Tennessee’de ölüme mahkûm edilen Christa Pike, infazın ardından hayatta kaldı; ABD tarihinin ilk “tam doz” ölüm ilacı deneyimini

Tennessee Valisi Bill Lee’nin eyalette idam cezalarını geçici olarak askıya almasının ardından, eyalet mahkemeleri tarafından ölüme mahkûm edilen Christa Pike, 30 Eylül 2026’da uygulanan ölüm ilacı enjeksiyonundan hayatta kalarak tarihte “öldürülmek için tasarlanan ilaçların tam dozunda” uygulanıp da sağ kalan ilk kişi oldu. Pike’a iki farklı pentobarbital dozu verilmesinin ardından yaşanan bu gelişme, eyalette infaz süreçlerinin nasıl işlediği ve idamanın hukuki sürecinin yeniden tartışma konusu olmasıyla sonuçlandı.

Pike’ın yaşadığı olay, Tennessee’de daha önce de benzer bir infaz başarısızlığının yaşandığını hatırlatıyor. Eyaletin 21. yüzyıldan itibaren artan biçimde karşılaştığı idam girişimlerinin çoğu başarılı olurken, birkaç kişinin bu süreci atlattığı biliniyor. Pike’ın hayatta kalması, ölüm cezasının uygulanmasında yaşanan teknik ve hukuki belirsizlikleri de yeniden gündeme getirdi.

Pike ile Carruthers arasında benzerlik

Pike, öldürülmek için tasarlanan ilaçların tam dozunda uygulanmasına rağmen hayatta kalan ilk kişi olsa da, Tennessee’de bu tür bir infaz başarısızlığını yaşayan tek kişi değil. Eyalet, 21 Mayıs 2026’da Tony Carruthers’ı ölüme mahkûm etmeye çalışmış ancak o da süreci atlatarak hayatta kalmıştı.

Carruthers, 1994 yılında işlediği üçlü cinayet nedeniyle ölüm cezasına çarptırılmıştı. İnfaz ekibi, IV hattını yerleştirmek için yalnızca bir uygun damar bulabildi ancak eyletin ölüm ilacı protokolünde zorunlu olan “yedek hattı” yerleştiremedi. USA Today’in aktardığına göre yaşanan bu teknik aksaklık, infazın tamamlanmasını engelledi.

Tennessee Valisi Bill Lee, başarısızlığın ardından Carruthers’a bir yıllık erteleme verdi; valinin bu kararına dair herhangi bir açıklama yapmadığı belirtildi.

Tennessee Devlet Düzenleme Departmanı (Tennessee Department of Correction) / AP

Pike ve Carruthers’ın yaşadıkları, idam süreçlerinde çoğu zaman sorunların yaşandığını gösteriyor. Nitekim bu tür durumların neredeyse tamamında mesele çözüldüğü için infaz tamamlanırken, yine de birkaç kişinin bu süreci atlattığı görülüyor.

80 yılda yalnızca sekiz kişi daha hayatta kaldı

Nitekim son 80 yıl içinde Carruthers’ın ve Pike’ın yaşadığına benzer biçimde idam girişiminden sağ çıkan yalnızca sekiz kişi daha oldu. Bu sekiz kişiden dördü, ikinci bir infaz girişimiyle öldürüldü; diğerleri ise bu kaderden kurtuldu.

Üç kişi ölüm cezası hücrelerinde hayatını kaybederken, bunlardan biri eyletin ikinci kez ölüme mahkûm etmeyi denemeyeceğine dair anlaşma sağlamasının ardından vefat etti. Bir diğer ise halen hayatta ve kendi kaderinin beklenmesini sürdürüyor.

Yıllardır ölüm cezasını inceleyen bir uzman olarak, Anayasanın sekizinci değişikliğinde yer alan “acısız ve alışılmadık cezalar” yasağının, başarısız idamolarak hukuki tartışmaları şekillendirdiğini biliyorum. Ancak eyalet hükümetleri aynı kişinin tekrar ölüme mahkûm edilmesini istediğinde mahkemeler şu ana kadar önünde durmadı.

Hukuk uzmanının açıklaması

Sadece ölüm ilacıyla sınırlı kalmıyor

Carruthers ve Pike, ölüm ilacı enjeksiyonundan sağ kalsa da, infaz hataları bu yöntemle sınırlı kalmadı. Askeri idame tarihinin incelenmesi, askının defalarak başarısız olduğu birkaç örneği ortaya koyuyor.

Buna bir örnek olarak 1833 yılında Pensilvanya’da gerçekleşen ve öldürüldüğü eşi için ölüm cezasına çarptırılan Charles Getter’ın asılması gösterilebilir. Suçlu bulunanGetter’ın idamı sırasında yaşananlar, suç tarihini yazan yazar Amanda Howard tarafından şöyle aktarıyor:

“İpe Getter’ın boynuna geçirildi. Asıcı ipi hızlı biçimde çekti. Getter inlemeye ve tekme atmaya başladı; boğulurken ip koptu ve onu yere fırlattı.” Ancak Getter ölmedi.

Suç tarihini yazan yazar Amanda Howard

Asıcı, daha güçlü bir ip bulmak için biri gönderdi. Bu kez ip kopmadı ve Getter “bir katilin başına gelen kaderi” yaşadı.

1894 yılında ise Will Purvis’in asılması, nohusunun gevşemesinin ardından başarısız oldu. Kırık boyun nedeniyle ölmemekle birlikte Purvis hayatta kaldı ve yalnızca boynundaki ip izlerinden muzdarip oldu.

Getter’ın aksine Purvis, hapise masum olduğunu savunarak geri döndü. Avukatları mahkemeleri ikinci bir infaz girişimini engellemeye çalıştı ancak başarılı olamadılar. Purvis, 1898 yılında Mississippi valisinin onu affetmesine kadar hapis kaldı. Purvis, bu tür bir lütufu alan tek idam hayatta kalan kişi oldu.

19. yüzyılın ikinci yarısında elektrik sandalyesi, ülkenin başlıca infaz yöntemi olarak asının yerini aldı ancak başarısız idamları önlemedi. 20. yüzyılda en az bir kez elektrik sandalyesinin de öldürmede başarısız olduğu görülüyor.

Willie Francis örneği

1946 baharında Louisiana eyaleti, yerel bir şerifin ölümüne neden olduğu için suçlu bulunan 16 yaşındaki siyahi genç Willie Francis’in idamında bu yöntemi kullanmaya çalıştı. O dönemde elektrik sandalyesinin “en insancıl infaz yöntemi” olduğu söyleniyordu.

Ancak Francis’in yaşadığı şey neredeyse insancıldı sayılmazdı. Elektrik akımı ona ulaştığında, “Saldırısal kasılmalar başladı.” Asıcı “anahtarı tekrar çevirdi” ancak Francis öldürülmedi.

Sonra Purvis’in yaptığı gibi Francis de mahkemelere başvurarak ikinci bir infaz girişimini engellemeye çalıştı. Onun davasındaki karar, yargıçların diğer idam hayatta kalanlarıyla nasıl baş edeceklerine dair bir içtihat oluşturdu.

Bir kaza mıydı?

1947 Ocak ayında, Francis’in elektrik sandalyesinden sağ çıkmasının ayları sonra ABD Yüksek Mahkemesi Louisiana’ya tekrar deneme yapmasına izin verdi. On iki yargıç beşinin Louisiana’ye yeşil ışık yakmasıyla karar verilirken, dördü muhalefet etti.

Yargıç Stanley Reed’ın çoğunluk görüşü, Francis’e yaşananların kaza olduğunu ve kötü niyet olmadığında sekizinci değişikliğin ihlal edilmediğini vurguladı. Bir ifadesinde şöyle dedi:

“Öngörülemez bir kazanın cezanın hızlı biçimde icrasını engellediği gerçeği, sonradan yapılacak icrada bir acı unsuru ekleyemez; bu bizim görüşümüze göre böyle.”

Yargıç Stanley Reed

Görüşüne göre: “Anayasanın mahkûm bir kişiyi koruduğu acı, ceza yönteminin ‘doğal’ olarak içerdiği acıdır; hayatı insancıl biçimde sonlandırmak için kullanılan herhangi bir yöntemle ilgili olan ‘gerekli acı’ değildir.”

Yargıç Harold Burton, muhalefete çıkan yargıçlar adına konuştu. “Asıcının niyeti işkenceyi azaltamaz veya sonucu meşrûlaştıramaz.” İkinci bir infaz, medeniyet adamının ‘temel içgüdülerine’ aykırı olur.

Yargıç Harold Burton

Francis, ilk infaz girişiminin başarısız olmasından tam bir yıl sonra öldürüldü.

Bir kişinin daha idamdan sağ çıkması birkaç on yılı alacaktı. Ancak 21. yüzyılın başlarından itibaren başarısız idamların hızı artmış durumda.

21. yüzyıl infam hayatta kalanları

2009’dan Mayıs 2026’ya kadar altı kişi başarısız ölüm ilacı enjeksiyonundan sağ kaldı. Romell Broom, 2009 yılında Ohio eyaletinin, IV hattını yerleştirmek için kullanılabilir bir damar bulmak üzere iki saat denemesinden sonra vazgeçmesinin ardından 21. yüzyılın ilk idam hayatta kalanı oldu.

Davasında Ohio Yüksek Mahkemesi, Francis içtihatına dayanarak “IV hattının yerleştirilmesi, yalnızca infazın hazırlık aşamasıdır” kararina verdi. Görüşüne göre Broom’un cezası gerçekten başlamamıştı. Bu nedenle ikinci bir infaz, çiftte suçlama yasağına veya acılı ceza uygulamasına aykırı olmazdı.

Ancan Ohio Broom’u tekrar ölüme mahkûm etmeden önce, o, Aralık 2020’de COVID-19’a yakıldıktan sonra ölüm cezası hücresinde hayatını kaybetti. Başka bir 21. yüzyıl idam hayatta kalanı Alva Campbell de ölüm cezası hücresinde vefat etti.

2018 yılında Doyle Hamm, Alabama eyaletiyle, başarısız ölüm ilacı enjeksiyonunda bir damar bulunamadığında ikinci bir infazın uygulanmayacağına dair bir anlaşma sağladı. Hamm, 2021’de kanserden hayatını kaybetti.

Ancak Alabama, hem ikisi de başarısız ölüm ilacı enjeksiyonundan sağ kalmış olan Alan Miller ve Kenneth Smith olmak üzere iki idam hayatta kalanı daha 2024 yılında başarıyla idam etti.

Thomas Creech, Carruthers ve Pike gibi, bu kez Idaho’da ölüm ilacı enjeksiyonunun başarısızlığının ardından halen hayatta. Idaho’nun onu tekrar ölüme mahkûm edip etmeyeceği belli değil. Eğer ederse, eyalet ateşli silâh kullanımı yöntemini uygulayacak; bu yöntem 1 Temmuz 2026’dan itibaren eyletin başlıca infaz yöntemi haline geldi.

Carruthers’ın kaderi

Carruthers Tennessee’de kendi kaderinin beklenmesini sürdürürken, eyaletin savunma avukatları Vali Bill Lee’den, protokolün kapsamlı biçimde gözden geçirilmesine kadar tüm idamların durdurulmasını istedi.

Aynı zamanda Ölüme Mazaret Merkezi’nin aktardığına göre, “Federal Savunma Ofisi’nden avukatlar, Tennessee’nin Mr. Carruthers’ı ikinci kez ölüme mahkûm etmesini engellemek için yeni bir federal dava açtı.”

Bu dava, Mart 2025’te açılan ve Tennessee’de ölüm ilacı enjeksiyonunun acısız ve alışılmadık ceza uyguladığına dair iddia eden davanın üzerine inşa edildi.

Sadece zaman gösterebilir; bu davaları dinleyen yargıçlar, Francis davasında Burton’un yazdığına ikna olacak mı? “İlk girişimin başarısızlığı bu durumda kasten değildi ancak elektrik akısının yeniden uygulanması kesinlikle olacaktı… Bu durum, bugün iki ayrı uygulamanın ‘acısız ve alışılmadık’ sayılarak yasaklanmasına yeterince uygun olduğunu gösteriyor.”

Yargıç Burton

Eyalet açıkladığı gibi, birini ölüme mahkûm etmeye çalıştığında, “başarısızlığın olmamasını sağlamak” yükümlülüğü taşıdığını belirtti.

Bu hikaye ilk kez 4 Haziran 2026’da yayınlandı.