Nepal ile Çin sınırında bir buzulun muhtemel çöküşü sonucu meydana gelen ve birkaç topluluğu saran yıkıcı sel ve heyelan nedeniyle en az 826’sı Nepal, 558’i Tibet olmak üzere 1.300’den fazla kişi kayıp giderken; ölü sayısı Nepal’de 165, Çin’de üçe ulaştı. Olay bu hafta başında yaşandı ve bölgedeki hızlı buzul erimesi ile iklim değişikliği arasındaki bağlantılar, uluslararası müzakere masalarında da gündeme oturan bir tartışma konusu haline geldi.
Bu arada Birleşmiş Milletler’in Çölleşmeyle Mücadele Konvansiyonu (UNCCD) görüşmeleri, ABD’nin iklim diline yönelik muhalefeti nedeniyle Ulaanbaatar’da sonuçlanamadı. ABD ve Rusya, göç, kuraklık ve sivil toplum kuruluşlarının katılımını içeren konuların tartışılmasını engelleyerek anlaşmazlığa yol açtı.
Nepal-Tibet sınırında 1.300 kişi kayıp
Birleşmiş Milletler’in haber ajansı (AP)’nın aktardığına göre, şüpheli bir glu çöküşünün ardından birkaç topluluğu saran ölümcül sel ve çamur selpakı nedeniyle Nepal-Çin sınırında yüzlerce kişi kayıp giderken; yetkililer Nepal’de 826, Tibet’te ise 558 kişinin (yüzlerce turist dahil) kayıp olduğunu bildirdi. Ölü sayısı Nepal’de en az 165’e, Çin’de üçe ulaştı.
CNN’in haberine göre, güçlü bir heyelan Bhote Koshi nehrini tıkayarak suyun China’dan Nepal’e doğru aşağılara akmasına yol açtı. Haberin büyük bölümü selin nedenini çözme çabasına ayrılırken; New Scientist’ın aktardığına göre uydu görüntüleri ve sismik verilerin ilk analizleri, felaketin yüksek bir buzulun çökmesinden kaynaklandığını gösteriyor. Kaynak, bu çöküşün küresel ısınmanın yol açtığı daha sıcak hava koşullarıyla kar ve buzun yoğun biçimde erimesinin sonucu olabileceğini ekledi.
Wired, yükselen sıcaklıkların Nepal’in ölümcül selinde muhtemelen rol oynamış olmasına odaklanırken; Reuters, buzulun nedenine ilişkin belirsizliğin sürdüğünü ve Nepal yetkililerinin birkaç dakika önce yaşanan bir depremi olasılık olarak gösterdiğini aktardı. Bu konudaki karışıklık daha sonra tespit edilen sarsıntıların deprem değil heyelan nedeniyle oluştuğu şeklinde açıklandı.
BBC News, iklim değişikliğinin Hindu Kush Himalaya bölgesinde buzul erimesini hızlandırdığının bilindiğini ancak bilim insanlarının rolünü henüz kesin olarak belirlemenin erken olduğunu belirtti. The Times, felaketin nedenine dair çelişkili hesapların ortaya çıktığını aktarırken; Nepali Times, olayın Nepal’in uluslararası iklim müzakerelerinde gündeme getirdiği kayıp ve hasar konusunu yeniden tartışma masasına taşıyacağını, mülk zararının milyarlarca dolara ulaşmasının beklendiğini belirtti.
China Daily, Çin Cumhurbaşkanı Xi Jinping’in kurtarma çalışmalarına ilişkin “talimatlar” verdiğini ve Çin’in sel kontrolünde kritik bir aşamada olduğunu aktardı. Beijing News, çamur heyelanının bölgedeki tüm binaları yıkacak kadar yıkıcı olduğunu; alanın köylerinin tahliye edildiğini ancak konut bölgelerinin büyük ölçüde etkilenmediğini bildirdi.
Nepal’in gelişim planlamacıları için rahatsız edici olan, yerel altyapının büyük bir kısmının sistematik yerel hava verileri kullanılarak inşa edilmemiş olmasıdır. Bu projeler beklediği gibi çalışmadığında ya da tek bir aşırı olaydan sonra çöktüğünde buna iklim değişikliği diyoruz. Bazen öyledir. Ancak çoğu zaman aslında ölçmediğimiz şeyi ölçmemiş olmamızdır.
Ngamindra Dahal, Nepal Water Conservation Foundation su ve iklim uyum uzmanı
Bu arada Çin’in güneyinde ve kıyı bölgelerinde Tayfun Narra’nın etkisiyle on binlerce kişinin tahliye edildiği bildirilirken; Reuters, son yağışların Guangxi eyaletindeki nehirleri uyarı seviyelerinin üzerine çıkardığını ve alçak kesimleri sındırdığını aktardı. Çin Bilimler Akademinden profesör Wei Ke, CGTN için yazdığı yazıda iklim değişikliğinin tayfunları daha sık ve yoğun hale getirdiğini; yıkıcı aşırı siklonların giderek daha sık görüldüğünü belirtti.
Buzul çöküşünün ardındaki iklim tartışması
Nepali Times’tan Ngamindra Dahal, Nepal’deki yıkıcı selin ardından yazdığı makalede bu dağların dünyanın en genç, en kararsız ve en kırılgan dağları olduğunun net bir hatırlatıcısı olduğunu kaydetti. Dahal, iklim krizi ve sismikliğin bu durumu daha da kötüleştirdiğini belirterek; yerel altyapının büyük kısmının sistematik hava verileriyle inşa edilmemiş olmasının Nepal için rahatsız edici bir gerçek olduğunu vurguladı.
Dahal, planlamanın iyileştirilmesi gerektiğini vurgulayarak şunları ekledi: “Nepal her yağmur damlasını tahmin edemez. Ancak nispeten mütevazı maliyetle, Çin’de olsa bile yağmurun gerçekten kararların alındığı ölçekte ve gerçek zamanlı olarak nereye düştüğünü bilebilir.”
Aynı yayında Sushim Thapaliya tarafından yazılan “Tibet platosunun aşağısında yaşamın tehlikesi” başlıklı makale de konuyla ilgili önemli bir katkı sunuyor.
Birleşmiş Milletler çölleşme görüşmeleri iklim dilinde takıldı
Mongolya’nın Ulaanbaatar kentindeki UNCCD müzakerelerinde son kararda, ABD önderliğindeki muhalefetin iklim değişikliği diline yönelik direnişi nedeniyle gecikme yaşandı. Kaynak, bunun Birleşmiş Milletler çok taraflılık sistemindeki daha geniş tıkanıklığa işaret ettiğini aktardı; bir üst düzey diplomatın bu durumu “genişletilmiş bir felç” olarak nitelemesi dikkat çekti.
Euractiv, AB’nin “endişe verici” biçimde engellenmesine tepki gösterdiğini bildirdi. ABD ve Rusya’nın göç, kuraklık ve sivil toplum kuruluşlarının katılımını içeren konuların tartışılmasını engellemesi üzerine AB’den gelen eleştiri bu tutumu hedef aldı.
Radio France International (RFI), temel anlaşmazlıklardan birinin ülkelerin arazi bozulmasıyla iklim değişikliği, biyoçeşitlilik kaybı ve su kıtlığını ayrı ayrı ele almak yerine birlikte çözmesi gerekip gerekmediği olduğunu açıkladı. Down to Earth, uyuşmazlıkların çoğunun uluslararası bir kuraklık “araacı”sının bağlayıcı mı yoksa gönüllü mü olacağı etrafında döndüğünü aktardı ve ABD’nin her türlü uluslararası aracıza karşı çıktığını; bu tür konuların yalnızca ulusal veya bölgesel meseleler olarak ele alınması gerektiğini belirtti.
Australia’da veri merkezleri için yenilenebilir enerji talebinden geri çekildi
Napolya Başbakanı Anthony Albanese, yeni yaplacak veri merkezlerinin tamamen yenilenebilir enerjiyle çalıştırılması zorunluluğuna ilişkin talepten geri çekildi. Guardian’ın aktardığına göre; iklim ve enerji Bakanı Chris Bowen daha önce federal hükümetin kurallara direnen eyaletlerin önüne geçeceğini söylemişti.
ABC News, Queensland ile Northern Territory’in bu kurallara karşı çıktığını ve artık veri merkezlerini kömür veya gazla çalıştırabileceğini bildirdi. Bloomberg ise federal ve eyalet hükümetlerinin veri merkezi enerjisi, su kullanımı ve arazi kullanımına ilişkin tutarlı zorunlu standartlar geliştirmek için birlikte çalışacağını belirten resmi bir açıklamaya yer verdi.
ABD ordusu beş askeri üste nükleer mikroreaktörler planlıyor
ABD Ordusu, askerin enerji güvenliğini güçlendirmek ve potansiyel olarak savunmasız elektrik şebekelerine olan bağımlılığını azaltmak amacıyla beş askeri tesisinde nükleer reaktörler inşa etmeyi planlıyor. Fox Business’in aktardığına göre bu mikroreaktörler, veri merkezlerini çalıştırmak için reaktörlere milyarlarca kredi ayıran Trump yönetiminin “nükleer enerjinin neslini geliştirmeye” yönelik daha geniş çabasının bir parçasını oluşturuyor.
Bu arada New York Times, coğrafya profesörü ve “tek iklim bilimcusu” olan Dr Adam Kalkstein’in West Point’teki ABD Askeri Akademisi’nde jeoloji hocalığı yaparken kovulmasının ardından davayı açtığını bildirdi. Seattle Times, davanın aktardığına göre Kalkstein’in geçen yıl müfredatından iklim değişikliğinin insan kaynaklı yönlerine dair bilgilerin çıkarılması için aniden emir verildiğini belirtti.
Kalkstein’in bu durumu “ahlaksız ve potansiyel olarak yasa dışı” olarak nitelendirdiğini aktaran Independent, profesöre bu emrin Beyaz Saray’dan geldiği bildirildiğini kaydetti.
