William Strutt’un 1864 tarihli, 6 Şubat 1851’deki Kara Perşembe olayını tasvir eden tablosu. (Kaynak: Victoria Eyalet Kütüphanesi)
1850 yılında kuraklık, günümüz Victoria’sı olarak bilinen toprakları harap etmişti.
Henry Gyles Turner, Victoria Kolonisi Tarihi adlı eserinde şöyle yazmıştı: “Murray Nehri’nden denize kadar uzanan ülke, kurumuş otlarla kahverengileşmişti ve reçine dolu ormanlar alevlenmenin eşiğine gelene kadar pişmişti.”


“İnsanın en ufak bir dikkatsizliği bile, hiçbir müdahalenin durduramayacağı yıkıcı bir furyayı tetiklemek için yeterliydi.”
Ve bu “yıkıcı furya” 6 Şubat 1851’de geldi.
Australyalı sanatçı ve öğretmen Julian Rossi Ashton’ın Kara Perşembe’yi tasvir eden gravürü. (Kaynak: Victoria Eyalet Kütüphanesi)
Eyalet genelinde sıcaklıklar 40 derecenin üzerine çıkarken, o dönemde Port Phillip kolonisi olarak bilinen bölgede yangınlar başladı.
Wimmera’dan güneyde Mount Gambier ve Portland’a, batıda Port Fairy, Geelong ve Barwon Heads’e, ayrıca Melbourne’un kuzey ve doğusundaki Macedon, Plenty ve Dandenong dağlarına kadar yaklaşık beş milyon hektarlık alan yandı.
Eyaletin yaklaşık dörtte biri simsiyah bir manzaraya dönüştü.
Kara Perşembe’nin 12 insanın ve bir milyondan fazla hayvanın ölümüne neden olduğu tahmin ediliyor.
Victoria o zamandan beri daha ölümcül yangınlarla karşılaşsa da, eyalet daha önce hiç bu kadar geniş bir alana yayılan ve bu yoğunluktaki bir orman yangını yaşamamıştı.
Bu yangın hükümette, politikalarda ve hatta post-kolonyal toplumda değişikliklere yol açarak günümüz Victoria’sını şekillendirdi.
Australyalı ressam William Strutt’un ön çalışmaları, 1864 tarihli panoramik tablosu Kara Perşembe’ye ilham verdi. (Kaynak: Victoria Eyalet Kütüphanesi)
Port Phillip Bölgesi, Yeni Güney Galler’den ayrılarak Victoria’ya dönüşmesinden sadece birkaç ay önce Kara Perşembe yüzünden büyük bir alan kül olmuştu.
Melbourne Üniversitesi Kültür ve İletişim Okulu’ndan öğretim görevlisi Fiannuala Morgan, o dönemdeki hikayelerde, şiirlerde ve resimlerde bu yangının etkisinin görülebileceğini belirtti.
Dr. Morgan, “Yangının kendisi Victoria’nın doğuşuyla iç içe geçmiştir; bir nevi ‘ateş vaftizi’ gibi,” dedi.
“O dönemdeki bazı anlatılarda, hatta bazı gazeteciler Kara Perşembe’yi doğrudan altın hücumuyla ilişkilendiriyorlardı.”
“Hasar o kadar büyüktü ki, manzaranın geniş bir bölümünü açtı; hem çiftçiler hem de altın arayanlar için yeni alanlar yarattı… Hatta altın damarlarını da açtığı öne sürülüyor.”
Yangının ardından Victoria, günümüzdeki “yangın tehlikesi dönemleri” yasalarını temel alan ilk orman yangını mevzuatını da çıkardı.
Kara Perşembe, Şubat 1851; FA Sleap tarafından 1888’de yayınlanan bir gravür. (Kaynak: Avustralya Ulusal Müzesi)
Kara Perşembe’de yerli halkın bakımı ve yeri
Kara Perşembe, Victoria’nın yerli halkı için de büyük sonuçlar doğurdu. Ancak beyaz bir kolonist, o dönemde yangına karşı gösterilen sakin tepkiyi şaşırtıcı bulmuştu.
“Koloniyal Victoria’da Aborjinlerin yangın yönetimi uygulamaları” başlıklı makaleye göre, Melbourne’un güneybatısındaki Western Port bölgesinin Boon Wurrung halkı yangının ovaları kaplamasını sakin bir şekilde izlemişti.
Makalede, Victoria’nın “Aborjinlerin Koruyucusu” William Thomas’ın anlatımından alıntı yapılarak şöyle deniyor: “[Onlar] yangınlara karşı en ufak bir endişe göstermediler; aksine, bu bedava yiyecek kaynağından memnun görünüyorlardı. Kuşlar, opossumlar ve diğer hayvanlar büyük gruplar halinde toplanmıştı.”
Ancak diğer bölgelerde durum farklıydı: Yerli halk yangınlarla mücadelede ve hayat kurtarmada yardımcı oldu. Diğer anlatılar, Ballarat’ın doğusundaki Ballan yakınlarında bir yulaf mahsulünü kurtarmaya yardım ettiklerini ve Gunditjmara çiftinin Portland’da bir aileyi yangından uzaklaştırıp yakındaki bir su birikintisine götürdüğünü belirtiyor.
Victoria’nın yerli halkı sayısız yangın önleme tekniği uygulasa da – bunların birçoğu günümüzde yeniden canlandırılıyor – Kara Perşembe, hiçbir yönetimin öngöremeyeceği veya kontrol edemeyeceği yıkıcı ve kontrolsüz bir yangındı.
Belki de yerli Victorialılar için daha da yıkıcı olan, yangından sonra gelenlerdi.
Yangınla harap olmuş ormanlık alanlar, kolonileşen çiftçiler için geniş tarım arazileri açtı; on binlerce altın arayan bölgeye akın etti ve binlerce yıldır onlarca Avustralyalı grubun yurdu olan topraklar kanlı bir savaşın cephesine dönüştü.
Victoria ve Yeni Güney Galler’in bazı bölgelerinin Victoria Taç Arazileri ve Haritacılık Departmanı’na ait haritası. (Kaynak: Victoria Eyalet Kütüphanesi)
Kara Perşembe ve değişen iklim
Kara Perşembe’nin miraslarından biri, iklim inkârcıları arasında orman yangınlarının Avustralya’da her zaman var olduğu ve dolayısıyla insan kaynaklı iklim değişikliği nedeniyle kötüleşmediği yanılgısını beslemesidir.
Avustralya Ulusal Üniversitesi Tarih Emekli Profesörü Tom Griffiths bu argümanı reddediyor.
Griffiths, Geçmiş, Son ve Gelecek Yazları: Tarih Ateş Kıtasında Yaşamamıza Nasıl Yardımcı Olabilir? adlı makalesinde, “Küresel ısınmayı ve yazın ciddiyetini reddetmek için kullanılan argümanlardan biri, Avustralya’da her zaman orman yangınları olduğudur,” dedi.
“Yangın uzmanları, iklim değişikliği karşısında modern orman yangınlarının davranışının çok farklı olduğunu vurguluyor.”
Bu görüş, Melbourne Üniversitesi Fen Fakültesi’nden doçent Hamish Clarke tarafından da destekleniyor.
Dr. Clarke geçen yıl iklim uyumlu yangın riskini azaltmaya yönelik karar destek sistemleri üzerine bir burs çalışması yürüttü.
Dr. Clarke, “Yangın büyük ve karmaşık bir olgudur; buna insan faktörünü bile eklememişken,” dedi.
“İklimin ısındığını biliyoruz. Bu kesin bir gerçek. Daha sıcak olduğu konusunda hiçbir şüphe yok.”
Western Victoria’nın Ararat yakınlarındaki kahverengileşmiş manzara; bölge son yıllarda ciddi kuraklıkla karşılaştı. (ABC News: Jess Davis)
Daha fazla sıcaklık daha fazla yangın anlamına gelse de Dr. Clarke, özellikle güneybatı ve güneydoğu Avustralya’da durumun “bundan çok daha karmaşık” olduğunu belirtti.
“En yüksek etkiye sahip yangınların çoğu bu bölgelerde meydana geldi,” dedi.
“Ormanlık alanlarda çok fazla yanıcı materyal olduğunu biliyoruz. Hava daha sıcak ve kuru hale geldikçe bu materyaller yanmaya daha elverişli hale geliyor ve daha ekstrem koşullar ortaya çıkma potansiyeli artıyor.”
Bir araştırmacı ekibi, Victoria genelindeki CFA şubelerinden tarihi belgeleri dijitalleştiriyor. (AAP: Joe Castro)
Orman yangını tarihini kaydetmek
Kara Perşembe’nin ve ardından gelen tüm büyük yangınların bir diğer mirası da günümüz itfaiyecileri için çıkarılabilecek derslerdir.
Dr. Morgan, Victoria genelindeki Ülke İtfaiye Otoritesi (CFA) şubelerinden tarihi belgeleri dijitalleştiren bir ekibin parçası. Bu “yangın defterleri” 1875’ten 1980’lerin sonuna kadar uzanıyor.
Dr. Morgan, “İtfaiyecilik tarihi, özellikle Victoria’da, gönüllü bir itfaiye gücüyle ilgilidir,” dedi.
“CFA’nın kendisi nispeten yeni bir kurum.”
William Howitt’in 1854 tarihli Victoria’nın Büyük Orman Yangını adlı eserinden bir alıntı. (Kaynak: Avustralya Ulusal Müzesi)
Hatta Kara Perşembe’nin CFA’nın ilk versiyonlarının ortaya çıkışına öncülük ettiği görüşü de var.
Dr. Morgan, “Castlemaine muhtemelen en eskisi; 1854’e kadar uzanıyor,” dedi.
“Kaydeleri tutuyorlardı; gönüllü bir örgüt olarak müdahale ettikleri yangınların el yazması kayıtlarını.”
“Ancak 1890’lardan itibaren diğer birlikler daha standartlaştırılmış defterler kullanmaya başladı. Castlemaine ise kendi kayıtlarını tutmaya devam etti; bu inanılmaz ve olağanüstü bir durum.”
Dr. Morgan, Victoria sakinlerini tozlanarak duruyor olabilecek tarihi bilgilere bakmaya çağırıyor.
“Victoria genelinde 1890’lardan önce kurulmuş ve muhtemelen kayıtları hala birliklerde veya bir depoda duran 72 başka birlik daha var,” dedi.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
