Kaliforniya’nın Mojave Çölü’nde, 62 numaralı Eyalet Yolu üzerinden doğuya doğru Joshua Tree ve Twentynine Palms kasabalarını geçerek ilerlerseniz, Wonder Valley adlı bir yere varırsınız. Burası, alçak ve sivri dağ sıralarıyla çevrili, kayalar, kum, toz ve çalılıklarla kaplı 150 mil karelik bir alan; ıssız ama büyüleyici bir güzellik sergiliyor. Bin yıl önce bu çöl, Shoshone, Ute ve Paiute gibi küçük avcı-toplayıcı grupların geçiş noktasıydı. Onların yerini, 20. yüzyılın başlarında zorla rezervasyonlara sürülen Serrano halkı aldı. Ardından bir toprak hücumu ve hızlı inşaatların yaşandığı coşkulu bir dönem geldi. Bugün bölgenin en belirgin özelliği, çoğu terk edilmiş ve harap durumda olan yüzlerce izole kulübe ve barakadır. Bu yapılar vadiye hayaletli bir çöküntü havası katıyor.
Bu hikâyeyi fotoğraflarla süsleyen sanatçı Wayne Martin Belger, 1990’lardan beri Wonder Valley’e geliyor. Başlangıçta terk edilmiş evlerin, unutulmuş mimarinin, başarısız hayallerin ve insanların geride bıraktığı nesnelerin “çürümenin güzelliğini” yansıtan ürkütücü görüntüler oluşturuyordu. Ancak son yıllarda bir değişimi belgelemeye başladı: Sanatçılar, aykırı tipler ve yaratıcı bireylerden oluşan yeni bir öncü dalgası, bu zorlu, acımasız ve ücra yere taşındı. Bazıları yeni kulübeler inşa ederken, diğerleri 1940’larda ve 1950’lerde, ABD’nin alt 48 eyaletindeki son büyük toprak hücumu sırasında inşa edilen eski yapıları restore ediyor.
O dönemde Kaliforniya’da 27.000’den fazla arazi kiralama başvurusu yapılmıştı. Bu başvuruların çoğu, Mojave Çölü’nün ücra bölgelerindeki beş dönümlük arsalar içindi ve büyük ölçüde Los Angeles’taki işçi sınıfına gitti. Federal hükümet bu toprakları çiftçilik veya hayvancılık için çok kurak olduğu gerekçesiyle “işe yaramaz” ilan etmiş ve böylece yerleşime açmıştı. 1938 tarihli Küçük Arsalar Yasası uyarınca, yerleşimciler kira sözleşmesini imzaladıktan sonra üç yıl içinde küçük bir konut inşa ederlerse, beş dönümlük araziyi dönüm başına genellikle 10 ila 20 dolar gibi sembolik bir fiyata satın alabiliyorlardı. Bu küçük konutlar “jackrabbit homesteads” olarak anılmaya başlandı. Ülke genelindeki federal topraklarda ortaya çıktılar, ancak en yoğun şekilde Kaliforniya’daki Wonder Valley ve çevresinde yer aldılar.


Çölde yaşamayı hedefleyenler, 1950’lerde bir arazi aracıdan beş dönümlük arazilerini almak için sıraya girmişlerdi.
Twentynine Palms Tarihi Derneği’nin izniyle
Joshua Tree’de yaşayan sanatçı, yazar ve emekli eğitimci Kim Stringfellow’a göre, jackrabbit homesteaders da önceki Amerikan öncülerini aynı temel dürtüyle hareket ettiriyordu. Stringfellow, “Toprak talep etme ve bir parça araziye sahip olma arzusu, Amerikan ruhunun özüdür,” diyor. Kasırgalı bir Kasım gününün sonunda, tozlu, kayısı rengi ışık altında Wonder Valley’de araçla gezerken ekliyor: “Buradaki fark, bu topraktan geçim sağlayamamalarıydı. Bu, eğlence amaçlı bir yerleşimdi. İnsanlar şehir hayatının stresten kaçıp çölün sessizliğinden ve yalnızlığından keyif almak istiyorlardı.”
Bir reklam, teorik olarak bir gecede kurulabilen genişletilebilir bir kulübe kiti (“Cactus” modeli) tanıtıyor.
Kim Stringfellow’un koleksiyonundan
Los Angeles Times, bu süreci “Güney Kaliforniya tarihinin en tuhaf toprak hücumlarından biri” olarak nitelendirmişti. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra benzin ve lastik kısıtlamalarının sona ermesi ve inşaat malzemelerinin yeniden bolca bulunabilir hale gelmesiyle bu akım tam bir çılgınlığa dönüştü. 1945’ten sonra ordudan yeni ayrılan Ronald Reagan, Twentynine Palms yakınlarında beş dönümlük bir arazi için başvuru yapmış, ancak bir yapı inşa ederek kirasını “kanıtlamayı” başaramamıştı. Frank Sinatra ise daha azimli davranarak 1959’da Las Vegas yakınlarında 2,5 dönümlük bir arazi elde etti. Programı yöneten Federal Arazi Yönetim Bürosu (BLM), yaklaşık 60.000 başvurunun biriktiği için 1950’lerin ortalarında yeni başvurulara geçici bir ara verdi.
Los Angeles Times’ın bu kadar tuhaf bulduğu şey, insanların kavurucu sıcaklık, çıngıraklı yılanlar ve akreplerle tanınan, altyapısı, su temini, modern olanakları veya güvenilir su kaynakları olmayan çorak bir vahşi doğaya topluca göç etmesiydi. Jackrabbit homesteaders ya sularını araçlarla taşımak zorundaydı ya da pahalıya patlayabilecek ve kuruyabilecek bir kuyu açma riskini alıyorlardı. Düşük maliyetli klima üniteleri 1947’de piyasaya çıksa da Wonder Valley’de elektrik ancak 1950’lerin sonlarında yaygın olarak mevcut oldu.
En kendine yeten yerleşimciler, alet ve malzemelerle çöle gidip kulübelerini kendileri inşa ederken, basit ve ucuz prefabrik kulübeler satın almak daha kolaydı. Yerleşimciler genellikle mülklerine esprili veya kendini küçümseyen isimler veriyorlardı—Aching Back, Lizard Acres, Calloused Palms, Withering Heights—ancak aynı zamanda çölün sade ortamına ve orada yaşayan canlılara da hayran kalıyorlardı. Yerel efsaneye göre bir adam mülküne ciddi bir şekilde Wonder Valley adını vermiş ve insanlar bu ismi Twentynine Palms’in ötesindeki çöl düzlüklerindeki yerleşimciler topluluğu için kullanmaya başlamış. Stringfellow, onların çölün düşmanca bir çorak arazi olduğu yaygın görüşünü reddetmelerini ilginç buluyor. “Günlüklerini ve yazdıkları makaleleri incelersek, çölü sevdiklerini, bitkilerine, hayvanlarına ve jeolojisine duydukları hayranlığı sürekli ifade ettiklerini görüyoruz,” diyor. “En iyi anlatımlardan bazıları, buraya taşınan bağımsız bekar kadınların yazdığı metinlerdir.”
Wonder Valley’deki terk edilmiş bir evin bahçesinde Soğuk Savaş döneminden kalma bir sığınak.
Wayne Martin Belger
Yakın zamanda buraya gelen gezginlerin sığındığı olabilecek bir evin içi.
Wayne Martin Belger
Bir mutfak terk edilmiş durumda; görünüşe göre birisi buradaki bazı kabloları sökmüş.
Wayne Martin Belger
Wonder Valley’de yaşayan sanatçı ve yazar Miri Hunter’a göre, çölün jeolojisi de bu yerleşimcilerin ilgisini çekiyordu. Bullion Dağları’ndaki kayalar Jura dönemine aitken, yakındaki Sheep Hole Dağları çok daha genç, Kretase döneminin sonlarına ait granitlerden oluşuyor. Bu kayalar, Kuzey Amerika’nın batı kenarı aktif bir tektonik sınır iken, yerin derinliklerindeki magmadan oluşmuştu. Milyonlarca yıl boyunca tektonik kuvvetler bölgenin kabuğunu kırmış, eğmiş ve yer değiştirmişti. Daha sonra faylanma ve blok dönüşleri, bugün gördüğümüz dağ sıralarını ve çöl havzalarını şekillendirmişti.
Wonder Valley Pleistosen’in sonları ve Holosen’in başlarında, yani yaklaşık 12.000–10.000 yıl önce, şaşırtıcı bir şekilde daha serin ve daha nemli bir iklime sahipti. Daha geniş Mojave bölgesinde göller, bataklıklar ve daha bol su kaynakları vardı. İklim ısınıp kurudukça bu ortamlar daraldı ve günümüz çölünü karakterize eden kuru göl yatakları, alüvyal yelpazeler ve diğer yapılar geride kaldı.
Wonder Valley’de terk edilmiş bir kulübenin iskeleti, sadece taş bacası ayakta kalmış durumda.
Wayne Martin Belger
Wonder Valley’de çürüme süreçleri olağanüstü bir şekilde gözle görülür. Çölün sade arka planında, engin bir sessizlik içinde, yarım asırdan fazla dışarıda bırakılmış bir koltuğun üzerindeki yağmur, rüzgar, güneş ve zamanın etkilerini görebilirsiniz.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
