Yeni Zelanda hükümetinin dünyanın en zararlı istilacı zararlılarından biri olarak kabul edilen sarıbacaklı arı yiyeni (Vespa velutina) böceğini yok etme çabasında, önümüzdeki birkaç ayın sonuçları belirleyecek. Hükümet, bölgede kalan son bireyin bile bulunup imha edilmesi için 12 milyon Yeni Zelanda dolarından fazla kaynak ayırdı; Mart’ın sonunda bilinen son yuvanın tespit edilmesinin ardından gerçekleştirilen kapsamlı kış izlemesi ise böceğin hala hayatta olduğuna dair hiçbir kanıt bulamadı.
Bununla birlikte, başarı ölçütünün tam olarak şimdi başlayacağı uyarılıyor. Kışı atlatan herhangi bir kraliçe böceğin tespit edilmesinden kaçmasının önüne geçilmesi gerekiyor; araştırmalar, arılarının sarıbacaklı arı yiyenlerin beslenmesinde önemli bir yer aldığını ve tek hayatta kalan bir kraliçenin bile yeni bir istilayı tetikleyebileceğini gösteriyor.
Bahar, yaşam döngüsünün en hassas evresi
Kışı tespit edilmeden atlatmış olabilecek herhangi bir kraliçe şimdi uyanmaya başlamış olabilir. Bu, arı yiyenin yaşam döngüsünde kritik bir aşamadır. Her sonbaharda bir yuva yeni kraliçeler üretir; bu kraliçeler çiftleşir, sperm depolar ve kışı korunaklı alanlarda geçirir. Bahar geldiğinde ise bu kraliçeler yalnızca çıkar ve yeni bir yuva kurma görevine başlar.
Başta yuva şaşırtıcı derecede küçüktür. Sık sık ev sarnıçlarının altında, çalılıkların arasında veya bodur ağaçların içinde gizlenen embriyo durumundaki yuva, tenis topundan bile büyük olmayabilir. Kraliçe her şeyi tek başına yapmalıdır: besini toplar, yuvayı inşa eder ve ilk kuşağı yetiştirir.
Kısa bir pencere boyunca, tüm bir koloninin geleceği bu tek böceğe bağlıdır. Kraliçe başarılı olursa, ilk işçileri toplama görevlerini üstlenir ve koloni hızla büyümeye başlar. Yuva, arılar başka, çok daha büyük bir yuvaya yerleşene kadar hindistan cevizi boyutuna ulaşabilir; yazın sonlarına doğru olgun bir koloni binlerce böcek barındırabilir.
Baharın izleme için bu denli önemli olmasının nedeni de budur. Tek bir hayatta kalan birey, arı yiyenlerin Yeni Zelanda’da yerleşip yayılmasına yol açabilir.
Böcekler arıları düzenli olarak avlıyor
Araştırmacılar, Auckland’ta sarıbacaklı arı yiyenlerin neyi tükettiğine dair ön analizlerini tamamladı ve sonuçlar, etkinin neden bu denli önemli olduğunu ortaya koyuyor. Analiz edilen her bir arı yiyeni larvasının arıyla beslendiği görüldü; larvaları besleyen yetişkin arılar rastgele avcı değil, düzenli arı avcılarıydı. Genel olarak sarıbacaklı arı yiyenlerin beslenmesinin neredeyse üçte biri (%31) arılardan oluşuyordu.
Bu arılar Yeni Zelanda’da yerleşmiş olsaydı, arıcılar çok farklı bir gelecekle karşı karşıya kalacaktı. Bu gelecek yalnızca arıcıları değil, kiwi meyvesi, avokado ve diğer birçok bahçe ve tarım ürününün tozlaşmasını da etkileyecekti.
Böceklerin neyi tükettiğini anlamak için arı yiyenin larva dışkılarında bulunan DNA analiz edildi. Larvalar, yetişkin arıların avladığı ve yavrularına verdiği besini biyolojik bir kayıt olarak yuva hücrelerinin dibine atıyor.
Sonuçlar son derece geniş bir beslenme düzeni ortaya koydu. Toplamda 77 farklı hayvan türünden kanıt tespit edildi. Arıların yanı sıra arılar, cicadalar ve hatta yaygın ile Alman solucanarı da düzenli olarak avlandı.
Ayrıca serçe, fare ve koyun DNA’sı bulundu; bu türlerin avlandığı pek olası değil ve muhtemelen leşlerden beslendikleri düşünülüyor. Arılar ayrıca Yeni Zelanda bitkilerini yoğun şekilde kullandı; mānuka ve kamelya dahil geniş bir tür yelpazesinden nektar topladıklarına dair kanıt bulundu.
yuva malzemesinden geri kazanılan DNA, arıların kānuka, tōtara ve kavak gibi bitkilerin liflerini kullanarak yuva inşa ettiklerini gösteriyor; bunlar çok sayıda tür arasındaydı.
77 kraliçe yakalandı
Auckland’ta arı yiyen yuvalarının erken tespit edilmesi ve hızlıca imha edilmesi, geri döndürülmesi son derece zor olacak geniş bir nüfus patlamasını önlemiş olabilir. Ekim 2025 ile Mart 2026 arasında toplam 77 kraliçe yakalandı; bu kraliçelerin muhtemelen önceki mevsikten hayatta kalan tek bir yuvanın nesli olduğu düşünülüyor.
Başta bakıldığında 77 kraliçe çok gibi görünmeyebilir. Ancak bu 77 kraliçinin hayatta kalıp yuva kurması ve her biri 77 tanesi daha üretmesi durumunda, şimdiye kadar neredeyse 6.000 yeni kraliçe uyanıyor olabilirdi; yok etme çabası ise neredeyse imkânsız olurdu.
Bu arılar Yeni Zelanda’da yerleşmiş olsaydı, arıların ve arıcıların önemli derecede zarar göreceğinde şüphem yok. Arılar önemli bir tozlaştırıcı olduğundan, onları korumak aynı zamanda Yeni Zelanda’nın gıda üretiminin temelini oluşturan altyapıyı korumaktır.
Araştırmacı
Sarıbacaklı arı yiyenlerin başka bölgelerde yaptığı istilalardan alınan en önemli derslerden biri, halkın istilacı zararlıları bulma ve yok etmede kritik bir rol oynayabileceğidir. Yurt dışındaki yok etme programları, kraliçeleri koloni kurmadan önce yakalamak için bazen bahar “kraliçe” dönemini kullanabiliyor.
Kışı hayatta kalan herhangi bir kraliçenin şimdi bulunması, arı yiyenlerin yeni bir kuşağının Yeni Zelanda’da yerleşip yayılmasının önüne geçebilir. Geçtiğimiz yıl Birincil Sanayi Bakanlığı (MPI), halktan 18.200’ü aşkın şüpheli arı yiyen raporu aldı; olağanüstü bu yanıt, istilanın sınırlarının belirlenmesine, izleme çabalarını desteklemeye ve yuva arama çalışmalarına katkı sağladı.
MPI, şekli en azından sarıbacaklı arı yiyene benzeyen herhangi bir şeyle karşılaşanların bunu derhal 0800 809 966 numaralı telefon üzerinden veya çevrimiçi raporlama formu aracılığıyla bildirmesini istiyor. Arıcılar ve halk, arı yiyen izlemesi ve tuzak kurmayla ilgili daha fazla bilgiye ve yönergeye MPI web sitesinden ulaşabilir.
