İngiltere’nin Greater Manchester Valisi Andy Burnham, seçim sistemi reformu için ulusal bir komisyon kuracağını ve oy sisteminin değiştirilmesini İşçi Partisi’nin bir sonraki genel seçim manifestosuna ekleyeceğini açıkladı. Reformu bir referanduma gidilmeksizin hayata geçirmek isteyen Burnham’ın bu kararı, aynı zamanda seçim sisteminin meşruiyet kazanması için yerine getirilmesi gereken üç şartı da işaret ediyor. Demokrasi için kritik öneme sahip seçim sisteminin, siyasetçilerin ve hükümetin çıkarlarına göre oynanacak bir nesne haline gelmesinin önüne geçmek amacıyla oluşturulacak komisyonun tarafsız, kapsayıcı ve kanıtlara dayalı çalışması gerektiği vurgulanıyor.
Burnham’ın seçim reformu için ulusal bir komisyon kurma sözü, bu reformun taşıması gereken meşruiyeti sağlamak açısından hayati önem taşıyor. Herhangi bir reform için gerekli meşruiyeti verecek böyle bir komisyonun karşılaması gereken üç temel koşul var. Bu koşulların hiçbiri yerine getirilmezse, ortaya çıkacak herhangi bir sistemin siyasetin oyuncağı haline gelme riski ortada.
2011 referandumunun derin yaralar
Burnham’ın referanduma gerek kalmadan reform hayata geçirmek istediği izlenimi güçlü. Bu hedefin anlaşılır olması mümkün, zira İngiltere seçim sistemi konusunda son kez 2011’de bir referanduma gittiğinde, koalisyon hükümeti Alternatif Oy (AV) sistemini oyun kağıdına koymuştu. Araştırmalar, reform yanlılarının AV’nin o dönemde en azından bir kısmında yaygın yanılsama bilgisi nedeniyle yenildiğini rahatlıkla iddia edebileceğini gösteriyor. Referandumlar böyle olmak zorunda değil: Yeni Zelanda bu konuda çok daha iyi sonuçlar aldı. Ancak 2011’in yaraları derin.
Bu arada, yeni bir seçim sisteminin meşruiyetini sağlamak hayati önem taşıyor. Sistemin bir siyaset nesnesine dönüşmemesi, successive hükümetlerce kendi çıkarlarına göre etrafa atılmaması gerekiyor. İtalya’da son on yıllarda tam olarak böyle bir şey yaşandı ve bu durum demokrasije olan güveni zedeliyor.
Oyunun kuralları oyuncuların değil, tüm siyasi toplumun belirlemeli
Mümkün olduğunca, seçim sistemi gibi oyunun temel kuralları oyunun oyuncuları olan siyasetçiler tarafından ve daha da azı bu oyundaki taraflardan günün hükümeti tarafından değil, tüm siyasi toplum tarafından belirlenmeli. Bir demokraside rızanın üretilmesinin standart yolu, manifestolar üzerine dayanan seçimlerdir. Ancak tek başına bir manifesto sözü, seçim sistemini meşruiyetle değiştirmek için yeterli bir dayanak olmayacaktır. Bu, demokrasimiz için en yüksek öneme sahip bir konudur; ancak yaşam maliyeti, sosyal bakımın geleceği ve ülkenin sınırlarının güvenliği gibi konular da oyun kağındayken, bu değişim çoğu seçmenin karar verirken dikkate alacağı ana faktör olmayacaktır. Bu değişikliği vaat eden bir partinin çoğunlukla kazanması, ona halkın rızası konusunda ancak zayıf bir sinyal verecektir.
Komisyonun karşılaması gereken üç şart
İşte Burnham’ın bu konuda ulusal bir komisyon kurma sözüünü bu kadar kritik kılan da budur. Her reformın gerektireceği meşruiyeti sağlamak için böyle bir komisyonun üç şartı yerine getirmesi gerekecektir.
Birinci şart, halkın katılımını güvence altına almaktır. Komisyon kapsayıcı olmalı, mümkün olduğunca halkı görüşmeye dahil etmelidir. Oy sistemini inceleyen son komisyon – Tony Blair tarafından 1997’de kurulan Jenkins Commission – “büyük ve iyi” beş kişiden oluşuyordu. Ne kadar yaygın danışmaya çalışırlarsa, böyle özel bir sürecin bugün güvenilirliği olmayacaktır. Konunun ulusal düzeyde tartışılmasının teşvik edilmesi ve halkın bir kesiminin seçeneklerin detaylı incelemesine katılması önemli olacaktır.
Belirli bir sonuç hedeflenmemeli
İkinci şart, komisyonun ulaşabileceği sonuç konusunda açık fikirli olmasıdır. Belirli bir sonuca ulaşmak için tasarlandığı izlenimi veren bir süreç, bu gidişata karşı çıkanlar tarafından ciddiye alınmayacaktır. Mevcut durum, alternatiflerle eşit derecede değerlendirilecek bir seçenek olarak ele alınmalıdır. Bu alternatifler arasında Majoriter seçenekler olan AV, çeşitli orantılı sistemler (liste sistemleri ve tek devredilebilir oy gibi) ve ara düzenlemeler yer almalıdır.
Uzmanların sesini dinlemek
Üçünci şart, komisyonun uzman analizinden yararlanmalıdır. Farklı seçim sistemlerinin savunucuları, farklı sistemlerin İngiltere’de yalnızca seçim sonuçları üzerindeki etkileri değil, aynı zamanda seçim katılım oranları, siyaset kültürü, hükümetin istikrarı ve etkinliği ile ekonomik büyüme ve eşitsizlik gibi sonuçlar üzerindeki etkileri konusunda çok sayıda iddia sunuyor. Bu iddiaların, mevcut tüm kanıtlar karşılarında dikkatlice değerlendirilmesi gerekecektir. Biz UCL Constitution Unit olarak, tam olarak bunu yapmak üzere bir projeyi gelecek hafta başlatacağız. Birçok başka uzman da söz söyleyecektir. Geniş bir ses yelpazesini dinlemek esastır.
Zaten güvenilir bir öneri mevcut
Bu tasarım gereksinimlerini karşılayan bir ulusal komisyon nasıl görünürdü? Aslında, partilerüstü bir milletvekili grubu olan Fair Elections için Tüm Partili Parlamenter Grup, geçen yıl çok güvenilir bir öneri yayımladı. Bu öneri üçlü bir yapı içeriyordu: Genel süreci yönlendirecek yedi üyeli bağımsız bir komisyon; “politik açıdan tarafsız tavsiye ve kanıt” sağlayacak bir uzman paneli; ve seçimleri dinleyecek, derinlemesine müzakere edecek ve tavsiyelerde bulunacak yaklaşık 100 üyeli bir seçmen forumu – yani bir vatandaş meclisi.
En azından genel hatlarıyla bu plan, doğru yaklaşımı benimsiyor. Seçim reformu, bir vatandaş meclisi için ideal bir konudur: aslında bu demokratik tartışma modeli, erken 2000’lerde British Columbia’da böyle bir reform için seçenekleri incelemek üzere ilk kez tasarlandı. Uzman paneli, tartışmaları kanıt ve analizle temellendirecektir. Bağımsız komisyon, tüm süreci yönlendirmede merkez bir role sahip olacaktır: En önemlisi, sürecin tarafsız yürütülmesini sağlaması gerektiğinden, üyeliği mümkün olduğunca geniş bir anlaşmayla oluşturulmalıdır. Bu unsurlara ek olarak, komisyon aynı zamanda ulusal bir konuşmayı teşvik etme imkânına da sahip olmalıdır.
Bu, Burnham’ın aklında olan tasarımın bu olup olmadığını henüz bilmiyoruz; ancak buna benzer bir şey esastır. Seçim sistemi, demokrasimizin tam kalbidir. Bu konudaki kararlar, mümkün olduğunca büyük bir özenle alınmalıdır.
