Aile Şirketlerinin Olağanüstü Dayanıklığının Sırları Açığa Çıkıyor

• 2026 yılının sonunda 70.000’den fazla işletme iflas edebilir.

• Bir istisna kategorisi var: aile işletmeleri.

• Finansal varlıklarının yanı sıra, tarihleri, kültürleri veya itibarları olsun, somut olmayan miraslarına da güvenebilirler.

2026 yılının sonunda 70.000’den fazla işletme iflas edebilir.

Bir istisna kategorisi var: aile işletmeleri.

Finansal varlıklarının yanı sıra, tarihleri, kültürleri veya itibarları olsun, somut olmayan miraslarına da güvenebilirler.

Fransız aile işletmelerinin iki tanesinden biri, önümüzdeki on yıl içinde yönetici değişikliği yaşayacak. Konu oldukça büyük.

İşletmelerin ortalama ömürünün sürekli azaldığı bir ekonomik ortamda, bu kuruluşlar zamana meyde okuyor ve nesilleri geçiyor. Fransız idari verileri kullanılarak 2024 yılında yürütülen bir araştırma, ondan fazla çalışanı olan 95.055 grubu arasında aile gruplarının %71’ini tespit etti. Bu gruplar, örneklemin %69’unu istihdamı ve %65’ini katma değeri oluşturuyor.

Gerçekte, aile işletmeleri Fransız ekonomisinde tartışmasız büyük bir role sahip.

2025 yılında 305 aile işletmesi yöneticisiyle yürütülen yeni Ulusal Aile Girişimciliği Gözlemimizde, bu şirketlerin %18’inin 50 yıldan fazla ömürü var.

O halde, ne yapıyorlar ki farklı?

Somut olmayan miras, «canlı miras»

Firma işletmelerinin 50 yıldan uzun ömürlü olmasının ilk özelliği, onları somut olmayan mirasa olan bakışında yatar. Bu kavram karmaşık ve çok boyutlu olduğundan, anlayışı araştırmacılara göre değişebilir. Raporumuzun anketinde, aile işletmeciliğine dair çeşitli araştırma çalışmalarından alınmış bir tanım sunduk.

Somut olmayan miras, «bir işletmenin değerine ve kimliğine katkı sağlayan tüm somut olmayan unsurlar» olarak tanımlanır. Buna işletmenin tarihi, bilgiler, beceriler, markalar, müşteri ilişkileri ve işletme kültürü dahildir.

Bu tanım, özellikle sosyal bilimlerde İngilizce kökenli legacy olarak adlandırılan bir kavramla doğrudan örtüşür; bu kavram «geçmişten gelen ve bugünün stratejik davranışlarını şekillendiren somut olmayan, kalıcı bir iz» olarak tanımlanır. Böylece aile işletmesinin tarihi ve kültürü, bir nesilden diğerine aktarılan ve yorumlanan nesnelerdir.

Raporumuzda, 50 yıldan uzun ömürlü aile işletmelerinin yöneticilerinin %83’i somut olmayan mirası işletmenin tarihi ve geleneği ile ilişkilendiriyor; bu oran tüm örnekleme içinde %71. Aynı şekilde, en az üç aile neslini yönetmiş olan işletmeler işletme kültürünü – 87’ye karşı 78 ortalaması – ve nesilden nesile aktarılan değerleri – 80’e karşı 68 – daha yüksek değerli buluyor.

«Bize göre somut olmayan miras, yaşayan bir mirastır, bir pusuladır. İki stratejik eksenimiz var: mevcut olanı nasıl daha iyi kullanırız ve yeni bölgeleri nasıl daha iyi keşfederiz?», aile işletmesinin genel müdürü Willy Siret vurguluyor.

« Bizim için soyut miras, yaşayan bir mirastır, bir pusuladır. Stratejik eksenlerimizden ikisi, mevcut olanı nasıl daha iyi kullanacağız ve yeni bölgeleri nasıl daha iyi keşfedeceğiz sorularını içeriyor » diyor Willy Siret, aile işletmesinin genel müdürü.

« Yörünge bağımlılığı »

Aile işletmesi ne kadar eskiyse, aile olarak kalmaya o kadar çok önem veriyor. Raporumuzda, 50 yaşından büyük aile işletmesi yöneticilerinin %72’si işletmenin mülkiyetini ailenin karar veren bir ya da birkaç üyesine devretmeyi düşünürken, bu oran ortalamada %57.

Bu sonuçlar, ailece yerleşme sürecini ortaya koyuyor. Zamanla güçlenen bu süreç, « yörünge bağımlılığı » ya da path dependency olarak adlandırılan olguyu derinleştiriyor. Ekonomist Paul David tarafından 1985’te ortaya atılan bu terim, geçmişteki seçimlerin ve izlenen yolların mevcut ve gelecekteki kararları güçlü biçimde belirlediği, bu nedenle herhangi bir değişimin ya da geri dönüşün zorlaştığı bir süreci tanımlıyor.

Aile işletmeleri söz konusu olduğunda, bu kavram onların kendi tarihleri ve geçmişteki kararlar tarafından nasıl etkilendiğini gösteriyor. İşletmeler « doğal yörüngeler » üzerinde ilerliyor; gelecekteki seçimleri geçmiş deneyimler ve yerleşik alışkanlıklar tarafından şekilleniyor. Başka seçeneklerin daha verimli olabileceği durumlarda bile, yerleşik modellerde ısrar etme eğilimi gösteriyorlar.

Başarılı nesilden nesile devir deneyimi, ailenin işletmeyi sürdürme kapasitesine dair güveni peşletiyor. Buna, aile boyutunun işletmenin kimlik bileşeni olarak giderek kurumsallaşması da ekleniyor. Aile tarihi ile işletme tarihi öyle iç içe geçiyor ki, bunlardan birini diğerinden düşünmek artık zorlaşıyor.

« Maddi olmayan varlığın, aile işletmesini devralmakla konumlandırılanlar üzerindeki psikolojik yükü ve sorumluluğu, yeni nesillere aktarım sürecinde kritik bir soru ortaya koydu: Başka türlü davranabilirler mi? Üstelik başka türlü davranabilirler de mi? », aile işletmesinin hissedarlarından biri.

« Maddi olmayan varlığın, aile işletmesini devralmakla konumlandırılanlar üzerindeki psikolojik yükü ve sorumluluğu, yeni nesillere aktarım sürecinde kritik bir soru ortaya koydu: Başka türlü davranabilirler mi? Üstelik başka türlü davranabilirler de mi? », aile işletmesinin hissedarlarından biri.

Eski ve ekonomik performans arasındaki bağlantı

Aile işletmesi ne kadar eskiyse, ortalama cirosu da o kadar yüksek oluyor. Raporumuzda 50 yıldan uzun süredir faaliyet gösteren işletmelerin %50’si 5 milyon euroyu aşan bir ciro elde ederken, 15 yıldan kısa süredir faaliyet gösterenlerin bu oranı %24 olarak kaydedildi.

Devamlılık, büyüme anlamına da gelebilir. Nesilleri aşan işletmeler, maddi olmayan varlıkları – itibar, ağlar, uzmanlık bilgisi – üzerinden yeni pazarlara açılarak büyümeyi ve gelişmeyi başarıyor.

Bu arada, katılımcıların %55’i « maddi sermaye »yi maddi olmayan varlığın bileşenleri arasında görüyor. Paradoksal görünebilecek bir bakış açısı; çünkü maddi sermaye, tanımdan dolayı maddi ve ölçülebilir bir kaynak sayılıyor. Nedeni mi? Yöneticilerin %95’i bunun işletmenin itibarını artırdığını belirtiyor.

Ancak yöneticiler, maddi olmayan varlıkla ilişkilendirilen bazı riskleri de tespit ediyor: %35’i bunun yeni yetenekleri çekme kapasitesini kısıtladığını söylüyor ve %36’sı ise bunun işletmenin dönüşümünü zorlaştırdığını düşünüyor.

Sonlu ömür

Raporumuz, yöneticilerin %97’sinin somut olmayan mirasını korumak istediğini ancak %67’sinin bunun en azından bir kısmında güncellenmesi gerektiğine inandığını ortaya koyuyor. Longevite, sürekli olarak kendini sorgulama kapasitesiyle desteklenmedikçe bir avantaj değildir.

«Yeni nesillerin, önceki nesillerin yaptığı gibi aile işletmesine beden ve ruhıyla bağlanmak istemediğini görüyoruz. Aynı zamanda bir çıkış kapısı da düşünüyorlar. (…) Çalışma değeri değişti. Ait olma duygusu, yeni nesil çalışanlar arasında giderek daha fazla seyreliyor ve azalıyor» diyor röportaj yapılan bir uzman.

Raporumuz, yöneticilerin %97’sinin somut olmayan mirasını korumak istediğini ancak %67’sinin bunun en azından bir kısmında güncellenmesi gerektiğine inandığını ortaya koyuyor. Longevite, sürekli olarak kendini sorgulama kapasitesiyle desteklenmedikçe bir avantaj değildir.

Aile işletmelerinin kalıcılığı takdir toplasa da, dikenli bir soruyu da gündeme getiriyor: Bu longevite gerçekten bir avantaj mı, yoksa bir tuzak haline mi gelebilir? Kaç tane yüzyılı aşan işletme, teknolojik veya toplumsal kırılmalar karşısında kurucunun vizyonunu fazla saygıyla koruduğu için ortadan kayboldu?

• somut olmayan miras
• «Entreprise(s)»

Yazarlar

1. Araştırıcı Analist, Audencia

2. Girişimcilik Profesörü, Audencia

Araştırıcı Analist, Audencia

Girişimcilik Profesörü, Audencia

Tutarsızlık beyanı

Audencia’nın Aile Girişimcilği & Toplum Kürsüsü, 2025 sürümü Ulusal Aile Girişimcilği Gözlemi’nin gerçekleştirilmesi için CIC Banque Privée’den finansman aldı.

Miruna Radu-Lefebvre, Audencia’nın Girişimcilik ve Toplum Araştırma Kürsüsü’nden (CIC Ouest, CM Equity, CIC Banque Privée, LNA Santé) destekler aldı.

Ortaklar

Audencia, The Conversation FR üyesi olarak finansman sağlamaktadır.