•Ebeveynler çocuklarını nasıl yetiştirecekleri konusunda her zaman aynı görüşe sahip olmayabilir. Biri çocuğunun cihaz kullanmadan önce ödevini bitirmesini şart koşarken, diğeri çalışmadan önce biraz ekran süresinin mantıklı olduğunu düşünebilir. Birisi kurallar ve sonuçlar stratejisini tercih ederken, diğerleri daha esnek bir yaklaşımı yeğleyebilir.
Bazı ebeveynler çocuklarına ne kadar bağımsızlık vermeyi kabul edilebilir buldukları konusunda da farklı görüşlere sahip olabilir. Bir çocuğun yakınında yetişkin olmadan kendi başına parkta oynaması uygun mudur, yoksa her zaman gözetim altında mı olmalıdır?
Ebeveynler çocuk yetiştirmeye farklı kişilikler, deneyimler ve inançlar getiriyor; bu yüzden bu tür anlaşmazlıkların ortaya çıkması şaşırtıcı değil.
Farklı yetiştirme tarzları nelerdir?
Psikologlar geleneksel olarak dört temel yetiştirme tarzını tanımlar:
Otoriter (yetkili) ebeveynler sıcak ve destekleyicidir; açık beklentiler ve sınırlar belirler. Çocuklarını dinler, kuralları açıklar ve bağımsızlığı teşvik eder.
Otoriter (katı) ebeveynler itaate ve disipline daha fazla önem verir; çoğu zaman çocuklarının kurallara soru sormadan yerine getirmesini bekler.
Rahat (serbest) ebeveynler sıcak ve kabul edicidir, ancak genellikle daha az sınır veya beklentider belirler.
İlgisiz ebeveynler nispeten az duygusal destek, yol gösterme veya gözetim sağlar.
Araştırmalar genel olarak otoriter (yetkili) yetiştirmenin çocuklarda daha iyi sonuçlarla ilişkili olduğunu buluyor; bunun arasında daha az duygusal ve davranışsal zorluklar yer alıyor.
Ancak bu kategoriler yalnızca bir kılavuzdur. Çoğu ebeveyn tek bir stile tam olarak uymaz. Örneğin, bir ebeveyn yatma saati konusunda katı olabilir ancak ev işleri konusunda rahat.
Farklı yaklaşımlar bir sorun mu?
Araştırmalar gösteriyor ki, ebeveynlerin çocuklarını yetiştirme konusundaki farklılıklar, çocuklarda kaçınılmaz olarak davranışsal veya duygusal zorluklarla ilişkili değil.
Farklı yaklaşımlar aynı zamanda avantajlar da sağlayabilir. Bir ebeveyn daha oyunsever ve spontane olurken, diğeri daha fazla yapı ve rutin sağlar; ikisi de çocuğun gelişimine olumlu katkıda bulunabilir.
Daha önemli olanın, ebeveynlerin farklılıklarını nasıl yönettikleri olabilir. Anlaşmazlıklar, ebeveynler onları yapıcı bir şekilde ele aldıkları sürece kaçınılmaz olarak bir sorun değildir. Çocuklar yetişkinlerin saygılı biçimde dinlediğini, uzlaştığını ve farklılıkları çözdüğünü gördüklerinde, kendi anlaşmazlıklarını yönetmenin yararlı yollarını öğrenebilirler.
Sorun ne zaman olur?
Sorunlar, ebeveynlerin önemli kurallar (örneğin, yatmadan önce ekran kullanımı) konusunda anlaşamadığında veya bir çocuğun zorlayıcı davranışına çok farklı tepkiler verdğinde ortaya çıkabilir.
Örneğin, bir çocuk televizyonu kapatmayı reddettiğinde, biri bir sonucu uygulamaya kararlılıkla devam ederken, diğeri tartışmadan kaçınmak için daha fazla ekran süresine izin verebilir.
Ebeveynler tutarsız tepki verdiklerinde, çocuklar ne beklediklerini anlamakta zorlanabilir. Aynı zamanda, biriyle işe yaramayan bir davranışın diğerinde daha başarılı olabileceğini öğrenebilir.
Yetiştirme konusundaki anlaşmazlıkların soruna dönüştüğünü gösteren belirtiler şunları içerir:
- ebeveynlerin çocuk yetiştirme kararları konusunda sık veya süregelen çatışması
- ebeveynlerin birbirini geçersiz kılması
- çocukların ortada kalmış gibi hissetmesi veya ebeveynlerinin anlaşmazlığından rahatsız olması
- çocuğun artan davranışsal zorlukları.
Araştırmalar, bu sorunlu eş-veliştirme örüntülerini çocuklarda ve gençlerde daha fazla duygusal ve davranışsal zorluklarla ilişkilendirmiştir.
Ebeveynler farklılıklarını nasıl yönetebilir?
1. Paylaşılan hedeflerle başlayın: Kimin haklı olduğu konusunda tartışmak yerine, ebeveynler çocuğunun ne öğrenmesini istedikleri hakkında konuşarak başlayabilir.
Örneğin, televizyonu kapatmayı reddeden bir çocuk için cezalar üzerine tartışmak yerine, ebeveynler çocuğunun talimatları daha iyi takip etmeyi öğrenmesini istediklerini kabul edebilirler.
2. Pratik stratejiler üzerinde uzlaşıñ: Ebeveynler bir çocuğun davranışına makul derecede öngörülebilir şekilde tepki verdiklerinde, çocuklar ne beklediklerini öğrenir. Açık talimatlar verme, istenilen davranışı överken ve makul sınırları sakin biçimde uygulamaya devam etmek iyi başlangıç noktalarıdır.
Örneğin, ebeveynler ekran süresi konusunda farklı görüşe sahipse, önce çocuğunun sağlıklı ekran alışkanlıkları geliştirmesine yardımcı olma hedefine uzlaşabilirler. Ardından makul bir günlük sınır ve cihazları kapatma zamanında nasıl tepki verecekleri üzerinde uzlaşırlar.
3. Zor anlaşmazlıklarını özel olarak tartışın: Ebeveynler birbirini çocuklarının önünde eleştirmemeli veya geçersiz kilmamalıdır. Bu, çocukların taraf seçmeye zorlanmış gibi hissetmesine veya ne beklediklerinden emin olmamasına yol açabilir.
Bunun yerine, kaygılarını birbirine açıklamak için sakin bir an bulmalı, diğer kişinin bakış açısını dinlemeli ve bir çözüm bulmak için çalışmalıdır.
4. Bir çocuk yetiştirme programı düşünün: Kanıt temelli çocuk yetiştirme programları, olumlu davranışı teşvik etmek ve zorlayıcı durumları yönetmek için etkili stratejiler öğrenmelerine yardımcı olabilir.
Birlikte katılmak aynı zamanda ebeveynlere paylaşılan bir yaklaşım geliştirmelerine de yardımcı olur; ancak yalnızca biri katıldığında aileler yine de fayda sağlayabilir.
5. Gözden geçirmeye ve uyumlamaya devam edin: Çocuk yetiştirme, sabitlenip unutulacak bir egzersiz değildir. Çocuklar büyüdükçe yeni beceriler geliştirir ve artan bağımsızlığa ihtiyaç duyar; bu da ebeveynlerin beklentilerini, kurallarını ve stratejilerini ayarlaması gerektiği anlamına gelir.
Nenin işe yaradığı, nenin yaramadığı ve neyin değişmesi gerektiği hakkında düzenli konuşmalar, ebeveynlerin tutarlı ve olumlu bir yaklaşımı korumalarına yardımcı olabilir.
Anlaşmazlıklar hâlâ önemli çatışma yaratıyorsa veya çocukların zorlukları sürüyorsa, ek destek almak için bir çocuk yetiştirme uzmanına veya psikoloğa başvurmayı düşünün.
Ancak birlikte çalışmak, çocukların güvenliği konusunda uzlaşmak veya zararlı yetiştirme pratiklerini kabul etmek anlamına gelmez. Bir çocuğun güvenliliğinden endişe ediyorsanız, uygun bir sağlık uzmanından veya uzman destek hizmetlerinden yardım alın.
Sonuç olarak, iyi ebeveynlik; ebeveynlerin her şeyi aynı şekilde ya da hatta mükemmel bir şekilde yapmalarını gerektirmez. Önemli olan, etkili stratejiler kullanmak, mümkün olduğunca birlikte çalışmak ve çocuklar büyüdükçe uyumlamaktır.
Cocuk yetiştirme konusunda tavsiye ve destek almak için Raising Children Network sitesini ziyaret edin ve eyaletinizde veya bölgenizde hizmet bulun.
