Üretim Döneminde Avlanma Tehlikesiyle Karşılaşan Bangladeş’in Boynuzlu Tohumculları

• Bangladesh’te hornbill’ler, dişilerin yuvada kaldığı ve yavruların henüz uçamadığı üreme döneminde avlanma hedefi yapılıyor.
• 2023’ten 2026’ya kadar olan kurtarma kayıtları, çoğu yavru olmak üzere 26 hornbill’in doğrudan yuvadan alındığını gösteriyor.
• Kurtarılan kuşlar, canlı hornbill ticareti ve vücut parçalarıyla ilgili yasa dışı bir ticareti besliyor; yavruların birden fazla el geçtikten sonra 100.000 takaya ($800) kadar satıldığı bildiriliyor.
• Doğal yaşam korumacıları, belgelenen karmaların avlanma ve kaçak ticaretin yalnızca bir kısmını temsil ediyor olabileceğini uyarıyor ve hornbill yaşam alanları etrafında daha güçlü yaptırım ve artırılmış bilinçlilik çağrısında bulunuyor.

Hornbill’ler Bangladesh’te üreme döneminde avlanma hedefi yapılıyor; son yıllara ait karma kayıtları, orman sakinlerinin yuvaladığı, ürediği ve yavru yetiştirdiği Mayıs ile August ayları arasında olgu yoğunluğunu gösteriyor.

Orman İdaresi ve Bangladesh Polisi’nin karma verilerini analiz eden Mongabay, 2023’ten 2026’ya kadar Mayıs ile August arasında 12 ayrı olgu kapsamında, içlerinde 14 boynuzlu hornbill (Buceros bicornis) ve 12 doğu bayağı hornbill (Anthracoceros albirostris) dahil en az 26 kuşun kurtarıldığını tespit etti. (Muhabir verileri manuel olarak topladı; bu nedenle bağlantı mevcut değil)

Bu olguların sekizi, ülkenin güneydoğusunda, hornbill yaşam alanlarının bulunduğu bölgede kaydedildi. 2018 yılında Wildlife Conservation Society (WCS) Bangladesh raporunun da yuvalama döneminde Chattogram Hill Tracts’ta hornbill’lerin toplatıldığını tespit ettiği belirtildi.

2021 yılında Scientific Reportsdinde yayımlanan bir çalışmaya göre, bu türün üreme dönemi Mart ortalarından August ortalarına kadar sürüyor.

“Bu dönemde hornbill’lere yönelik risk, onların üreme davranışlarıyla doğrudan bağlantılıdır. Dişi, çürük veya bitki örtüsüyle kendisini bir ağaç gövdesindeki oyuga kapatır ve üreme döneminde yuvadan çıkamaz. Erkek ise dışarıda kalır ve dişiye, daha sonra da yavrulara oyuk içinde defalarak yemek getirir. Bu durum, yuvanın avcılar için izlenmesini kolaylaştırırken, oyuga ulaşmak onlara hem dişi hem de yavrulara erişim sağlar,” dedi Noakhali Bilim ve Teknoloji Üniversitesi’nde zooloji yardımcı doçenti ve hornbill araştırmacısı Humayra Mahmud.

‘Yerel avcılar hornbill’lerin üreme davranışlarını öğrendi’’

Orman İşleri Dairenin Bandarban Tepi İlçesinde 2025 yılında gerçekleştirdiği bir kurtarma, yuvadan alınan yavrulara dair net bir örnek sunuyor. Olayı inleyen Orman İşleri Dairenin yardımcı muhafızı Touhidur Rahman Tagor, iki avcının Sangu-Matamuhuri Korumalı Ormanında Yaumbom Para altında, yerden yaklaşık 60 feet yüksekteki bir gurjan ağacındaki (Dipterocarpus turbinatus) oyuktan iki büyük hornbill yavrusunu aldığını söyledi.

Aynı türden yuva bazlı avlanma, aynı zamanda Cox’s Bazar’daki Baishari Bangdepa Yaban Hayatı Sığınağında da gözlemlendi. Sığınağın bir ormancısı Nahid Mahmud, 2025 yılında bir avcının yoğun bir ormandaki yuva oyugundan aldığı iki ak sakallı hornbill yavrusunu kurtardığını söyledi.

Mahmud, sığınağa dört yıldır çalışıyor ve birkaç hornbill yuvası gözlemiş. “Türler, genellikle yerden 50 ile 80 feet yüksekteki, gurjan ve boilam (Anisoptera scaphula) gibi büyük ağaçların oyuklarında yuva kurar,” diye ekledi.

“Saha deneyimlerime dayanarak, yerel avcılar hornbill’lerin üreme davranışlarını öğrendi ve bu dönelden yararlanıyor. Dişinin yuvada kaldığını, erkeğin ise düzenli olarak yemek getirdiğini biliyor; bu da yuvanın bulunmasını kolaylaştırıyor. Yavrular bu dönemde uçamıyor, bu da onların toplanmasını kolaylaştırıyor,” dedi Bangladeş’in güneydoğusundaki yoğun ormanlarda hornbill koruma çalışmaları yürüten Creative Conservation Alliance üyesi Shahriar Caesar Rahman.

Canlı gürüller ve vücut parçalarına olan talep ticareti yönlendiriyor

Canlı kuşlara ve vücut parçalarına olan talep, gürüllerin hedef alınmasını sürdüürüyor; araştırmacılar ve orman dairesi yetkilileri belirtti.

“Kurtarılan gürüllerin çoğu, üreme döngüsü sırasında yuvalardan alınan yavrulardır; hâlâ uçamazlar ve her yavru birkaç el değiştikten sonra 100.000 takaya ($800) kadar satılıyor. Buna ek olarak, yetişkin gürüller nadiren canlı kurtarılır, çünkü avciler onları önce kaskları ve gagaları için öldürür; bunlar ardından trofe olarak kaçak ticarete uğrar,” dedi Orman Dairesi’nin Yaban Hayvanı Suçlarını Kontrol Birimi yetkilisi Ashim Mallick.

Mallick, üreme döneminde gürüllerin tekrar tekrar kurtarılmasının bir endişe olduğunu söyledi.

Canlı gürüllerle ticaret, aynı zamanda Güneydoğu Asya’da da belgelenmiştir. Yaban Hayvanı Ticaretini İzleyen Kurum TRAFFIC, 2015 ile 2021 arasında 99 kurtarma operasyonu yürüterek en az 268 canlı gürüllü kurtardığını bildirdi.

Gürül araştırmacısı Mahmud, büyük gürüllerin kaskları ve gagaları için hedef alındığını söyledi; bunlar bazı topluluklarda süs eşyası, tıbbi amaçlar ve geleneksel ürünler için kullanılır ve aynı zamanda zenginlerin evlerinde statü sembolüdür. Buna ek olarak, insanlar canlı gürülleri farklı ülkelerdeki özel hayvanat bahçelerinde bulundururken, doğu bantgürülleri çoğunlukla esir kuş olarak tutulur.

2018 WCS Bangladesh raporu da yavruların yuvalardan toplanıp aracılara her biri 50 dolar karşısında satıldığını ve canlı yavru gürüllerin Facebook’ta satışa sunulduğunu belirtti. Buna ek olarak, yerel halk düzenli olarak gürülleri avlar, çünkü etlerini tüketir ve vücut parçalarını satar.

Gürüllerin kayıbı, yaşadıkları ormanlar için geniş sonuçlar doğurabilir, çünkü wild kuşlar tropik ormanlarda tohum yayıcısı olarak önemli bir rol oynar. Gürüller meyve yer ve tohumları ana ağaçlardan uzakta taşır, bitkilerin yenilenmesine ve ormanda yayılmasına yardımcı olur. 2011 yılında yapılan bir çalışma, gürüllerin habitatlarındaki tropik bitkilere önemli tohum yayıcılığı hizmetleri sağladığını buldu.

Gürüller yasal korumaya rağmen hassas kalmaktadır

Bangladeş’te üç boynuzlu leylek türü kaydedilmektedir. Ülkenin 2015 yılında yayımlanan Kırmızı Listesi’nde büyük boynuzlu leylek hassas, doğu bantlı boynuzlu leylek ise en az endişe kaynağı olarak sınıflandırılmış; halkalı boynuzlu leylek (Rhyticeros undulatus) ise veri eksik olarak kabul edilmiştir.

Bangladeş’te bulunan üç boynuzlu leylek türünün de avlanması, yakalanması ve öldürülmesini yasaklayan 2013 tarihli Yaban Hayvanı (Koruma ve Güvenlik) Kanunu kapsamında koruma altındadır.

Son dört yılda kaydedilen vakalar, kurtarmaların ardından dikkat çeken olaylardan bazılarıdır. Ancak korumacılar, tespit edilmeden avlanan ve kaçak yollarla ticareti yapılan çok daha fazla kuş olması muhtemel olduğunu belirtiyor. Kurtarma kayıtları ve sahadaki kanıtlar bir araya geldiğinde, boynuzlu leyleklerin üreme döneminde karşılaştığı tekrarlayan tehdidi işaret ediyor.

“Kaçak ticaretle uğraşanlar yasanın önüne getirilmelidir. Aynı zamanda, yaşam alanlarının çevresinde yaşayan insanların boynuzlu leyleklerin öneminin bilinmesi gerekir. Bu, üreme döneminde kuşların ve yavruların toplanmasını önlemeye yardımcı olabilir,” dedi. WCS Bangladesh’in Kara Yaban Hayvanı Programı altında Yaban Hayvanı Ticaretle Mücadele Koordinatörü Samiul Mohsanin.

Banner resmi: Erkek büyük boynuzlu leylek, eşinin yumurtaları veya yavruları ile kaldığı yuvasına yaklaşıyor. Nandha tarafından Wikimedia Commons üzerinden çekilen resim (CC BY-SA 4.0).

Bangladeş’te yaban kuşları için canlı bir online pazar ortaya çıkıyor

Kaynaklar:

Vikrant, A., Balakrishnan, J., Naniwadekar, R., & Datta, A. (2021). The flight of the hornbill: drift and diffusion in arboreal avian movement. Scientific Reports, (1), 5591. doi:10.1038/s41598-021-84074-3

Kitamura, S. (2011). Frugivory and seed dispersal by hornbills (Bucerotidae) in tropical forests. Acta Oecologica, (6), 531-541. doi:10.1016/j.actao.2011.01.015

Geri bildirim: Bu yazının yazarına mesaj göndermek için bu formu kullanın. Genel bir yorum yapmak isterseniz, bunu sayfanın alt kısmından yapabilirsiniz.

Bu makaleyi kaynakça

Sifayet Ullah (2026). Bangladeş’in horozbatanları üreme döneminde avlanma riskiyle karşı karşıya. Mongabay Koruma haberleri. DOI:

Katkıda Bulunanlar

Katkıda Bulunan Editör, Bangladeş

Konular

HayvanlarBiodiversityKuşlarKorumaSuçÇevreYönetimAvlanmaAraştırmaVahşi YaşamVahşi Yaşam TicaretiVahşi Yaşam Kaçak TicaretiAsyaBangladeşGüney Asya