Evlenmeyen Çinli Kadınlar Evlilik Anlaşmazlığını Yeniden Yazıyor

Şanghay’daki Halk Parkı’nda 2013 evlilik pazarı. Fotoğraf: Jpbowen, Wikimedia Commons üzerinden, CC BY-SA 4.0 lisansı altında.

Şanghay’daki Halk Parkı’nda hafta sonları, üzerinde el yazısıyla kağıt yaprakları asılı şemsiyeler patikaları doldurur. Ebeveynler yanlarında durur ve bekâr çocukları hakkında bilgi alışverişi yapar: yaş, boy, eğitim, gelir ve bir daire sahibi olup olmadıkları. 2005’ten beri özel umutların ve sosyal beklentilerin kamuda buluştuğu Çin’in en ünlü evlilik pazarlarından biri burası.

Yıllar boyunca, profilleri orada görünen birçok kadının üzerinde shengnü (剩女), kelime anlamı olarak “artık kadın” demek olan bir terim takılıp kaldı.

Bu çeviri İngilizcede tuş gelir çünkü orijinal Çince daha keskin bir anlam taşır. sheng (剩) karakteri yalnızca “artık” anlamına gelmez. Geride kalmış, kullanılmamış bir şey ima eder. Günlük bağlamlarda artık yemek gibi şeyleri tanımlamak için kullanılabilir — ideal dönemini geçmiş ve nihayetinde çöpe atılabilen bir şey.

Terim 2000’lerin sonunda Çin’de popülerleştiğinde, otuzlu yaşlarının sonundan sonra evlilik için “çok yaşlı” sayılan, çoğu zaman yüksek eğitimli profesyoneller olan bekâr kentsel kadınları tanımlamak için kullanıldı. Bu etiket yalnızca medeni durumun bir betimlemesi değildi. Kişisel bir seçimi sosyal bir yargıya dönüştürdü.

Ancak bugün, Çin medyasında arattığınızda shengnü ifadesi eskisi kadar sık görünmüyor. Bunun yerine, kelime anlamı olarak “orta yaşlı veya ikisi arasında kalan kadın” demek olan daha nötr bir terim olan zhongnü (中女) şimdi hem ana akın medyada hem de sosyal platformlarda otuzlu yaşlarındaki bekâr kadınları tanımlamak için daha sık kullanılıyor.

Sözün yaygınlığı azalmış olsa da, ardındaki beklentilerin çoğu yerinde duruyor. Bekâr kadınlar etrafındaki dil daha temkinli hale gelmiş olsa da, yine de keskin. Kadınları açıkça “artık kimse istemiyor” diye adlandırmak yerine, konuşmalar daha yumuşak biçimlerde ortaya çıkıyor: kadınların “çok seçici” olması endişesi, evlilik ve çocuk sahibi olmak için “en iyi yaşın” kaçırılması uyarısı ya da başarılı bir kadının neden hâlâ eşini bulamadığına dair sorular.

Bazı kadınlar, kadıların yaşını hâlâ vurgulayan nötr shèngnǚ sözcüğü yerine, sosyal medya platformlarında Xiaohongshu ve Douban gibi mecralarda bu baskıları kendi şartlarında tartışmak için yeni sözcükler ve alanlar yarattı. Örneğin, evlilik tartışmasını cuīhūn (催婚) — aile üyelerinden gelen evliliğe yönelik tekrarlayan baskı — ve kǒnghūn (恐婚) — kendiliğinden evliliğe dair korku veya tereddüt — biçiminde yeniden çerçeveledi.

Bu sözcükler bir değişimi ortaya koyuyor. Konuşma artık yalnızca kadınların beklentileri karşılayamamasıyla ilgili değil. Artık kadınlar, bu beklentilerin hiç uyulması gerekip gerekmediğini soruyor.

Xiaohongshu’da “十元尼美” (Ten Yuan Nimei) adıyla yazan bir kullanıcı, üniversite mezun olduğu anda başlayan yedi yıllık evlilik baskısını anlattı. 30 yaşına geldiğinde, ailesinin seçimlerini kabul etmesinden değil, eşleştirme işlerini düzenleyenlerin onu evlilik piyasasında çok yaşlı saymasından dolayı baskının azaldığını yazdı. 34 yaşında, ebeveynlerinin neredeyse sormayı bıraktığını söyledi.

Dişer kadınlara verdiği öneri, fiziksel mesafe oluşturmakla başladı. Anaya sahip olduğu Hunan eyaletinden Pekin’e taşınması, ebeveynlerinin baskısını büyük ölçüde telefon görüşmelerine indirgedi; ardından İspanya’ya taşındı. “Bazen özgürlük ikna etmekten değil, mesafeden gelir,” yazdı.

Diğer paylaşımlar ise bizzat bu baskıyı ele alıyor. “渭北春天树” hesabı tarafından paylaşılanlardan biri “Birini evliliğe zorlamak özünde bir kovma biçimidir.” (催婚的本质是一种驱逐) başlığını taşıyordu. Bu konuşmalar artık shengnüi ya da evli olmayan kadınları bir sorun olarak görmüyor; bunun yerine tartışmayı başaşağı çevirerek muhafazakâr geleneksel aile değerlerini inceleme nesnesi yapıyor.

Bazı kadınlar “shengnü” tanımlamasını üstlenip yeniden sahiplenerek onu bir güçlenme biçimi haline getirmiş. Çevrimiçi sosyal medya paylaşımlarında etiket, Çince karakterler üzerinde oynayan bir kelime oyunu aracılığıyla açıkça yeniden tanımlanıyor: “artık/kalan” anlamına gelen 剩, aynı “shèng” sesini veren “zafer” anlamına gelen 胜’e dönüşüyor. “Kevin” adlı bir hesap tarafından paylaşılan bir Xiaohongshu paylaşımı “Ben ‘artık kadın’ değilim; ‘zafer kadın’!” diyor. Bekâr kalmayı, boşuna bir uzlaşı yerine koymayı, kişisel gelişimi ve yalnız geçirilen zamanın keyfini çıkarmayı savunuyor.

Diğer bir paylaşımda “小李存钱记” adlı içerik üreticisi, annesinin 30 yaşında evli olmamasıyla ilgili endişelerine değiniyor. “Ben ‘artık kadın’ değilim; ‘zafer kadın’!” yazısı görsel boyunca okunuyor. Birden fazla işi aynı anda yürütüp çevrimiçi bir takipçi kitlesi oluşturduğunu anlatıyor; işini ve gelirini kendi değerinin kanıtı olarak sunuyor. Bu yeniden çerçevelemeler, başarıyı ölçen ölçü olarak evliliği reddediyor; bunun yerine mesleki başarı ve finansal bağımsızlığa büyük önem veriyor.

Bu paylaşımlar, “shengnü” teriminin sosyal damgasını silmiyor. Aksine, kullanıcıların etiketi nasıl zorladığını gösteriyor: aile baskısını sorgulayarak, ondan kaçış yollarını paylaşarak ya da “artık” yerine “zafer” sözcüğünü koyarak. Ancak zafer dili başka bir soruyu da gündeme getiriyor. Evli olmayan bir kadının seçimlerini savunmak için gelirine, kariyerine ya da bağımsızlığına başvurması gerekiyorsa, yalnızca “bekâr olmak” için ne kadar alan kalıyor?