•Her gün gazeteyi açtığınızda, güncel veya eski eşler arasındaki şiddet biçimi olan yakın ilişki şiddetinden (intimate partner violence) bir vakanın haberini okumanız muhtemeldir. Görünmez olan ise bu şiddetten sağ kurtaran mağdurların sonrasında yaşadıklarıdır. Onlar için mental sağlık sonuçları ilişkinin bitmesinden çok sonra da devam edebilir.
[TheConversation] sitesinde yayımlanan habere göre, Journal of Family Violence’de yayınlanan yeni araştırmada yakın ilişki şiddeti mağdurlarında mental bozuklukların iki kat daha yaygın olduğu bulundu.
Araştırma nasıl yapıldı
Araştırmacılar, ulusal düzeyde temsil niteliği taşıyan Australian Child Maltreatment Study’dan elde ettikleri verileri kullanarak yakın ilişkiye girmiş 7.000’i aşkın Avustralyalının verilerini analiz etti.
Katılımcılar daha önce fiziksel, cinsel ve psikolojik şiddet (duygusal veya maddi istismar gibi) dahil olmak üzere üç yakın ilişki şiddeti türüne maruz kalıp kalmadıklarını bildirdi. Ayrıca katılımcılar majör depresif bozukluk, genelikleşmiş kaygı bozukluğu, travma sonrası stres bozukluğu (PTSD) ve alkol kullanım bozukluğu açısından değerlendirildi.
Buluntular
Yakın ilişki şiddetine maruz kalan Avustralyalıların yarısından fazlası (55,3%), böyle bir şiddete maruz kalmayanlarda bu oran 24,5’i olmak üzere en az bir mental bozukluk için kriterleri karşıladı.
Dört mental bozuluktan her biri yakın ilişki şiddetine maruz kalan kişilerde daha yaygındı. Mental bozulukların görülme sıklığı psikolojik, fiziksel veya cinsel şiddete maruz kalanlarda benzerdi; ancak birçok kişi birden fazla türde şiddete maruz kalmıştı.
Bu buluntular yakın ilişki şiddetiyle mental bozukluklar arasında nedensel bir bağlantı kurmuyor. Katılımcılar daha önce yakın ilişki şiddetine maruz kalıp kalmadıklarını bildirirken, tespit edilen mental bozukluklar güncel veya yaşam boyuydu. Bu nedenle hangisinin önce başladığını belirleyemiyoruz.
Ancak diğer araştırmalar mental sağlık sorunlarının sıkça yakın ilişki şiddetine maruz kaldıktan sonra ortaya çıktığını buluyor. Bu da en azından bazı mental yüklerin şiddetin sonucu olması gerektiğini ima ediyor.
Zorluklar birikir
Mağdurlar arasında, duygusal, fiziksel ve cinsel istismar ile ihmal ve aile içi şiddete tanıklık dahil olmak üzere birden fazla çocuk istismarı öyküsü olanlarda mental bozukluklar daha yaygındı.
Birden fazla çocuk istism türüne maruz kalanların neredeyse üçte ikisi (62,5%), hiçbir çocuk istisması öyküsü olmayanlarda bu oran 39,1’i olmak üzere bir mental bozuluk için kriterleri karşıladı. Bu da çocuk istismarı öyküsünün insanların daha sonraki yaşamlarında ilişki şiddetine maruz kaldıklarında mental bozukluklara karşı daha savunmasız olmalarına yol açabiliyor.
Bu, çocuk istismasının önlenmesinin ne kadar önemli olduğuna dair birçok nedenden birini daha ekliyor. Çocuk istismarı yaşandığında erken mental sağlık desteği yetişkinlikteki mental bozuluk riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
İnsanlar ihtiyaçları olan yardımı alabiliyor mu?
Mental bozuklukların mağdurlar arasında ne kadar yaygın olduğu göz önünde bulundurulsun, birçok kişi uygun bakımı kullanamıyor. Eski bir eşinden fiziksel veya cinsel şiddete maruz kalan Avustralyalıların yaklaşık beşte ikisi yardım veya destek almıyor.
Birimlere başvuranlar için de destek her zaman erişilebilir değil. Uzman aile ve yakın ilişki şiddeti hizmetleri talebi karşılamada zorlanıyor. General sağlık sisteminin üzerinden mental bakım arayan kişiler maliyet dahil olmak üzere önemli engellelerle karşılaşabiliyor.
Bu açıkları kapatmak, uzman aile ve yakın ilişki şiddeti hizmetlerine yatırım yapılmasına ek olarak genel sağlık sisteminde uygun ve erişilebilir mental bakımı gerektiriyor. Aile hekimleri (GP), psikologlar ve diğer sağlık profesyonelleri ayrıca yakın ilişki şiddetini tanımlamada ve buna müdahale etmede önemli bir rol oynuyor. Bu da etkili tanımlama yöntemleri, uygun eğitim ve uzman desteğine açık yollar gerektiriyor.
Yardım arama güvenli hissedilmeli
Ayrıca yardım aradıklarında hayatta kalanların paylaştıkları bilgilerle ne olduğunu da değerlendirmemiz gerekiyor. Bu özellikle hukuki süreçlere dahil olanlar için geçerli; burada gizli sağlık kayıtları mahkeme kararıyla (subpoena) talep edilebilir.
Aile mahkemesi sürecleri buna bir örnektir. Mahkemede ebeveynlikle ilgili konuların 80’den fazlası aile içi şiddet iddiaları içeriyor. Bu süreçlerde psikoloji, danışmanlık ve GP kayıtları talep edilebilir ve eski eş tarafından erişilebilir.
Bu terapötik ilişkiyi zayea uğratıp insanların yardım arama veya terapiye devam etmelerini engelleyebilir. Uzmanlar geniş kapsamlı mahkeme kararlarını “avlanma seferleri” (fishing expeditions) olarak tanımladı ve bunların sistem istismarının bir biçimi olarak kullanılabileceğine dair endişelerini dile getirdi.
2025’te getirilen aile hukuku reformları bu kayıtlar için korumaları güçlendirdi. Ancak bu korumalar otomatik değil. Hayatta kalanlar var olduklarını ve bunlara nasıl ulaşacaklarını bilmek için yarı yardımı gerektirebilir. Reformların ne kadar etkili olduğu henüz erken.
Yakın ilişki şiddeti sonrasında mental bakım alma, özellikle mental sağlıklarının ebeveynlik kapasitelerini etkilediğine dair kanıt olmadığı sürece bir hayatta kalanın gizliliğini gereksiz biçimde tehlikeye atmamalıdır.
Şiddeti ilk anda önlememiz gerekiyor
Çocukluk duygusal ve fiziksel istismara maruz kalmak ile aile içi şiddete tanıklık etmek yetişkin yaşında – hem mağdur olmak hem de işleyen (perpetrating) – yakın ilişki şiddeti geçirme olasılığını artırıyor. Çocuk istismasının önlenmesi ve çocukların aile içi şiddetinden korunması faydaları yetişkin ilişkilerine kadar uzanıyor.
Ayrıca yakın ilişki şiddeti başladıktan sonra daha erken müdahale etmek için fırsatlar var. Bir Avustralyalı çalışmada kadınların yaklaşık üçte biri fiziksel veya cinsel şiddetsiz psikolojik şiddete maruz kaldı. Birden fazla türde şiddete maruz kalanlarda psikolojik şiddet genellikle önce geldi.
Erken belirtiler izole olma, kontrolcü davranışlar ve sözel istismar içeriyordu. Bu bir partnerin aile veya arkadaşlarıyla temasını sınırlamayı, günlük hayatlarının bazı yönlerini kontrollerini veya onları küçüklemeyi içerebilir.
Bu davranışların başlarında şiddet olarak tanınması zor olabilir. Sahiplenme, kıskançlık veya aile ve arkadaşlarıyla temassı sınırlama girişimleri aşk veya endişe işaretleri olarak tanımlanabilir. İnsanlara bu erken belirtileri tanımaya yardımcı olmak daha erken müdahale için daha fazla fırsat yaratabilir. Bu da farkındalık kampanyalarının psikolojik istismarın başlarında nasıl görünebileceğini betlemesini gerektiriyor.
Mental sağlık desteği ve danışmanlık hizmeti sunan National Sexual Assault, Family and Domestic Violence Counselling Line – 1800 RESPECT (1800 737 732) – aile ve yakın ilişki şiddeti ve/veya cinsel saldırıya maruz kalan veya tehlikedeki herhangi bir Avustralyalı için günün 24 saati, haftanın 7 günü kullanıma açıktır.
Men’s Referral Service – 1300 766 491 – şiddet kullanmayı seçmiş ve değiştirmek isteyen erkekler için ulusal bir danışmanlık, bilgi ve yönlendirme hizmetidir.
