İngiltere Başbakanı Andy Burnham, sosyal bakım reformları için belirlenen 2028 tarihini öne alarak 2027’ye çekti ve Liverpool’da düzenlenen İşçi Parti kongresinde bakım hizmetlerinin finanse edilme biçiminde kapsamlı değişiklikler önerdi. Burnham’ın planı, tüm vatandaşların katkıda bulunduğu ve ihtiyaç duyulduğunda desteğe erişilen bir Ulusal Bakım Hizmeti’nden (National Care Service) yana olduğunu, bu düzenlemenin NHS’in kuruluşu kadar önemli olacağını vurguladı.
Birçok insan hayatının bir döneminde bakım hizmetine ihtiyaç duyuyor; bu nedenle ihtiyaç henüz ortaya çıkmadan, bu maliyetin nasıl karşılanacağı düşünülmesi mantıklı. Ulusal Bakım Hizmeti’nin nasıl finanse edileceğine dair ayrıntılar ise henüz netleşmedi. Bu noktada Avrupa’daki deneyimler useful karşılaştırma sunabiliyor.
Sosyal bakım, sağlık hizmetinden birkaç adım geride
Avrupa genelinde sosyal bakım, genellikle sağlık hizmetinden birkaç adım geride kalıyor ve iki alan arasındaki bağlantı zayıf kalıyor. Almanya’da büyüyen yazar, modelin İngiliz modelinden ne kadar farklı olduğunu yakından biliyor. Yüksek vergilerin yaygın olduğu İskandinav ülkeleri ise İngiltere için de ders çıkarılacak örnekler sunuyor.
Almanya’da herkes, aylık gelirinden uzun süreli bakım sigortasına katkıda bulunuyor. Evde temizlik veya kişisel bakım gibi yardıma ya da bakım evinde bir yere ihtiyaç duyan kimse, İngiltere’deki gibi bir ihtiyaç değerlendirmesi için başvurabiliyor. Fark, sağlanan desteğin düzeyinin kişinin ihtiyaçlarına göre belirlenmesi ve bunun yerel otoritenin bütçesiyle sınırlı olmaması.
Aileler, özellikle bakım evi gibi yüksek faturalarda katkıda bulunmak zorunda kalabiliyor; ancak yeterli tasarrufları yoksa, farkı devlet karşılıyor.
Almanya’da çocuksuz yetişkinlere daha yüksek katkı önerisi
Çok sayıda ülkede olduğu gibi Almanya’da da nüfus yaşlanıyor; bu da devleti, sigorta ve aile katkılarının yetersiz kaldığı durumlarda bakım maliyetlerini tamamlamak zorunda bırakıyor. Bu yüzden hükümet, çocuksuz yetişkinlerin, çocuklu yetişkinlerden daha fazla katkıda bulunması önerisini gündeme getirdi. Farklı görüşlerle eleştirilen bu fikir ise henüz hayata geçirilmedi.
Bakıma ilişkin önceki girişimler, evde bakım yardımcısı, günlük bakım yeri veya bakım evi gibi hizmetlere ihtiyaç duyan insanlar için pek bir şey değiştirmedi. Karşılaşılan başlıca engel maliyet; örneğin bakım evi hizmeti, demans bakımının en pahalı unsuru.
Andy Burnham
İskandinav ülkeleri farklı bir yol izliyor
Norveç ve İsveç farklı bir yol izliyor. İskandinav ülkeleri yüksek vergileriyle bilindiği kadar, iyi finanse edilen ebeveyn izni, evrensel sağlık kapsamı ve bakım gibi destekleriyle de tanınıyor.
Norveç, 2024’te uzun süreli bakım—sosyal bakım olarak adlandırdığımız desteğe—GSYİH’sinin %4,3’ünü harcadı. Resmi istatistiklere göre bu oran 2019’a göre daha yüksek ve Norveç, Avrupa karşılaştırmasında yine lider konumda.
İsveç bu rakamın hemen gerisinde kalıyor. Almanya’da uzun süreli bakım harcamalarına dair veriler, daha geniş sağlık harcamalarıyla karışık sunuluyor. Sağlık için GSYİH’sinin %12,4’ünün harcandığı Almanya’da, bunun %12’si zorunlu uzun süreli bakım sigortası üzerinden finanse edildi.
Katkı sistemleri farklı düzenleniyor
Her iki ülke de sosyal güvenlik katkıları alıyor, ancak bunları farklı biçimlerde kuruyor. İsveç’te yalnızca işveren katkıda bulunuyor; Norveç’te hem çalışan hem de işveren katkı sağlıyor ve İsveç’te katkı oranları daha yüksek. İnsanlar ve işverenleri ilk maaş çeklerinden itibaren katkıda bulunduğu için, bakım ve ebeveyn izni gerektiğinde daha kolay erişilebiliyor.
Norveç’in sistemi, yükseköğretim gibi alanlardaki bazı İngiltere işyeri emeklilik sistemlerine benziyor; burada hem çalışan hem de işveren katkıda bulunuyor. Almanya’nın uzun süreli bakım sigortası ise bazı açılardan NHS’in sosyal bakım karşılığı sayılabilir: herkes katkıda bulunur ve herkes ihtiyaç duyduğunda desteğe başvurabilir.
Bireylerin maliyeti tek başına taşıması, son yıllardaki artan yaşam maliyeti de göz önüne alındığında, sürdürülemez görünüyor ve popüler olmayacaktır. Burnham’ın Ulusal Bakım Hizmeti’ne giden daha iyi bir yol, katkı sistemlerini Norveç veya İsveç modelleriyle birleştirmek ve hükümetin diğer alanlardaki tasarruflarla desteklemek olabilir. Amacımız, NHS’e uygun ve insanların kendi evlerinde kalmalarını ya da bakım evinde iyi desteklendiklerini sağlayan bir sistem kurmak.
