Soğuk görünebilir ancak “yerli”, “tanıtılan” ya da “istila eden” türler arasındaki ayrım çoğu zaman hayat ve ölüm meselesi olabilir. Avustralya’da istila eden tür olarak kabul edilen – Avrupa tavşanları ve yaban domuzları gibi – türler çoğu zaman yok ediliyor; çoğu yerli hayvan ise genellikle rahatsız edilmiyor.
Bu terimler etrafında süren tartışmalar genellikle ana akıma ulaşmaz. Ancak bu ay farklı geçti. 13 Ekim’de bağımsız senatör David Pocock, federal mecliste “Avustralya’nın peyzajlarını ve vahşi hayatını istila eden türlerden korumaya” yönelik uzun vadeli bir plan çağrısı içeren bir önerge sundu.
Buna yanıt olarak Yeşiller Senatörü Mehreen Faruqi, “istila eden” terimine yöneldi ve şunu söyledi:
Tanıtılan türleri, bu önergeyle ortaya konan insan kaynaklı sorunlar için hayvanları sorumlu gösterir biçimde “istila eden” olarak etiketlemeye gerek yok. Dil önemli. Hayvanlar ya atılarak ya da zehirlenerek öldürülmesi gereken kötü karakterler ya da ortadan kaldırılması gereken engeller değil.
Tanıtılan türleri, bu önergeyle ortaya konan insan kaynaklı sorunlar için hayvanları sorumlu gösterir biçimde “istila eden” olarak etiketlemeye gerek yok. Dil önemli. Hayvanlar ya atılarak ya da zehirlenerek öldürülmesi kötü karakterler ya da ortadan kaldırılması gereken engeller değil.
Bir ekolog ve koruma bilimci olarak bu tartışma, bana “istila eden” türlere bu unvanın neden verildiğini, yapabilecekleri zararları ve birçok türün neden ya tamamen yok edilmesi ya da sayıları belirgin biçimde düşürülmesi gerektiğini açıklamanın ne kadar önemli olduğunu hatırlattı.
Bazı istila eden türü kontrol etme çabasından vazgeçersek, daha çok yerli hayvanı soy tükenmesine mahkum etmek ve Avustralya’nın çevresel gerilemesini derinleştirmek riski alırız.
Her Avustralyalı, yayıların kötü olduğunu, tavşanların daha da kötü olduğunu ve yaban kedilerinin yerli hayvanları denetimsiz öldürdüğünü bilir.
Ancak bir tanıtılan türün “iyi” mi “kötü” mü olduğunu nasıl kararlaştırırız – ve bazı türlerin burada kalmaya geldiğini asıl kabul eder miyiz?
İstila eden türlere dair yeni dizimiz bu soruları inceliyor.
Bu terimler neden önemli?
Koruma çalışanları ve yetkili makamlar, Avustralya’da bulunan türleri betimlemek için yaygın olarak dört sözcük kullanır – yerleştirilen, yabanileşmiş, istila edici ve zararlı. Tanımlar farklılaşabilir ve tam anlamları konusunda tartışmalar vardır. Ancak geniş anlamları açıktır:
Yerleştirilen tür (ayrıca yabancı, ekotik veya yerel olmayan tür olarak da bilinir)
Yerleştirilen bir tür, insanlar tarafından bilinen doğal tarihsel yayılım alanının dışındaki bölgelere taşınmıştır. Bu, rastlantısal (gemilerdeki siçanları düşünün) ya da kasıtlı (avcılık için getirilen geyik türleri) olabilir. Yerli türler – örneğin son derece güzel öten kuş (superb lyrebird) – aynı ülke içinde yeni bölgelere taşındıklarında yerleştirilen tür sayılabilir.
Yabanileşmiş
Bu terim, artık insanların dışında, kendine yeten yaban popülasyonları olan yerleştirilmiş evcilleştirilmiş türleri ifade eder. Avustralya’da yaygın örnekler arasında yaban kedileri, keçiler, atlar, güvercinler, domuzlar ve develer yer alır.
İstila edici
İstila edici türler, varlığının endişe verdiği yerleştirilen türlerdir; bu ya net (genellikle olumsuz) ekosistem etkisinden ya da yerleştirmeden sonra hızlı yayılımdan kaynaklanır. Tüm yerleştirilen türler istila edici sayılmaz, ancak tüm istila edici türler yerleştirilen türdür.
Zararlı
Bir tür, insanlar için değerli olan şeylere – örneğin mahsüllere – zarar veriyorsa zararlı sayılır. Genellikle zararlı türler nispeten yoğun popülasyonlara sahiptir. Hem yerli hem de yerel olmayan türler zararlı olabilir.
Bu terimler belirli bir örtüşme içerse de, genel olarak birbirinin yerine kullanılmaz. Çevresel kararların verilmesine yön verir ve koruma çalışmalarını – istila edici türlerin yok edilmesi veya biyolojik kontrol gibi – yönlendirir.
Yerli türler önemlidir
Milyonlarca yıl boyunca Avustralya nispeten izole kaldı. Bu durum, kıtanın olağanüstü çeşitlilikteki yerli türlerinin evrimini şekillendirdi. Bitkilerin, hayvanların ve diğer canlıların çoğu dünyada başka hiçbir yerde bulunamaz.
Bu türlerin, Avrupa sömürgeciliğine, arazi temizlemesine ve yerleştirilen tür dalgalarına rağmen var olmaya hakkı vardır.
Yerli türler sağlıklı ve işlevsel ekosistemler için hayati önem taşır. Ekonomimize ve ulusal kimliğimize katkıda bulunur, bize büyük bir mutluluk verir ve İlk Milletler halkları için derin kültürel anlam ifade eder.
Neden ölümcil kontrol gerekli?
Faruqi, verdiği yanıtta şunları belirtti:
Değerli çevremizi korumak, ya yerli ya da sokaklaşmış türden, duyarlı hayvanlara zulüm ve acımasız muamele gerektirmez. […] Onlarca yıldır art arda gelen hükümetler sokaklaşmış türleri yok ediyor ve öldürüyor, oysa yerli türler bugün daha kötü bir konumda.
Değerli çevremizi korumak, ya yerli ya da sokaklaşmış türden, duyarlı hayvanlara zulüm ve acımasız muamele gerektirmez. […] Onlarca yıldır art arda gelen hükümetler sokaklaşmış türleri yok ediyor ve öldürüyor, oysa yerli türler bugün daha kötü bir konumda.
Yalnızca değil. Bazı insanlar bazı türleri öldürerek başka türleri kurtarma fikriyle rahat hissetmiyor.
Bu yaklaşımın sorunu şudur: Hiçbir şey yapmazsak, giderek artan sayıda yerli türün yok oluşuyla karşı karşıya kalacağız.
küresel düzeyde ekolojistler, sokaklaşmış ve istila etmiş türleri; habitatın yıkımı veya değiştirilmesi, iklim değişikliği, hastalıklar ve kirlilikle birlikte, doğanın tür zenginliğine yönelik en büyük tehditlerden biri olarak görüyor.
İki istila etmiş avcı – tilkiler ve vahşi kediler – Avustralya’daki çok sayıda yerli memeli türünün son yıllardaki yok oluşuna yönlendiriliyor. İstila etmiş tavşanlar çiftliklerde zararlıdır, çok sayıda yerli bitkiyi harap eder ve kedi ve tilki popülasyonlarını besleyebilir.
Koruncular en az zararı verecek şekilde hareket etmeye çalışır, hayvan refahını en üst düzeye çıkarırken aynı zamanda yerli türleri ve ekosistemleri bütünüyle korur. Ancak bu zor bir seçim getirir. Bazen bazı türleri öldürerek başka türleri kurtarmak gerekir.
Bu kararları vermek zorundaysak, güçlü bir bilimsel gerekçeye sahip olduklarını sağlamalıyız. Ölümcil kontrol programları, başlamadan önce amaçlarını açıkça belirtebilmeli ve sonuçları ölçüp raporlayabilmelidir; böylece ne kadar işe yaradığını ve nedenini görebiliz.
Kontrol yoksa numbat da yok
Numbalar bir zamanlar Batı Avustralya’da yaygındı. Ancak kedi ve tilkilerin avlanması, arazi temizlenmesiyle habitat yıkımı ve yangın yönetimindeki değişiklikler, karizmatik karıncayiyeni 1970’lerde soy tükenmesinin eşiğine sürükledi.
Ancak sayıları artık toparladı. Numbalar artık tehlike altındaki türler listesinde değil.
Numbayı kurtaran, numbaların hala hayatta kaldığı alanlarda yabanileşmiş kedi ve tilki sayılarını azaltmak için zehirli yemler ve tuzaklar kullanma konusundaki zorlu kararın yanı sıra, avcıdan arındırılmış çitlerle çevrili sığınaklar ve üreme programları kurmaktı.
1970’lerde wild doğada yalnızca 300 numba kalmıştı. Tilkilerin ve kedilerin ölümcül kontrolünü de içeren yoğun koruma çabaları, türün toparlanmasına yardımcı oldu. Lea Scaddan/Getty
Koruncular, Avustralya genelinde buna benzer birçok başarı elde etti. Çiftlerle çevrilmiş sayısız sığınak ve ada, yerleşik avcıların ortadan kaldırıldığı yerde birçok yerli türün toparlanmasına yardımcı oluyor.
Victoria’daki Phillip Island’dan son tilkiler uzaklaştırıldıktan sonra, küçük penguen sayıları artarken, doğu bantlı bandikotlar ve çalı kurğangiller, başka yerlerde avcılar ve diğer baskılar nedeniyle yok edildikten sonra adaya başarıyla getirildi.
İstilalı türlerin baskısı kalktığında, yerli türler toparlanabilir
Faruqi’nin yerli türlerin bugün daha kötü bir konumda olduğu iddiası, Avustralya’nın tehlike altındaki memeli endeksi doğru değil.
İdari makamlar istilalı avcı sayılarını kontrol ettiğinde ve diğer yönetim önlemlerini aldığında, yerli memeliler çok daha iyi durumdadır. Bu türlerin popülasyonları 2000 ile 2022 arasında yaklaşık %20 düştü ve büyük ölçüde istikrara kavuştu. Karşılaştırma için, bu yönetim müdahalesi olmadan tehlike altındaki memelilerin popülasyonları aynı dönemde %50’den fazla düştü.
Avustralya’nın genel koruma eğiliminin ciddi ve kötüleştiği doğru. Ancak bu, istilalı türleri kontrol etmeyi bırakmak için bir sebep değil; tam tersi.
İstilalı türler yalnızca yaşamaya çalışıyor. Ancak başarıları, Avustralya’nın yerli türlerinin hayatta kalması için potansiyel olarak oldukça gerçek bir maliyet taşıyor.
Erken dönem nesillerin türleri tanıtırmasıyla ortaya çıkan sorunları çözmeye çalışmak bizim sorumluluğumuzdur. Kedilerin, geyiklerin, tilkilerin, atların, domuzların ve diğer istilacı türlerin kontrolsüzce çoğalmasına izin vermek bir çözüm değildir.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
