Kanada’daki eğitimcilerin, okulların ve okul yönetim kurullarının içinde yayıldığı bildirilen yerleşim okulları (residential school) reddediciliğine nasıl müdahale edebileceklerini gösteren beş yaklaşım, tarih öğretmeni Daniel Heath Justice ile tarihçi Sean Carleton’un açıklamalarıyla ortaya kondu. Yerleşim okullarının varlığını inkâr eden söylemlerin sınıf ortamında öğrencilere kabul ettirilebilirmiş gibi sunulmasının önüne geçmek ve gerçeklerle uzlaşılan bir tarihsel muhakemeyi korumak amacıyla geliştirilen bu beş yöntem; tespit, çürütme, görmezden gelme, tartışma ve çözümleme olarak adlandırıldı. Araştırmacılar, bu yöntemlerin hem öğretmenlere hem de öğrencilere tarihî kanıt temelli yorumlarla sahte bilgi ve uydurma tarihin ayrımında yol göstermeyi amaçladığını vurguluyor.
Reddediciliğin sınıf topluluklarında endişe verici biçimlerde dolaştığı belirtiliyor. Irkçı grafitiler ve açıklamalar, reddedici sınıf malzemeleri ve ödevleri, okul yönetim kurullarının dayatmaları ile okul kütüphane koleksiyonları üzerindeki tartışmalar; gerçeklik ve uyum (truth and reconciliation) girişimlerine yönelik saldırılar, bu meseleye acil biçimde eğilmek gerektiğini gösteriyor. Bu bağlamda araştırmacılar, reddediciliğin yerleşim okullarının varlığını açıkça inkâr etmekten çok, farklı argümanlar, retorik taktikler ve mantık hataları kullandığını açıklıyor.
Reddedicilik ne demek, nasıl işliyor?
Daniel Heath Justice ve Sean Carleton’a göre yerleşim okulları reddediciliği, Hint Yerleşim Okulları (IRS) sisteminin varlığının açıkça inkârını içermiyor. Bunun yerine reddeticiler çeşitli argümanlar, retorik stratejiler ve mantık hataları kullanarak; yerleşim okullarıyla ilgili temel gerçekleri ve kanıtları reddetmek, çarpıtmak veya küçümsemek, gerçeklik ve uyum çalışmalarını zayıflatmak, mevcut durumu korumak ve suçlu tarafları savunmak için bu araçları kullanıyor.
Araştırmacılar, kendilerinin yerleşim okulları reddediciliğiyle başa çıkmaya adanmış tarih öğretmenleri ve araştırmacılar olduğunu; Sosyal Bilimler ve Beşeri Bilimler Araştırma Konseyi (Social Sciences and Humanities Research Council) tarafından finanse edilen “Kanada’nın Geleceği için Tarihsel Bakış” (Thinking Historically for Canada’s Future) projesinin ortak araştırmacıları olduğunu belirtiyor. Yerleşimci olmayan ve yerleşimcil işbirlikçileriyle birlikte, tarih öğretiminin gençleri karmaşık tarihlere dair anlayışa, geçmişe ilişkin iddiaları eleştirel biçimde değerlendirmeye, geçmişe dair farklı bilgi biçimleriyle etkileşime ve çağdaş toplulukta özenle katılıma nasıl daha iyi hazırlayabileceğini araştırdıklarını aktarıyor.
“Yerleşim okulları reddediciliği, Hint Yerleşim Okulları sisteminin varlığının açıkça inkârını içermiyor. Bunun yerine reddeticiler; yerleşim okullarıyla ilgili temel gerçekleri ve kanıtları reddetmek, çarpıtmak veya küçümsemek için çeşitli argümanlar, retorik stratejiler ve mantık hataları kullanıyor.”
Daniel Heath Justice ve Sean Carleton
Tarihsel muhakeme neden önemli?
Tarihsel muhakeme; anlaşmazlık, yeniden değerlendirme, yeni kanıtlar ve rekabet yorumları içerir. Reddediciliğin ortaya çıkardığı temel zorluk, öğrencilere tartışma veya çekişme görüntüsü vermek için kanıtları görmezden gelen iddialardan meşru tarihsel anlaşmazlığı ayırt etmeyi öğretmektir.
Reddedicilikle yüzleşilmediğinde okullar için önemli sonuçları olur. Öğrencilerin yerleşim okulları ve daha geniş ölçekte Kanada tarihi hakkındaki anlayışını çarpıtabilir; hayatta kalanların tanıklıklarına, tarihsel kanıtlara ve akademik uzmanlığa olan güveni aşındırabilir.
Biş D: Tespit
Yerleşim okulları reddediciliğiyle başa çıkmanın ilk adımı onu tanımaktır. Tespit, öğretmenlerin öğrencilere yerleşim okullarıreddediciliğinin ne olduğunu ve yaygın kullanılan teknikleri anlamalarına yardımcı olmayı gerektirir. Bu teknikler şunları içerir: Kanıt seçme veya kanıtları bastırma; zararları küçümseme; sahte denge talep etme; zararlı uygulamaları daha az ciddi gösteren temizlenmiş dil ve karşılaştırmalar kullanma; sorumluluğu başkalarına atıp kurbanları suçlama; eleştirileri “bugünün değerleriyle geçmişe hükmetme” (presentism) olarak görüp “ya şu an ne oluyor?” (whataboutism) taktikleriyle savuşturma.
Tespit, çünkü öğrenciler reddediciliği tanıyamadıkları sürece ona etkili biçimde tepki veremez. Ancak reddediciliği tanımak, öğretmenlere ve öğrencilere bununla ne yapacaklarını söylemez; tespit, aşağıdaki diğer “D” yöntemlerinden biri gibi başka bir yanıttan daha fazla şey gerektirir.
Biş D: Çürütme
Çürütme; sahte bilgi, yanıltıcı ifadeler ve gerçek dışı hatalar açısından iddiaları ve kanıtları denetlemeyi içerir. Bu yaklaşım; güvenilir tarihsel kanıtlarla değerlendirilebilen yanlış iddialara, yalanlara ve gerçek dışı hatalara dayanan reddediciliğe tepki vermek için etkilidir.
Sınırlaması şudur:reddeticiler çoğu zaman doğru olgu seçerek (cherry-picking) çelişkili kanıtları görmezden gelir ve yerleşim okullarında yaşanan yaygın zararları küçümseyen yanıltıcı yorumlar inşa eder. Gerçekleri denetlemek yanlış iddialara meydan okumada çalışır; ancak seçerek doğru olgulardan örülen yanıltıcı yorumlarla başa çıkmada daha az yardımcı olur.
Biş D: Görmezden Gelme
Bazı reddedici iddia ve yorumlar dikkate değer değil. Görmezden gelmek, reddedici iddiaların varlığını kabul etmemek anlamına gelmez; bunları öğretmenlerin veya öğrencilerin “her iki tarafı” da göz önünde bulundurmasını gerektiren güvenilir birer yorummuş gibi işlememek anlamına gelir.
Tamamen geçersiz kılınmış iddiaları, güvenilir yorumların yanında sunmak sahte denklik yaratır. Bu, reddedici iddialara haklı gösterilmeyen meşruiyet verir ve öğrencileri yerleşimciler ile toplulukları hakkındaki zararlı çarpıtmaları ve kalıp yargılarla karşı karşıya bırakır. Görmezden gelme; örneğin “yerleşim okulları, yerleşimcileri asimile etmek yerine onlara eğitim sağlamak için kuruldu” gibi reddedici yorumları görmezden gelip reddetmek ve bunun yerine tarihsel kanıtlara, ilgili uzmanlığa, akran değerlendirmesine ve akademik uzlaşıya dayanan güvenilir yorumlara odaklanmak anlamına gelir.
Bu yanıt; reddedici iddia ve yorumlar tamamen geçersiz kılındığında, tarihsel bilimin temel standartlarını karşılamadığında veya güvenilir yorumların yanında sunulmaları halinde meşruiyet kazanma riski taşıdığında kullanışlıdır. Sınırlaması ise bu iddiaları görmezden gelmenin öğrencileri onları tanıma veya tepki verme konusunda hazırsız bırakabileceği ve reddeticilerin sansur iddialarını güçlendirebileceğidir.
Biş D: Tartışma
Bu yaklaşım; öğrencilere rekabet yorumlarını tartışmaya, karşılaştırmaya ve değerlendirmeye davetir. Meşru anlaşmazlığa açık olan tarihsel soruları araştırmak için uygundur; ancak aşırı kanıtın veya akademik uzlaşıның bir sonuç tartışmaya kapalı olduğunu ortaya koyduğu sorular için değildir.
Recabet yorumlarını tartışmak; hatalı muhakemeyi, güvenilir olmayan ve alakasız kanıtları açığa çıkarmada ve öğrencilerin bazı yorumların diğerlerinden neden daha meşru olduğunu daha iyi anlamalarına yardımcı olur. Örnekler; yerleşim okullarının kurulmasının en iyi şekilde açıklayabileceği kurumsal ve birbirine bağlı amaçlar—asimilasyon, Hıristiyanlaştırma, iş eğitimi, sosyal kontrol, topraksızlaştırma ve yerleşimcilik—orada sorumluluğun kimin üstlenmesi gerektiği ve bu sorumluluğun bugün ne gerektirmesi gerektiği gibi konulara dair olabilir.
Bu tür tartışma; öğrencilere gerçeklik ve uyum için hala yapılacak çok iş olduğunu da anlamalarına yardımcı olur. “Tartışma”nın temel sınırlaması, reddedici yorumları tartışmanın onlara haklı gösterilmeyen meşruiyet vereceği, kanıt temelli bilimle sahte denklik yaratacağı; öğrencileri zararlı ve yanıltıcı yorumlarla karşı karşıya bırakacağı ve bu iddiaları savunmalarını gerektireceğidir.
Biş D: Çözümleme
Çözümleme; öğrencilere reddedici yorumların ikna etmek için nasıl inşa edildiğini ve güvenilirliklerinin ile doğruluklarının nasıl değerlendirilebileceğini eleştirel biçimde analiz etmelerini ister.
Bu; hangi kanıtların seçildiği, yazarın amacı ve motivasyonları, kullanılan retorik teknikler ve daha geniş ideolojik ve politik bağlamın analizini içerir. Bu, sorunun olguların nasıl seçilip yanıltıcı yorumlara dönüştürülmesinde olduğu durumda etkili bir yaklaşımdır. Temel sınırlamaları; öğrenciler için bilişsel açıdan zor olması ve öğretmenler için etkili biçimde yapılabilmesi için önemli ölçekte arka plan bilgisi, zaman, destek ve hazırlık gerektirmesidir.
Bir yaklaşım her şeyi çözemez
Yerleşim okulları reddediciliğinin tüm biçimleri aynı şekilde ele alınmamalıdır. Öğretmenler; nasıl tepki verecekleri ve vermeleyecekleri konusunda karar verirken, karşılaştıkları reddedicilik türünü, ilgili öğrencileri ve okul ile topluluk bağlamlarını göz önünde bulundurmalıdır.
Biş D çeşitli olası yanıtlar sunar; ancak hiçbir tek yaklaşım her sınıfta veya her durumda uygun değildir. Öğrencilerin yerleşim okulları reddediciliğine etkili biçilde tepki vermeleri bekleniyorsa, önce yerleşim okullarında ne olduğuna dair gerçeği öğrenmeleri; ardından meşru tarihsel anlaşmazlıkla bu tarihi inkâr ve çarpıtmaya yönelik yanıltıcı girişimleri ayırt etmeyi öğrenmeler gerekir.
