Orman yangınları stratejisi bir kazanan gerektirmez: Üç kamp birbirinden kopuk; sistem artan riski yakalayamıyor

Amerika Birleşik Devletleri’nde oryangın krizini çözeceğine inanılan tek bir “üstün” strateji arayışının, aslında sorunun kaynağından uzaklaştırdığı iddia ediliyor. Artan yangın riskiyle başa çıkmanın tek bir yaklaşım değil, birbirini tamamlayan eylemlerden oluşan bir sistemle mümkün olduğu vurgulanıyor. Araştırmacılardan oluşan bir ekip ve U.S. Forest Service’ten (ABD Orman Hizmetleri) emekli olan yangın ekolojisti Jim Menakis, orman ve yangın yöneticileri ile tehlike altındaki toplulukların araştırmaları pratiğe dönüştürmesini sağlamak için sosyal, ekolojik ve risk bilimi perspektiflerinden hareketle yangınları inceliyor. Uzmanlar, yaklaşım üç ayrı kampa bölündüğünde sistemin artan yangın riskini yakalayamadığını savunuyor.

Tek bir “süper strateji” yanılgısı

Amerika’nın oryangınlarıyla nasıl başa çıktığına dair sorunlardan birinin, krizi bitirebilecek tek birincil strateji olduğu düşüncesi olduğu belirtiliyor. İster her yangını hızlı ve kesin şekilde tespit edip söndürmek, ister ormancılığı artırıp ormanları seyreltmek, ister güvenli koşullarda yangınların yanmasına izin vermek olsun bugünkü varsayılan seçim, anlık olarak öne çıkan “yıldız” yaklaşıma daha fazla para ve emek yatırmak oluyor. Ancak kötüleşen yangın mevsimleriyle başa çıkmanın etkili oryangın stratejisi, birbirini destekleyen eylemlerden oluşan bir sistem gerektiriyor.

Günümüzde bu parçalar çoğunlukla birbirine bağlı değil. Araştırma grupları, hükümetler ve kuruluşlar kendi özgü yaklaşımlarını savunan ayrı kamplara ayrılıyor; ortaya çıkan sistemin artan yangın riskini yakalayamadığı ifade ediliyor.

Üç ayrı kamp

Oryangın stratejisi bugün üç belirgin kampa bölünüyor ve her biri diğerlerinden çok daha fazla tek bir yaklaşım üzerinde duruyor. Birinci kamp, tüm ateşlemeleri hızlı ve agresif biçimde söndürmeye yoğunlaşarak bunun ani kayıpları önlemenin en kesin yolu olduğunu savunuyor. Her yangını hızla söndürme yönündeki yaklaşım, 1900’lerin başlarından beri ABD hükümetinin yangınlarıma verdiği tepkinin bir temeli olmuş ve yıllar içinde yapılan değişiklik girişimlerine rağmen varlığını sürdürüyor.

Yangınlar manzaranın doğal bir parçasıdır ve fazla otları temizleyebilir, ancak dikkatlice yönetilen yangınlar dışında bunların yanmasına izin verilmesi nadiren gündeme gelir.

Wai Lee Michael Ho/SOPA Images/LightRocket via Getty Images

İkinci kamp, asıl sorunun yakılabilecek bitki örtüsü olduğunu savunuyor; bu bitki örtüsü onlarca yıldır çok fazla yangın söndürme nedeniyle orman ve otlaklarda birikmiş durumda. Bu grubun çözümü, ormancılık ve otlakları seyreltme yoluyla ağaç kesimi ve kontrollü yakmayla bitki örtüsünü azaltmak oluyor. Bu tür talepler Biden yönetiminin “Yangın Krizi Stratejisi”nden, Trump yönetiminin 2025’te Amerikan kereste üretiminin genişletilmesini ve milli ormanlardaki yol açılmamış alanların korumalarının kaldırılmasını öngören emirnamesine kadar siyasi yönetimleri kapsıyor. Ancak aşırı yakılabilecek madde özellikle kurak dönemlerde bir sorun olsa da tek sorun değil.

Ağaçların kesilerek bitki örtüsünün seyreltildiği ormanlık alana işaret eden bir U.S. Forest Service çalışanı. Arka plandaki alan yangınları yavaşlatmaya yardımcı olacak bir kesim alanı olarak ağaçtan arındırılmıştır.

U.S. Forest Service

Üçüncü kamp, yangının her durumda geleceğini ve insanların bunu kabul edip daha fazla ateşe olumlu yaklaşarak “kendi koşullarımızda”, ne zaman ve nerede güvenliyse o anda yanmasına izin vererek bununla yaşamak zorunda olduğunu savunuyor. Bu yaklaşıma genellikle yönetilen yangın (managed wildfire) deniyor; bazen yangından sağ kalarak toparlanabilecek manzara ve topluluklar yaratmayı da içeriyor.

Her kamp çoğunlukla diğerlerinden bağımsız çalışıyor, kendi bütçesi, iş gücü, uygulamaları ve kültürü oluyor. Bu ayrıcalıklar (silolar) iletişim ve koordinasyonu engelleyebilir; bu durum da yangın yönetimini daha az etkili hale getirebilir.

Birbirleriyle kesiştiği yerlerdeki başarı örnekləri

Yangın yönetiminin sorması gereken soru “bu üçünden doğru olan hangisi?” değil, “bunlar birbirini nerede tamamlıyor?” olmalı. Başarılı yangın stratejileri riski düşüren birçok yaklaşımı bir araya getiriyor ve yakından bakıldığında bu yöntemlerin kesiştiği bazı görülebiliyor.

Tam konumda kullanılan ateşlemeleri söndürmeye yönelik tedbirler, örneğin bitki örtüsünün kontrollü olarak yakılması ve ormanların seyreltilmesi tek başına yangınları durdurmaz; ancak yangının şiddetini düşürerek söndürmeyi daha güvenli ve etkili hale getirebilir.

Ateşlemeleri söndüren ekipler, yoğun ve yıkıcı yangınlara yakıt sağlayabilecek kuru, yakılabilecek bitki örtüsünü yok etmek için kontrollü bir yangını yönetirken becerilerini uyguluyor. Kontrollü yangınlar, gelecekte buradaki yangınla mücadele etmeyi de daha güvenli hale getirebilir.

U.S. Forest Service

Kontrollü yangınların ve ormanları seyreltmenin stratejik olarak kullanımı, yöneticilerin düşük şiddetli yangılları uygun hava koşullarında yaymasına daha güvenli biçimde izin vererek gelecekteki yangın riskini azaltabilir ve ateşin doğal sistemleri yenilemedeki ekolojik rolünü oynamasına olanak tanıyabilir. Yayması planlanan bir yangının hâlâ duracağı güvenli bir kenara ihtiyaç vardır ve yakılabilecek madde tedbirleri bu amaca hizmet eder.

Söndürme ile ateşle yaşamaya yönelik fikir birbirini çeliyor gibi görünse de, ekiplerin bir yangını sert ve hızlı biçimde vurmasına olanak tanıyan tespit ve gerçek zamanlı karar araçları, aynı zamanda bir yangının güvenli koşullarda yanmasına izin vermeye yarayan araçlardır. Ateşle yaşamak ancak yakılabilecek madde tedbirleri topluluklardaki riski düşürdükten sonra inandırıcı hale gelir.

Tümünün birlikte çalıştığı bir yer

Son on yıllarda Amerika Birleşik Devletleri’nin birçok bölgesinde yangın faaliyeti belirgin biçimde artmış, bu da topluluklarda yıkıma, tedariklerine zarara ve faciaya yol açan ölümlere neden olmuş. Bu eğilimi değiştirmenin tek bir “en iyi” yangın stratejisini tanıtmaktan ziyade, stratejik seçenekler arasındaki bağlantıları güçlendiren bir düşünce değişikliği gerektirdiğine inanılıyor.

Bu bağlantıları kurmak, yangın başlamadan çok önce başlamak, yangın yanarken devam etmek ve yangın bittikten uzun süre sonra dayanıklı kalmalıdır. Buna yangın araştırmaları ve yangın riskini azaltma projelerinin nasıl tasarlandığı ve finanse edildiği, güven ve destek oluşturmak için toplulukların plana dahil edilme biçimi ile evleri güçlendirme, kaçış yolları geliştirme ve arazi kullanım kurallarını güncelleme yoluyla toplulukların kendi kendilerine olan kırılganlığını azaltma şekilleri dahil.

Yangın riskini azaltmak yalnızca tek bir devlet kurumunun veya özel bir girişimin sorumluluğu değildir; toplumun tüm kesimlerinin katkı sağlaması gerekir.

Bu zaten insanların zor işi yapmaya hazır olduğu yerlerde gerçekleşiyor. Örneğin, Northern Colorado Fireshed Collaborative (Kuzey Colorado Yangın Havzası İşbirliği), federal ve eyalet kurumları, yerel hükümetler, su hizmetleri ve yerleşimcileri bir araya getiriyor. Yanıcı bitki örtüsünü arazi mülkiyeti sınırları boyunca azaltmada koordinasyon yapıyor, ev sahiplerini ve toplulukları yangın önleme tedbirleri için eğitim ve mali destekle hazırlıyor ve müdahale ile toparlanma çalışmalarını ayrı ayrı değil tek bir bağlantılı sistem olarak düzenliyor.

Herkesin bir rolü var

Yangın sorunu, herhangi bir tek kurumun kendi başına etkili biçimde çözebileceğinden daha büyük. Yangın bilimcileri, devlet kurumları ve yerel toplulukların hepsi bir rol oynuyor; bu da sizin de bir rolünüz olduğu anlamına geliyor. Alanınızda bir yangın işbirliğinin veya topluluk yangını önleme planının olup olmadığını kontrol edin. Bilgili kalmak için halk toplantılarına katılın ve mülkünüzün etrafındaki kuru otları temizleyip komşularınıza da bunu yapmalarında yardımcı olarak evde etkisini başlatın.

Daha iyi stratejilere giden yol, kağıt üzerindeki bir politika değil, birlikte çalışan insanlar tarafından inşa ediliyor.