“Kanseriniz var.” Bu, şok etkisi yapan, ardından aynı anda hem hızlı hem de yavaş gelen, bir türlü toparlanmayan bir kararlar fırtınasını geride bırakan bir cümle.
Seçilecek tedavi yöntemleri var. Aynı anda hem çalışıp hem ailenize bakıp hem de çeşitli yoğun tıbbi randevulara katılmaya çalışıyorsunuz. Odak noktanız şu an ve burada; beş ya da on yıl sonrasını düşünmek zihninizin ön planında değil. Tedaviyi atlatmak, ulaşmaya çalıştığınız bitiş çizgisi; aslında bir kanser hastası hayatta kalıcısı (survivor) gibi hissetmeye başladığınız yer orası.
Kanser hastalarına on yılı aşkın süredir bakmış ve tedavinin yan etkilerini azaltma yollarını araştırmış bir hemşire ve bilim insanı olarak, bu hikayeyi hem hayatta kalanlar hem de yakınları tarafından defalarca dinledim. Ancak kanser hastası hayatta kalıcılığı aslında tanı anında başlar.
Aslında, JAMA Otolaryngology–Head & Neck Surgery’de yeni yayımladığımız araştırmada, ekip arkadaşlarımla birlikte baş ve boyun kanseri hastalarının, kanser hastası hayatta kalıcılığı hizmetleri – bir kanser hastasının fiziksel, duygusal, sosyal ve pratik ihtiyaçlarını karşılamaya yönelik sağlık hizmetleri – daha erken başladığında tedaviye daha sıkı uydukları ve tedaviden üç yıl sonra kansersiz hayatta kalma olasılıklarının daha yüksek olduğu bulundu.
Kanser hastası hayatta kalıcılığı nedir?
Klinikçiler ve araştırmacılar bir kişiyi tanı aldığı andan hayatının sonuna kadar kanser hastası hayatta kalıcısı (survivor) olarak değerlendirir. Terimden daha önemli olan, kanser hastası hayatta kalıcılığının hasta için nasıl görünmesi gerektiğidir.
Kanser hastası hayatta kalıcılığı, hastanın kanser ve kanser tedavisiyle deneyimini ve bunun hayatındaki fiziksel, duygusal ve sosyal etkilerini yansıtır. Hayatta kalıcılık hizmeti, fiziksel değişimlerin ötesinde, bir kanser hastasının karmaşık ihtiyaçlarını belirlemeyi ve bunlara yanıt vermeyi amaçlar. Bakımın koordinasyonunu sağlar ve kişinin genel sağlığını ve iyi oluşunu destekler.
Kırık haberler yok. Temelsiz görüşler yok.
Kanser bakımı, tıbbi uzmanlıklar arasında önemli ölçüde koordinasyon gerektirir. ljubaphoto/E+ via Getty Images
Bu bakım, hastanın sahip olduğu kanser türüne ve bireysel ihtiyaçlarına göre hastadan hastaya farklılık gösterebilir. Örneğin, ekip arkadaşlarımla Pittsburgh, Pennsylvania’daki UPMC’de baş ve boyun kanseri hastalarının en sık yaşadığı sorunları ele alan bir hayatta kalıcılık kliniği kurduk. Cerrahlar ve hemşirlerin yanı sıra, ekibimiz yutma, beslenme, diş sağlığı, fiziksel işlev ve ruh hali konularında yardımcı olabilecek yutma terapistleri, fiziksel terapi uzmanı, bir diş bakım ekibi ve bir diyetisyenden oluşuyor. Bu hizmetlerin tümü aynı yerde sunuluyor ve genellikle tek bir katkı payıyla, aynı gün içinde tek bir randevuda tamamlanabiliyor.
Randevudan sonra, kanser hastası hayatta kalıcısı, onkoloji ekibi ve birincil bakım hekimi, tüm sağlayıcıları arasındaki bakım ve iletişimi koordine etmeye yardımcı olan bir bakım planı alıyor. Tek seferlik bir oturum olmak yerine, hayatta kalıcılık kliniğimiz hastalarla ilişkiler kuruyor ve ihtiyaçları zamanla değiştikçe onları destekliyor.
Kanser hastası hayatta kalıcılığında zamanlama önemli
Bir kişi tanı anında hayatta kalıcı olur, ancak çoğu hayatta kalıcılık hizmeti ilk tedavinin bitiminden sonra veriliyor. Bu kısmen, kanser bakımı standartları belirleyen büyük bir tıbbi kuruluş olan Ameliyatçılar Amerikan Koleji’nin Kanser Komisyonu (Commission on Cancer) tarafından akredite olmak için hastanelerin, hastalar ilk tedavilerini tamamladıktan sonra kanser hastalarına en az üç hizmet sunmak zorundadır.
Hayatta kalıcılık hizmeti kanser tedavisinden sonra fiziksel ve psikolojik sorunları azaltabilsde, hayatta kalanlar genellikle tedavi öncesinde ve sırasında karşılanmamış önemli ihtiyaçlar bildirmektedir.
Baş ve boyun kanserleri alanımda, birçok hasta genellikle kemoterapiye ek olarak yedi haftaya kadar süren yorucu bir radyasyon tedavisine tabi tutuluyor. Bir dizi yan etki yaşıyorlar: ağrı, ağız içi yaralar, cilt yanıkları, yutma zorluğu ve kilo kaybı; bunlar birlikte tedavi kesintisine ve hastaneye yatışa yol açabilir. Bu yan etkiler çoğu zaman tedaviden yıllar sonra da sürer ve bazen kötüleşir.
Baş ve boyun kanseri tedavisi önemli yan etkilerle gelebilir. Pony Wang/iStock via Getty Images Plus
Başlangıçta hayatta kalma klinikimiz, tedavini tamamlayan hastalar için tasarlanmıştı; ancak daha sonra hizmetlerimiz radyasyon öncesi hastalara da genişlettik. Hayatta kalma bakımının radyasyon başlamadan önce başlatılmasının yaşam kalitesini artırdığı ve belirtileri azalttığını daha önce tespit etmiştik.
Yeni yayımlanan araştırmamızda, 471 kanser hayatta kalanı arasında hayatta kalma klinikimize radyasyonu tamamlamadan önce başvuranların 62’si tedavini zamanında tamamlarken, bunu yapmayanların 48’i tamamladı. Üçüncü yılın sonunda radyasyonu tamamlamadan önce hayatta kalma klinikinde görülen hastaların 60’ı hayatta ve kansersizken, bunu yapanların 39’u hayatta ve kansersizdi. Bu ilişki, hastaların radyasyonu zamanında tamamlama durumunu hesaba katktan sonra da korundu; bu da zamanında tamamlamanın farkı tamamen açıklayamayabileceğini gösteriyor.
Sonuçlarımız, hayatta kalma bakımının başlangıcının tedavi öncesine alınmasının sonuçları iyileştirebileceğini gösterse de bunu kanıtlamıyor. Ekibimiz, hayatta kalma bakımının radyasyon başlamadan önce hastaların tedavini zamanında tamamlamalarına ve yaşam kalitesini korumalarına yardımcı olup olmadığını sınamak için daha büyük bir klinik denleme planlıyor; bunun yanı sıra ekiplerin bakımı ve yönlendirmeleri nasıl koordine ettiğini de inceleyecek.
Hayatta kalma bakımEvrensel değil
Kapsamlı kanser bakımı, yalnızca kapsamlı bir tedavi planı değil, aynı zamanda hastaların tanı ve tedavi dönemlerini aşarak iyi yaşamalarına yardımcı olacak destekleyici bakım anlamına gelir. Ancak Ameliyatçılar Amerikan Koleji Kanser Komisyonu tarafından akredite edilen 384 kurumun 2024 yılında yaptığı anket, yalnızca programların beşte birinin, uygun hastalarının çoğunun hayatta kalma bakımını aldığını tahmin ettiğini ortaya koydu.
Özellikle baş ve boyun kanseri hayatta kalanları için neredeyse tüm klinik uzmanlar kanserin nüksetmesini, yutma ve tiroid fonksiyonlarını düzenli olarak değerlendiriyor. Ancak yalnızca yaklaşık yarısı kaygı ve depresyon gibi psikolojik belirtileri ele alıyor; beden imajı veya uyuma ilişkin sorunları ise üçte birden azı ele alıyor.
Hayatta kalma bakım genellikle, hastaların tedavi sırasında desteğe erişimini geciktirebilecek şekilde, tedavi bittikten sonra başlayan bir bakım olarak tanımlanıyor. İletişim kopuklukları hastaları mevcut hizmetlerden habersiz bırakabilir; yönlendirme eksikliği ise gerekli bakımı almalarını engelleyebilir. Hayatta kalma bakım, farklı uzmanlık alanlarına sahip klinik uzmanlara dayanıyor ve bazı hastaneler ve tedavi merkezleri kapsamlı bir hizmet yelpazesini sunmak için yeterli özelleşmiş personel süresine sahip olmayabilir.
Kanser bakımında ileri görüşlülük
Tedavinin sonu, hastaların ve yakınlarının ulaştığı büyük bir dönüm noktasıdır. Ancak hayatta kalma bakımının gerçekten başladığı yer bu değildir.
Hayatta kalma bakımını daha erişilebilir kılmak, kanser bakımını daha kapsamlı hale getirmeye yardımcı olabilir. Klinik uzmanlar ve araştırmacılar, hasta için düşünülmemiş olsa bile hayatta kalanın kanser sonrası hayatı için planlama yapmaya başlayabilir. Tedavi uzmanlarını rehabilitasyon ve destekleyici bakım uzmanlarıyla birleştiren bir ekibi odaya erken getirmek, hastalar için daha iyi sonuçlara ulaşmaya yardımcı olabilir.
Bir kanser hayatta kalanı ya da yakınınız olarak beklemenize gerek yoktur.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
