Son iki aydır Fransa’yı sarsan protestolarda yüz binlerce gösterici, yetersiz finanse edilen okullar, yaşam maliyeti ve polis şiddetine karşı duydukları hoşnutsuzluğu dile getirme hakkını kullanarak ülke genelindeki şehirlerde yürüyüşler düzenledi.
Ancak bazıları, terörle mücadele adı altında bu haktan mahrum bırakıldı.
17 Ekim’de barışçıl gösterilerin geniş çaplı isyana ve yağmaya dönüşmesinin ardından hükümet, özel terörle mücadele yetkilerini kullanarak onlarca kişiyi —hakim onayı olmaksızın— sonraki gösterilere katılmaktan men etmeye başladı. Bunların arasında suç kaydı olmayan öğrenciler, sendikacılar, aşırı sol aktivistler ve çevre savunucuları da vardı; çoğu daha önce hiç terör soruşturmasıyla karşılaşmamıştı.

Bu uygulama, Paris’teki 2024 Olimpiyat ve Paralimpik Oyunları sırasında 500’den fazla kişinin evde kalması veya etkinlik alanlarına yaklaşmasının yasaklanmasıyla sonuçlanan ve bazılarının işini kaybetmesine yol açan dönemin ardından bu tür takdir yetkilerinin en geniş çaplı kullanımı oldu.
Avukatlar, sendikalar ve hak grupları için bu durum aynı zamanda protesto hareketlerinin polis tarafından denetlenmesinde bir dönüm noktası anlamına geldi.
24 ve 31 Ekim’deki ülke çapındaki protestolara katılmaktan men edilen birkaç kişiyi temsil eden avukat Aïnoha Pascual, “Bu tür önlemlerin siyasi aktivistlere karşı, onlara ‘terörist’ etiketi yapıştırılarak ilk kez alındığını” belirtti. Pascual, “terörle mücadele yasalarının tamamen çarpıtıldığını” ve bunun, protestoları bastırmaya yönelik artan hükümet önlemlerinin bir parçası olduğunu ifade etti.
İnsanların hareketlerini kısıtlamak için kullanılan yetki, Fransızca kısaltmasıyla MICAS olarak bilinen “idari kontrol ve gözetim için bireysel önlem” olarak adlandırılıyor. Bu yetki, Fransa’nın tarihindeki en ölümcül terör saldırılarının ardından 14 Kasım 2015 sabahı ilan edilen olağanüstü hal kapsamında verilen geniş çaplı ev hapsi kararlarının bir kalıntısıdır.
Bazı acil durum yetkileri, iki yıl sonra kabul edilen Terörle Mücadele Yasası ile Fransız hukukuna dahil edildi. Bu yasa, İçişleri Bakanlığı’nın, bir kişinin ciddi bir güvenlik tehdidi oluşturduğuna ve terör bağlantıları olduğuna dair “ciddi nedenler” bulunduğunda hareketlerini kısıtlamasına olanak tanıyor.
MICAS kararlarından etkilenen kişilerin haftada bir, hatta bazen günde iki kez yerel polis karakoluna rapor vermeleri gerekiyor. Bu kısıtlamalara uymamak üç yıl hapis ve 45.000 avro para cezasıyla sonuçlanabilir.

Protestolara katılmaktan men edilen kişilerin çoğunun suç kaydı olmamasına rağmen, bu tür kararların verilmesi, istihbarat raporlarına dayanabiliyor ve önceden bir hakim onayı gerektirmiyor; ancak kararlar sonradan mahkemede itiraz edilebilir.
Avukat ve Anayasal Özgürlüklerin Savunulması Derneği (Adelico) üyesi Jean-Baptiste Soufron, “Bu önlemlerin aslında hiçbir terör tehdidinin olmadığı durumlarda, terörist olmayan kişilere karşı kullanıldığını” söyledi. Soufron, “Bunlar isyancıları bile hedef almıyor; açıkça siyasi aktivistleri hedef alarak gösterilere katılmalarını engellemek suretiyle protesto hareketini zayıflatmayı amaçlıyor” diye ekledi.
Terör tehdidi mi, yoksa ‘küçük balıklar’ mı?
Bir MICAS kararı verme kararı, istihbarat raporlarına dayanıyor ve suç kaydı olmayan kişileri de hedef alabiliyor. Bu kararlar önceden bir hakim onayı gerektirmiyor, ancak sonrasında mahkemede sorgulanabilir.
Soufron, son dönemde protestolara katılmaktan men edilen kişilere yönelik kararların genellikle son anda verildiğini ve “bir hakimin bunları zamanında incelemesini fiilen imkansız kıldığını” belirtti.
En azından kısa bir süreliğine yargı denetimini atlama yeteneği, hükümete önemli bir takdir yetkisi veriyor. Devlet gözetiminin hukuki sonuçları üzerine çalışan Centre Marc Bloch araştırmacısı Nicolas Klausser, “Bu önlem, İçişleri Bakanlığı’nın kimin terör tehdidi oluşturduğuna kendisinin karar vermesine olanak tanıyor; oysa normalde ceza davalarında bu kararı vermek bir hakimin görevidir” diye açıkladı. “Bu durumda, yetkililerin protesto katılması ile terör eylemleri arasında doğrudan bir bağ kurmaya çalıştığını görüyoruz.”
Yasa koyucuların 3 Kasım’da İçişleri Bakanı Laurent Nuñez’i bu konuda sorgulaması üzerine Nuñez, protestolarla ilgili “yüzden fazla” MICAS kararı imzaladığını söyledi. Nuñez, bu kararların “spektrumun üst kısmını” hedef aldığını belirterek, bunların Fransız terörle mücadele birimlerinin radarında üst düzeyde yer alan kişileri içerdiğini ima etti.
Le Canard enchaîné gazetesinin ulaştığı kaynaklar ise farklı bir tablo çizdi.
Araştırmacı ve hicivli haftalık gazeteye göre, hedef alınanların “sadece bir avuç”u gerçekten terörle mücadele birimleri tarafından izleniyordu. Gazete, geri kalanları “aşırı sol gruplarla bağlantılı küçük balıklar” olarak tanımladı.

Çarşamba günü yayımlanan son sayısında Le Canard enchaîné, protestoculara karşı MICAS önlemlerini kullanma fikrinin Adalet Bakanı Gérald Darmanin’den geldiğini belirtti. Darmanin, Paris Olimpiyatları sırasında içişleri bakanlığı yaparken bu önlemlerin toplu olarak kullanılmasını emretmişti. Gazetenin “birkaç üst düzey memura” dayandırdığı haberine göre, hükümet kamuoyundaki tepkilerin ardından bu önlemleri protestoculara karşı kullanmayı askıya almaya karar verdi.
Üst düzey bakanların doğrudan dahil olması, bu tür terörle mücadele yetkilerinin siyasi amaçlarla silah haline getirilme potansiyelini vurguluyor, diye belirtti Klausser.
“MICAS normalde istihbarat uyarılarının komuta zincirinde yukarı tırmanmasıyla aşağıdan yukarıya doğru ortaya çıkarken, bu durumda emrin yukarıdan geldiği görülüyor” diye açıkladı. “2017 yasasının eleştirmenleri, bu yasanın yetki kötüye kullanımı için geniş bir alan bıraktığı konusunda uyarıda bulunmuşlardı. Haklı oldukları kanıtlandı.”
Klausser, MICAS kararlarının kullanılmasının, hükümetin bazı aşırı sol aktivistlerin kamu düzeni için ciddi bir tehdit oluşturduğu düşüncesini “meşrulaştırma” çabalarının bir parçası olduğunu söyledi. Darmanin, 2022’de tarımsal sulama için dev rezervuarların inşasına karşı çıkan göstericilerle polis arasında yaşanan şiddetli çatışmaların ardından ilk kez kullandığı “ekoterrorist” terimini defalarca gündeme getirdi.
17 Ekim’deki şiddetli karışıklıkların ardından bakanlar suçu hemen “aşırı sol” gruplara attı. Ancak ardından hızlandırılmış yargılamalarda mahkum edilenlerin çoğu, siyasi bir eğilimi olmayan fırsatçı yağmacılar olarak ortaya çıktı.
Yıllar boyunca “ekoterrorist” olarak etiketlenen birkaç aktivisti savunan Pascual, “‘Ekoterrorizm’, ‘isyan’ ve ‘sabotaj’ gibi terimler, korku yaratmak ve ardından siyasi aktivistleri terörist olarak etiketlemeyi meşrulaştırmak için rutin olarak korku figürleri olarak kullanılıyor” dedi.
Pascual, “Hükümet ya onları terörist olarak gösteriyor çünkü protestolardan alıkoymak için başka bir yolu yok, ya da 17 Ekim’de olanların gerçekten terör olduğunu düşünüyor —veya belki de ikisinin bir karışımı. Her iki durumda da, siyasi şiddetin ve dükkan yağmasının terör teşkil ettiğini iddia etmek cesaret ister; özellikle de 13 Kasım saldırılarının kurbanlarının anma törenlerinin arifesinde” diye ekledi.
İçişleri Bakanlığı, MICAS kararlarının kullanımını savunurken, protestoların “isyancı” niteliğinin bir terör tehdidi oluşturduğunu iddia etti. Bakanlık, 17 Ekim’de Limoges belediye binasını saran yangını ve internette kapitalizm ile devletin sembollerini hedef alma çağrılarını, “nüfusu ve kamu otoritelerini korkutarak kamu düzenini ciddi şekilde bozma” niyetinin kanıtı olarak gösterdi.

Bakanlığın argümanları, Salı günü Paris’teki bir mahkeme duruşmasında, duruşmaya katılan bir Mediapart gazetecisine göre, kamu raportörü de dahil olmak üzere genel olarak reddedildi. Raportör, “Devlete yönelik tüm şiddet veya tüm siyasi şiddet mutlaka terör niteliğinde değildir” dedi. Protesto çağrılarının “terör yaratmak amacıyla yapıldığı değil, daha ziyade iktidardaki otoritelere karşı yoğun bir öfkenin ifadesi ve onları zor durumda bırakma aracı olarak görüldüğü” eklendi.
Protesto hareketinin yetkilileri “zor durumda” bıraktığını söylemek hafif bir ifade olur. 17 Ekim’de yaşanan şiddet, haftalarca süren kitlesel protestolar ve okul ablukalarıyla birleşerek, bütçe açığını azaltma planı için destek bulmakta zorlanan Fransa’nın zayıf azınlık hükümeti üzerindeki baskıyı artırdı.
Geniş çaplı isyanlar, “bir panik anını tetikledi ve İçişleri Bakanlığı’nın elindeki tüm seçenekleri değerlendirmesine neden oldu” diye belirtti Klausser. “Ve bu seçenekleri sonuna kadar kullandılar.”
MICAS kararları, eleştirmenlerin protesto hakkını ciddi şekilde kısıtladığını söylediği bir dizi başka önlemin ardından geldi. Bunlar arasında gösteri yasakları, protesto rotalarındaki değişiklikler ve yerel sokağa çıkma yasakları bulunuyor.
Fransa İnsan Hakları Ligi’nin (LDH) avukatı Marion Ogier, bu ayın başlarında düzenlediği basın toplantısında, “Bu kadar uzun bir süre boyunca bu kadar geniş bir araç setinin kullanılması, kalıcı bir olağanüstü hal durumunun göstergesidir” dedi.
Hak grupları ayrıca, Fransa genelindeki liselerde başlayan hareketi başlatan öğrenci protestocularını caydırmak için polis gözaltılarının yaygın kullanımını da kınadı. 14 Ekim’e kadar olan üç haftada polis, okul ablukaları ve yürüyüşlerde 6.877 kişiyi gözaltına aldı; bunların yüzde 86’sı reşit değildi. Bu sayı, 2018’de başlayan ve genellikle şiddetli çatışmalarla sonuçlanan Sarı Yelek protestoları sırasında 18 ay boyunca gözaltına alınanlardan daha fazlaydı.
Yetkililer protestocuların işlediği “ciddi şiddet eylemlerini” vurgulasa da avukatlar, polis gözaltılarının protestocuları korkutmak için bir silah haline getirildiğini belirtti. Gözaltına alınanların çoğunun daha sonra suçlamasız serbest bırakıldığını vurguladılar. Ayrıca polisi, 48 saate kadar tutulan reşit olmayanlara hakaret, darp ve yiyecek ile uyku yoksunluğu uygulamakla suçladılar.
Pascual, “Buna bir de protestoların kendisinde yaşanan baskı ekleniyor” dedi. Polis tarafından “ölümcül olmayan” silahların yoğun kullanımıyla onlarca protestocunun yaralandığını belirtti. “Bir gösteriye katılmak göz yaşartıcı gazla saldırıya uğramak, yaralanmak veya hapse atılmak anlamına geldiğinde, birçok kişi katılmaktan kaçınacaktır.”
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
