Karbon vergisi, ulaşım ve enerji sektöründe yakıtların karbon içeriğine uygulanan bir vergi biçimidir ve karbon fiyatlandırmasının çeşitlerinden biridir. Terim, karbon dioksit eşdeğeri vergisini ifade etmek için de kullanılır. Yakıtın karbon içeriğiyle yakından ilişkili olan sera gazı emisyonları, fosil yakıtların yanmasından kaynaklanan negatif dışsallığı telafi etme açısından vergilendirilebilir. Karbon vergileri, sera gazlarını yayanların eylemlerinin sosyal maliyetiyle karşı karşıya kalmamaları sorununu çözmeye yardımcı olan bir Pigovian vergisi türüdür.
Bu politikanın arka planı, karbondioksitin insan kaynaklı sera gazı emisyonlarının küresel ısınmanın birincil nedeni olduğu bilimsel görüşe dayanır. Dünya çapında yılda 27 milyar ton karbondioksit insan faaliyetleriyle üretilmektedir. Ekonomistler, iklim değişikliğiyle mücadele etmenin en iyi yolunun küresel bir karbon vergisi olduğunu iddia ederler. Karbon vergisi, bir dolaylı vergi (işlem vergisi) niteliğindedir ve karbondioksit emisyonları için bir fiyat belirlediği için fiyat aracı olarak adlandırılır. Arthur Pigou’nun çerçevesi içinde, negatif dışsallığın kaynağı olan malların vergilendirilmesiyle mal üretiminin maliyeti topluma doğru yansıtılır.
Pigou’nun çerçevesinde ilgili değişikliklerin marjinal olduğu ve dışsallığın boyutunun ekonominin geri kalanını çarpıtmayacak kadar küçük olduğu varsayılmaktadır. Ancak bilimsel görüşe göre iklim değişikliğinin etkisi marjinal değil, felaket düzeyinde değişikliklerle sonuçlanabilir. Bu nedenle iklim değişikliğini hafifletme açısından yakıtların karbon içeriğine göre toplanan bir karbon vergisi, CO2 emisyonlarına uygulanan bir verginin yerine geçmez; hidrokarbon yakıtların kullanımını azaltır ancak hafifletme teknolojilerini teşvik etmez.

Karbon kaçağı, bir ülke veya sektördeki emisyon düzenlemesinin, aynı düzenlemeye tabi olmayan diğer ülke veya sektörlerdeki emisyonlar üzerindeki etkisidir. Sızıntı etkileri hem negatif (genel emisyonların azaltılmasının etkinliğinin artması) hem de pozitif (toplam emisyonların azaltılmasının etkinliğinin azalması) olabilir. Örneğin yalnızca gelişmiş ülkelerde belirlenen karbon vergileri, gelişmekte olan ülkelere emisyon sızıntısına neden olabilir. Karbon kaçağı, 2030 Enerji ve İklim Çerçevesi ve AB’nin üçüncü karbon kaçak listesinin gözden geçirilmesi gibi konuların birleşmesiyle iklim politikası tartışmalarının merkezinde yer almaktadır.
Sınır ayarlamaları, tarifeler ve yasaklar, bir ülkenin karbon vergisi getirmesiyle başka bir ülkenin bunu yapmamasından kaynaklanan rekabet kayıplarını gidermek amacıyla önerilen politikaları içerir. Sınır vergisi düzenlemeleri, karbon fiyatı içermeyen ülkelerden yapılan ithalata atfedilebilecek emisyonların hesaplanmasını sağlar. Alternatif olarak ticari yasaklar veya tarifeler de uygulanabilir. Dünya Ticaret Örgütü’nde kabul edilemez bir ticaret önlemi olarak bu yaklaşımların hedef bir ülke için dezavantajlı olabileceği öne sürülmüştür; oradaki içtihat, iklimle ilgili vergiler konusunda uygulama yapılmaması konusunda belirli hükümler vermemiştir.
Etki açısından araştırmalar, karbon vergilerinin sera gazı emisyonlarını etkili biçimde azalttığını göstermektedir. Sentetik kontrol yöntemini kullanan bir araştırma, İsveç’in karbon vergisinin ulaşımdan kaynaklanan karbondioksit emisyonlarını %11 oranında azalttığını buldu. British Columbia’da 2015 yılında yapılan bir çalışma, vergilerin sera gazı emisyonlarını %5-15 oranında düşürdüğünü ve toplam ekonomik etkilerin göz ardı edilebilecek düzeyde olduğunu ortaya koydu. British Columbia karbon vergisine ilişkin 2017’de yapılan bir araştırma, endüstrilerin genel olarak vergiden ve istihdamda yıllık küçük ama istatistiksel olarak önemli yüzde 0,74’lük bir artıştan yararlandığını, ancak karbon yoğun ve ticarete duyarlı endüstrilerin olumsuz etkilendiğini buldu. 2020’de yapılan bir çalışma, mevcut karbon vergilerinin ekonomik büyümeye zarar vermediğini veya sınırlamadığını gösterdi.
Uygulama açısından 2019 itibarıyla 25 ülkede karbon vergileri uygulanmakta veya planlanmaktadır; 46 ülke karbona bir tür fiyat koymaktadır. Zimbabwe, karbon vergisini döviz cinsinden birim litre petrol ve dizel ürün başına 0,03 ABD Doları (3 sent) veya maliyet, sigorta ve navlun değerinin %5’i oranında ödemek suretiyle uygulamıştır. Güney Afrika’da 1 Eylül 2015 tarihinden itibaren yeni motorlu taşıtlara uygulanacak vergi, araç tarafından yayılan CO2 miktarıyla ilgili olup, 120 g/km’den fazla yayılan her gram CO2 için 75 Güney Afrika Randı eklenmektedir. İngiltere, 2008’den bu yana benzin ve dizel yakıt dahil araç hidrokarbon yağlarına doğrudan hidrokarbon yağ vergisi uygulamaktadır.
Bir karbon vergisinin regresif olmasını önlemek için gelirleri düşük gelirli gruplara harcanabilir. Ancak bir dizi çalışma, sosyal yardımlarda ve vergi kredilerinde artış olmadığında bir karbon vergisinin yoksul haneleri zengin hanelerden daha sert vuracağını bulmuştur. Tufts Üniversitesi ekonomisti Gilbert E. Metcalf, karbon vergilerinin ABD bağlamında regresif olacağını tartışmıştır.
Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
