Fransa isyan halinde ve bu sözün tam anlamıyla doğru olduğu bir an. Çeşitli sosyal kesimlerin devasa gösterileri, grepleri ve yürüyüşleri yeniden başladı. Şimdiye kadar olan her şey tamamen normal ve meşru范畴ında. Belki de artık o kadar normal olmayan şey, casseurs olarak adlandırılanlar; bu fiilden türeyen casser (kırmak) fiilinden gelen bu kişiler, yürüyüşleri ve talepleri desteklemek yerine, davranışlarıyla bunları karalıyor; kırıyor, vandalizm yapıyor veçalıyor.
Fransa’nın tarihinin, sokaktaki isyanların, barikatların ve hatta çok şiddetli ve kanlı olayların ulusal gidişatı derinden etkileme, değişiklikler yaratma, krallıkları devirme ve hükümetleri değiştirme gücüne sahip olduğu açıkça belirtilmelidir.
Fransa, sokaklardaki bu mücadele geleneğinin nereden geldiğini görmek için geçmişe bakmaya davet eden güncel biçimleriyle yeniden “isyan”a dönüyor.
2005 ve 2023 İsyanları
Her iki olay da nedensel ve sonuçsal açıdan ortak noktalar paylaşıyor. 2005’te, sıradan bir polis kontrolundan kaçarken bir trafikte saklanan iki genç elektrik çarpması sonucu hayatını kaybetti. 2023’ün Haziran ayında ise sürücü belgesi olmayan Cezayir kökenli genç Nahel Merzouk, bir trafik kontrolunda durmamış olması üzerine polis tarafından ateş açılması sonucu öldü. Tepki anında geldi.
Nahel Merzouk’un ölümü üzerine Brest şehrinde başlayan protestolar sırasında yanen arabalar (2023). Roquex/Wikimedia Commons
İlk durumda, o dönemki İçişleri Bakanı Nicolas Sarkozy, popüler mahallelerin gençlerine “racaille” (çöp, serseri) dediğinde gerilim tırmandı. Gençler, hakları olduğu argümanı doğrultusunda buna uygun bir şekilde tepki verdi.
Binlerce kişi sokağa çıkarak gösteri yaptı, ancak aynı zamanda öfke ve tepkilerini mümkün olduğuna şiddetli biçimde göstermek için. Mobilyaları kırarak, polisle çatışarak ve arabaları yakarak yaptılar. Bu şiddetli tırmanma, marjinal çevre ile merkez arasındaki maddi varlıklara karşı sembolik bir saldırı olarak yorumlanabilir.
İsyanlar haftalar sürdü ve her iki durumda da sokağa çıkma yasağı uygulanmak zorunda kalındı. Sayısız çatışma, yüzlerce gözaltı ve ırkçılık ile polisin tutumu üzerine hâlâ sürmekte olan bir tartışma yaşandı.
Mayıs 1968
Jean-Luc Godard’ın 1967 yapımı La chinoise filmi, Mayıs 1968’de yakında yaşanacakları öngörüyordu. Kurumların otoriterliği, üniversite ortamında özgürlük eksikliği, geleneksel sosyal normlara karşı çıkış ve kapitalizme yönelik eleştiri, Paris üniversite öğrencilerini o baharda alevleyen yakıttı. Onlara, daha iyi ücretler ve çalışma koşulları talep eden milyonlarca işçi de katıldı.
Mayıs 68’in liderlerinden Daniel Cohn-Bendit, gençlerin yalnızca barışçıl biçimde gösteri yapıp eve dönmemeleri gerektiğini savunuyordu. Sokaklarda sisteme karşı barikatlar kurarken, grev ve isyanlar öğrenci taleplerini aşarak işçileri ve toplumun büyük bir kesimini harekete geçirdi.
Kolektif hareket, Charles de Gaulle hükümetini zor duruma düşürdü; hükümet Ulusal Meclisi feshedip yasama seçimlerini çağırmak zorunda kaldı. İşçi haklarında ilerlemeler ve daha geniş bir ifade özgürlüğü sağlandı.
Paris Komünü (1871)
On aylık savaşın ardından Fransa, Sedan Muharebesi’nde (2 Eylül 1870) Bismarck’ın Prusya orduları tarafından yenildi. Fransız imparatoru III. Napolyon yakalandı ve 4 Eylül’de muhafazakâr Adolphe Thiers başkanlığında Üçüncü Cumhuriyet ilan edildi.
Yenilginin getirdiği utancın, Paris’in Prusya kuşatması sırasındaki açlığın ve hükümete yönelik memnuniyetsizliğin yol açtığı halk isyanı, işçi mahallelerinde patlak verdi. Yaklaşık iki aydan biraz fazla bir süre boyunca Komün, demokrasi, doğrudan vatandaş katılımı ve sosyal eşitliğe dayalı otonom bir sosyal örgütlenme yaratmaya çalıştı.
Barikat, Édouard Manet. Kamu malı, Wikimedia Commons.
18 Mart 1871’de hükümet, silahların kontrolünü geri kazanmak ve otoritesini pekiştirmek için Montmartre tepesindeki topları kaldırmaya çalıştı ancak halk karşı çıktı ve çok sayıda asker vatandaşlara ateş etmeyi reddetti.
Thiers, Paris’i geri almak için Versailles’da orduyu yeniden örgütledi. 21-28 Mayıs 1871 tarihleri arasında Kanlı Hafta sırasında sokak çatışmaları, siperler, atışmalar ve devrimcilerin infazları yaşandı; ayrıca bazı komüncüler tarafından rehinelerin öldürülmesi meydana geldi. Binlerce kişi öldü, birçok kişi hapsedildi veya sürgüne gönderildi ve Paris Komünü sona erdi. Bu kez sokaklar yenildi. Ressam Edouard Manet, bu anı Barricada (1871) adlı suluboya eserinde betimledi.
1832 İsyanı ve 1848 Devrimi
Viktor Hugo’nun Yoksullar (1862) romanı, döneminin yoksulluğunu, haksızlıklarını, sosyal eşitsizliklerini ve politik mücadelelerini; ayrıca I. Louis Philippe monarşisine karşı 1832’deki cumhuriyetçi ve öğrenci isyanını yansıtır.
İçerleme, yalnızca en zenginlerin oy hakkına sahip olduğu seçim hakkı, burjuazinin sınırsız etkisi ve işçilerin ve halk sınıflarının son derece güvensiz yaşam koşullarından kaynaklandı.
Bu nedenle, 5-6 Haziran 1832’de cumhuriyetçiler mobilyalar, kaldırım taşları ve arabalar kullanarak Paris sokaklarında siperler kurdu. Orada atışmalar ve yakın mesafe çatışmalarıyla orduya ve Ulusal Muhafızlara karşı savaştılar. Onlarca isyancı ve asker öldü ancak isyan bastırıldı ve monarşi sokakların kontrolünü geri aldı.
Bu arada, Gustave Flaubert’in Duygusal Eğitimi (1869) eseri, 1848 Şubat Devrimi’nin nedenlerini ve sonuçlarını yansıtır. Frédéric Moreau Paris’te yürürken atışmalar ve çığlıklar duydu. İşsizlik ve ekmek fiyatlarındaki artıştan etkilenen işçiler, öğrencilerle ve cumhuriyetçilerle birleşti. Saint-Honoré sokağı yakınlarında yüzlerce vatandaşın siperler kurduğunu ve I. Louis Philippe’in askerleriyle karşılaştığını gördü.
Politik ve sosyal talepler ile reformlar talep eden bir ziyafetin yasaklanması, binlerce kişiyi sokaklara çıkardı. “Reform yaşasın!” çığlıkları taş döşeli sokaklarda yankılanırken, atışmalar ve barikadlar yaşandı. Mücadele Paris’in dört bir yanına yayıldı ve isyan zafer kazandı: I. Louis Philippe tahtan indirildi ve Fransız İkinci Cumhuriyeti ilan edildi. Bu kez sokaklarda yürütülen mücadele, Fransa’nın kaderini değiştirmeyi başardı.
Üç Güzel Gün (1830)
Balzac, Kayıp Umutlar adlı eserinde Fransız toplumunda basının ve sansürün önemini yansıtır; bu konu, 1830 Devrimi’nin nedenleriyle ilgili bir çatışmadır.
26 Temmuz’da kral X. Charles basın özgürlüğünü kısıtladı ve Deputolar Meclisi’ni feshetti, bu da halkın öfkesini çekti. 27, 28 ve 29 Temmuz günlerinde vatandaşlar Paris sokaklarında barikadlar kurdu ve atışmalar ile çatışmalar içinde orduyla karşı karşıya geldi.
Delacroix’in İnsanlığı Yöneten Özgürlük eserinde tasvir edildiği gibi, sokaklarda yürütülen mücadele X. Charles’ın tahtan ayrılması ve Orleans’lı Louis Philippe’in tahta çıkmasıyla sonuçlandı. Bir kez daha sokaklar iktidara galip geldi.
Eugène Delacroix, İnsanlığı Yöneten Özgürlük. Wikimedia Commons
Son haftalarda Fransa’da kaydedilen isyanların kendine özgü kökleri ve kendi mantığıyla gelişen bir yapısı var; ancak belli bir ölçüde bu tarihsel geleneğe ve sokak düzeyinde biçimlenen bir politikanın ve toplumun dönüşüm hissinden besleniyor. Kuşkusuz, güncel olayların sahnelenmesi ve yansıtılması, yeni kültüsel dönüm noktaları ve hayal dünyaları doğuracak.
- Honoré de Balzac
Yazar
-
Valladolid Üniversitesi’nde Fransız kültürel çalışmalarına ve söylem analizine uzman öğretim üyesi
Fransız kültürel çalışmaları ve söylem analizi alanında uzman öğretim üyesi, Valladolid Üniversitesi
Açıklama beyanı
Ana María Iglesias Botrán, bu makaleden yararlanacak herhangi bir şirket veya kuruluş için çalışmamakta, danışmanlık yapmamakta, hissesine sahip olmamakta ve o kuruluşlardan finansman almamakta; akademik görevi dışında açıklanmış herhangi bir ilgili bağlantısı yoktur.
Ortaklar
Valladolid Üniversitesi, The Conversation ES üyesi olarak finansman sağlamaktadır.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
