YouTube’un en büyük yıldızı James Stephen “Jimmy” Donaldson, daha çok MrBeast olarak bilinen isim, popüler yazar James Patterson ile birlikte yazdığı yeni thriller kitabı “En Tehlikeli Oyunlar” ile rekabetin sınırlarını yeniden çiziyor. Kitapta, 100 yarışmacının giderek daha acımasız zorlukları aşarak 1 milyar dolarlık ödül için mücadele ettiği bir hikâye anlatılıyor. Yayın evi, kitabı Prime Original programının bir uzantısı olarak tanıtarak “oyunlar daha önceki zamana göre daha tehlikeli” ifadesini kullanıyor ve her kitap satın alımı, okuyucuya 1 milyon dolarlık bir çevrimiçi oyun ile yarışma şansı sunuyor.
Bu kitap, MrBeast’in yıllar önce YouTube’da geliştirdiği formatın en yeni uzantısı. 2018’de “Daireden Son Çıkan 10.000 Dolar Kazanır” gibi zorluklarla başlayan videoları zamanla yarışmacıların büyük nakit ödüller için yarıştığı temaya odaklandı. Yayın, “5 milyon dolar için ne yapmazsınız?” sorusunu kaba ama açık bir dille özetliyor ve bu yaklaşımı, izleyicilerin insanları para uğruna acı çekmesini izlemeye duydukları ilgiyle doğrudan bağlıyor.
Para Uğruna Acı Çekmenin Televizyon Tarihi
İnsanların korkularıyla yüzleşmesini para karşılığında yapma fikri, gerçeklik televizyonunda yeni bir şey değil. Joe Rogan, 2001 ile 2006 yılları arasında yarışmacı gruplarını 50.000 dolar kazanma şansı için üçer stanttan geçiren bir programı yönetti. Program, “korkularınızın en büyüğünün gerçeğe dönüştüğü bir dünyayı hayal edin” cümlesiyle başlıyor. Ancak yarışmacılar, halk önünde konuşmak ya da yabancıları aramak gibi sıradan korkularla değil; şok, iğrençlik ve gösterişle dolu bir deneyime maruz bırakıldı.
Fear Factor adlı bu program, ilk iptalinden sonra iki kez yeniden canlandırılmasına rağmen, izleyici kitlesinin küçülmesiyle birlikte yeniliğin geçmesiyle birlikte izleyici kitlesinin uzun ömürlülüğüne sahip diğer yarışma formatlarından farklı kaldı. Survivor örneğinde 50. sezonunu yeni yeni kutlarken, başka bir program neredeyse 40 sezon üretmeyi başardı. Fear Factor, bu programlardan farklı olarak gimmicky ve yeniliğin geçmesiyle izleyici kitlesinin küçülmesine açık bir yapıdaydı; programın temel formatının ötesine geçmesi için gerçek bir yol yoktu.
Uzun ömürlü yarışma programları olan Survivor ve benzeri yapılar, izleyicilerin para kazanmak için yarışan insanları izlemekten büyülenmesinin açık bir kanıtı olduğunu gösteriyor. Bunun nedeni de ortada: İnsanlar parayı sever; hayatta kalmayı kolaylaştırır ve hepimiz daha fazlasına sahip olmak isteriz. Ancak tüm yarışmalar eşit değildir ve izleyicilerin onları izleme nedenleri de öyle değil.
Rekabet mi, Yoksa Bir Sınav mı?
Beast Games’in gösteriş düzeyi, para yapısal olarak önemli ama anlatısal olarak kenara itilen yarışma programlarından çok farklı. Survivor’daki görünür amaç 1 milyon dolar kazanmak olsa da, format bu hedefi izleyici için daha karmaşık bir şey haline getiriyor. İzleyiciler, stratejiye, sosyal ilişkilerle, genel yetkinliğe, yolculuğa, kişiliğe ve haksızlık sorularına yatırım yapıyor. İzleme keyfi, “bu kişi bu parayı için ne yapacak” sorusundan çok daha öteye uzanıyor.
Beast Games, kimin kazanması ya da kazanmaması gerektiği konusunda tartışma yaratmıyor; bunun yerine paranın insanları neye razı edebileceğini gösteren bir gösteri sahne alıyor. Bu durum, umutsuz insanları kazanmak için aşağılayıcı ve tehlikeli koşullara teslim eden Kore dizisi Squid Game’in etkisiyle ilham alındığını açıkça ortaya koyuyor. Squid Game yarışmacılarının, sonucu ölümcül olabileceğini bile fark ettikten sonra bile oyuna geri dönme isteği, birçok izleyiciye üzücü bir şekilde aşina olduğu yaygın ekonomik güvencesizliği suçlayıcı biçimde ortaya koyuyor.
Beast Games, bu güvencesizliği bir eleştiriye dönüştürmek yerine sömürüyor ve onu yeniden basit eğlenceye çeviriyor. Geleneksel yarışma programları “diğer oyuncuların oyununda onlardan daha iyi olup parayı kazanabilir misin?” sorusunu sorarken, Beast Games, birinin dönüştürücü bir finansal toplam için ne kadar dayatacağını ya da başkasına ne kadar dayatacağını sorguluyor.
İğrençlik Olarak Eğlence
İğrençliğin gösteriye dönüştürülmesi yeni bir şey değil. Eğlence alanında antik bir pratik olan bu gelenek, Roma Koloseumu’ndaki kölelerin ölümcül yarışmalarda yer alırken seyircilerin sonucu üzerine bahis yapması kadar eski. Erken dönem gerçeklik programları sık sık sömürücü olmakla suçlandı. American Idol kötü audisyonları ve aşağılayıcı hakemleri sergilerken, Big Brother yarışmacıları hapsetti ve izlemeye aldı.
Survivor, tek hayatta kalan olma yolculuğunun bir parçası olarak yoksunluğu ön plana çıkarmaya devam ediyor. Erken yıllarında Fear Factor tarzı yiyecek zorluklarına da sahip bir payı vardı. Ancak zamanla bu miras programlarının izleme keyfi, schadenfreude’den ilham almaya doğru kaydı. Bu dönüşümün anahtarı, bu deneyimlerin izleyiciler için üretken biçimde okunabilir hale getirilmesinde yatıyor.
Big Brother hapsetmeyi sosyal gözlemeye dönüştürürken, Survivor yoksunluğun ve kişilik çatışmalarının üzerine macera ve stratejik oyun oynama efsanesi kuruyor. Popüler sosyal çıkarım oyunu Traitors, gerçeklik yarışma programları dünyasına nispeten yeni bir katılımcı olsa da, uluslararası bir favoriyi hızla elde etti. Traitors, herkesin aktif biçimde “oyun oynamaya devam ettiğini” simüle eden bir tiyatro salonu oyunu sahne alıyor; ödül havuzunu kurmak, hainleri bulma ve sona ulaşma gibi çoğu zaman çelişen hedeflerin ikincilinde kalıyor.
Umutsuzluğun İşçiliği
MrBeast yaklaşımı, bu türün çoğu gizli katmanını soyup devasa para yığınına sahnenin merkezini koyuyor. İşte burada Squid Game rahatsız edici bir karşılaştırma sunuyor. Drama, umutsuz insanları dönüştürücü zenginlik için iğrenç sınavları dayatmasını izlememizi rahatsız etmeyi amaçlıyordu. Yine de Beast Games gibi ironik olmayan gerçek yarışmalar için estetik sözlüğü kurmada yardımcı oldu.
Sınıf ayrımı, özellikle para MrBeast’in kendisi tarafından, kendisi için övülen bir fedakarlık olarak sunulduğunda çok belirginleşiyor. Gerçekte bu para büyük ölçüde sponsorlardan geliyor. Premisi olduğu gibi kabul edersek bile, durum, finansal ihtiyaç içindeki insanların zenginlerin eğlencesi için yem haline geldiği aşina bir senaryoyu rahatsız edici biçimde andırıyor. Infamous Bumfights dizisi kadar, “belirli bir zenginliğe sahip biri, yeterli parayı karşısına çıkararak ihtiyaç içindeki insanlardan neye razı edebilir?” sorusunu soruyor.
Ancak daha zor soru şu olabilir: Neden iğrençlik, korku ve ekonomik ihtiyaç eğlence olarak görülüyor?
