Patrick Pascoe, Winston Simpson, Kody Williamson, DJ Silva ve oğlu Verity Gardner, Courtney Carter, Winston Jones, Keithly Brandy, Prince Regent ve radyo DJ’i Sylvester the Cat (JLS), Trafford Bar Studios’da bir podcast hazırlamak üzere bir araya geliyor. Fotoğraf: Joel Goodman/The Guardian
Manchester merkezli Megatone Sound Foundation ve Baron Turbo Charge, bu kültürü yeniden canlandırarak bir aidiyet ve güçlenme hissi sunuyor.
Genç Siyah Mancunian nesli için en önemli tarih derslerinden bazıları sınıflarda değil, devasa amfi ve hoparlör yığınları, plak çalarlar ve Jamaika kayıtları aracılığıyla öğrenildi.

“Nereye ait olduğumuzu bilmiyorduk. Tarihimizi bilmiyorduk. Ailelerimiz iki üç işte çalışmakla meşguldü,” diyor Manchester’ın uzun soluklu reggae ses sistemi Baron Turbo Charge’ın kurucu üyelerinden Errol “Barzy” Beaumont. “Bize kültürümüzü anlatanlar Burning Spear, Bob Marley ve Culture gibi kayıtlardı; bunlar okul müfredatında yoktu. Bizim için ses sistemi sadece eğlence değil, bir eğitimdi.”

Errol ‘Barzy’ Beaumont ve Melvyn ‘Wizzydan’ Joseph ilk ses sistemleriyle birlikte. Fotoğraf: Errol Beaumont
Windrush neslinin öncülerinin çocuklarının, ailelerinin müziğini, DJ kültürünü ve teknolojisini uyarlayarak Siyah Britanyalı gençlik hareketini oluşturmasının üzerinden 50 yıldan fazla geçmesine rağmen, Manchester’ın ses sistemi sahnesi yeniden canlanıyor.
Manchester’ın savaş sonrası Siyah tarihini arşivleyen Keithly Brandy, müzeler ve üniversitelerle işbirliği yaparak 1970’ler ve 80’lerdeki sahneyi belgeleyen afişleri ve belgeleri koruyor. Trafford Bar Studios’un kurucusu Winston Jones ise bu konuda bir podcast serisi hazırlıyor.
Böylece bir döngü tamamlandı. Manchester bir zamanlar ilham için Jamaika’ya bakarken, son yıllarda Megatone Sound Foundation Kingston’dan Gambiya ve Etiyopya’ya kadar Siyah diasporanın dört bir yanında ses sistemleri kurup destekliyor. Baron Turbo Charge ise reggeyi Moss Side’ın kalbinde canlı tutuyor.
Tıpkı ses sistemlerinin savaş sonrası Britanya’da kendini ifade edecek pek az yeri olan genç Siyahlar için bir can simidi olması gibi, yarım asır sonra aynı insanlar – şimdi 60’lı yaşlarında – yine bu sistemler aracılığıyla bir aidiyet ve topluluk hissi buluyor.
Megatone Sound Foundation’dan Marcus için bu yolculuk 1976’da, dokuz yaşındayken, ailesinin Old Trafford’daki evinin ön odasında başladı. Annesinin haberi olmadan ailenin ahşap stereo sistemini söktü, plak çaları, hoparlörleri ve valfli amfiyi çıkarıp üst katta ev yapımı kabinlere yerleştirdi.

“Conqueror adında küçük bir sistem yapmaya başladım. Sadece evde kullanılan bir şeydi,” diyor. “Ve oradan itibaren büyüdü.”
Trafford Bar Studios, Winston Jones tarafından (sağ üstte), Windrush skandalında ailesinden ayrıldıktan ve İngiliz vatandaşlığından mahrum bırakıldıktan sonra aldığı tazminatla finanse ediliyor. Fotoğraf: Joel Goodman/The Guardian
O zamanlar bu yeni ortaya çıkan sahne, Hulme, Moss Side ve Old Trafford gibi Manchester mahallelerindeki ev partileri, topluluk etkinlikleri ve gençlik kulüplerinde yoğunlaşmıştı.
Plak seçimi mekana ve ortama göre değişiyordu. Bob ve Marcia’nın hit şarkısı “Young, Gifted and Black”, ailelerin onayladığı bir klasikti. Ancak daha muhafazakâr yaşlı nesilden uzakta, Aquarius, Proctor’s, Birley ve Hideaway gibi gençlik kulüpleri Dillinger ve Johnny Clarke’ın müzikleriyle coşuyordu. Erkek egemen olabilecek bu sahnede, 1980’lerin Kilowatt gibi sesleri lovers rock ile kadın dinleyici kitlesi çekti.
Keithly Brandy, karnaval öncüsü annesi Locita Brandy’yi Manchester karnavalına ses sistemleri getirmesi için ikna etti. Fotoğraf: Joel Goodman/The Guardian
Manchester sahnesinden kalma geçici belgelerin – örneğin şehrin Siyah otobüs şoförleri tarafından kurulan reggae mekanı PSV kulübünde yayın yapımcısı David Rodigan’ın performansına ait bir sözleşmenin – bir gün müzede sergileneceğini kimse hayal edemezdi. V&A East’in Londra’daki “The Music is Black: A British Story” sergisinde yer alan bu sözleşme, Brandy tarafından on yıllardır korunan nesneler arasında.
1976’da Brandy, Manchester’ın daha yaşlı ses sistemleri ustalarından – Lord Cass, Bugga Levi, Count Leroy, Count Sam, Rocket ve Angel Hi-Fi gibi Karayipler’den bu kültürü getiren isimlerden – ilham alarak iki arkadaşı “Big” Trevor Bell ve “Young” Trevor Bell ile birlikte kendi ses sistemi Tyban Sounds’u kurdu. “Bu insanları düğünlerde ve vaftizlerde görürdünüz ve onlara hayran kalırdınız,” diyor Brandy.
Brandy, annesi Locita Brandy’yi gençlere bir şans vermesi için ikna ederek Londra’dan Conqueror ses sistemini Manchester Karnavalı’na ve Abasindi’nin kadın kooperatifindeki partisine getirmenin heyecanını hâlâ hatırlıyor.
Ses sistemi – DJ’ler, MC’ler, ses mühendisleri, ekipler ve özel yapım, ağır baslı mobil ses kurulumlarından oluşan rekabetçi bir topluluk – 1940’larda Jamaika’da ortaya çıktı; ilk sistemler Kingston’da Amerikan R&B ve mento müziği çalıyordu.
Müzik ‘bize Marcus Garvey’i öğretiyordu’, diyor Winston Jones. Fotoğraf: Island Records
ABD’de bu kültür, Kingston doğumlu DJ Kool Herc’in Bronx’ta bir ses sistemi kurmasının ardından hip-hop’ı şekillendirirken, Birleşik Krallık’ta ses sistemi kültürü zamanla evrilerek roots reggae, lovers rock’tan house, garage ve jungle kayıtlarına kadar her şeyi ana akıma taşıdı.
Bu uzun yolculuk boyunca Soul II Soul, Maxi Priest ve Massive Attack gibi sanatçıları da şekillendirmesine rağmen, reggae bu kültürün özü olmaya devam ediyor.
“O zamanlar müzik bir gazete gibiydi,” diyor Jones 70’lerin reggeesi hakkında. “Bize tarihi, Marcus Garvey’i, Nelson Mandela’yı öğretiyordu. Afrika’nın bizim evimiz olduğunu öğretiyordu – müzik bizim öğretmenimizdi.”
Jones’un Windrush skandalındaki deneyimleri için aldığı tazminatla kurduğu Trafford Bar Studios’un merkezinde, gençler DJ’lik, fotoğrafçılık, video çekimi ve podcast hazırlama gibi becerileri ücretsiz olarak öğrenebiliyor. Bu, ses sistemi hareketinin ruhunu yansıtıyor: müzik ve yaratıcılık aracılığıyla topluluk ve bireysel güçlenme.
‘Tüm bu ses sistemleri ustalarının, herkesin anlatacak bir hikayesi var,’ diyor Winston Jones. Fotoğraf: Joel Goodman/The Guardian
“Bu, direnişle ilgili,” diyor Jones. “Bir çocuk okulu bırakıp hiçbir şey yapamayacağını düşünür, ama buraya geldiğinde ona umut veriyoruz.”
Jones, Manchester’ın Siyah kültürel tarihindeki önemli bir dönemin seslerini gelecek nesiller için korumak amacıyla “Manchester’ın Ses Sistemleri Döneminin Öncüleri” adlı podcast’i finanse etti. “Tüm bu ses sistemleri ustalarının, herkesin anlatacak bir hikayesi var,” dedi.
Baron Turbo Charge’tan Errol Beaumont, Carl Rock ve Melvin Joseph. Fotoğraf: Errol Beaumont
Baron Turbo Charge’ın kurucusu Errol Beaumont, 70’lerin ortalarında gençken arkadaşları Junior Wilson ve merhum Melvyn “Wizzydan” Joseph ile birlikte bu sahneye adım attı; o dönemde Siyah insanlar toplumsal bir renk ayrımcılığıyla karşı karşıyaydı.
Üçlü, halihazırda sahip oldukları plaklar, hoparlörler ve eski plak çalara eklemek için ikinci el bir valfli gitar amfisi almak üzere her biri 10 sterlin biriktirdi.
Dans gecesi günü, hoparlörlerinin kabinleri olmadığını fark edince, bir inşaat sahasından aldıkları ahşapla kutular yapıp ekipmanı Bonsall Street’teki, Manchester’ın uzun süredir yıkılmış brutalist Hulme Crescents konutlarının kenarındaki apartmanın merdivenlerinden yukarı taşıdılar.
“Sistemi test etmemiştik bile. Parti dördüncü kattaydı, biz onu birinci katta kurduk ve ikinci kata vardığımızda parçalandı,” diye gülüyor Beaumont. O andan itibaren “ciddileşmeye” karar verdiler.
‘Parti dördüncü kattaydı’: Hulme Crescents konutları. Fotoğraf: Don McPhee/The Guardian
Neslinin farklı bir dışlanmayla karşı karşıya olduğunu fark eden 67 yaşındaki Beaumont, on yıllık bir aradan sonra dans gecelerini yeniden düzenlemeye karar verdi.
“Şimdi benim neslim için gerçekten bir eğlence yok,” diyor. “Sesi geri getirmemizin nedenlerinden biri de bu – çünkü bizim gibi hâlâ güzel kıyafetlerini giyip dışarı çıkmak isteyen çok insan var, tıpkı eskiden yaptığımız gibi.”
Bu nedenle West Indian Sports and Social Centre – Moss Side’ın tarihi topluluk merkezi – büyük ses sistemlerinin eski atmosferi yeniden yaratabildiği nadir mekanlardan biri olarak öne çıkıyor.
Ses sistemi hoparlörleri. Fotoğraf: Errol Beaumont
Bu arada, Afrika ve Karayipler’de ses sistemleri kurmanın yanı sıra hayır amaçlı etkinlikler düzenleyen ve topluluk büyüklerini onurlandıran Megatone Sound Foundation, Fransa, Yunanistan, Macaristan ve Polonya’daki dinleyiciler tarafından da takdir ediliyor.
“Manchester ses sistemlerini özel kılan şey, Manchesterlıların bu sıcak mizacı ve kültürel çeşitliliğe karşı açık fikirli olması,” diyor Jones. “Eğer [Moss Side’daki] Nile ve Reno gibi gece kulüplerinin zamanlarına dönerseniz, beyazlar, Siyahlar, herkes bir aradaydı. Bu bir işçi sınıfı tutumu, bir dayanışmadır.”
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
