Almanya’dan hiç ayrılmamış birkaç kişi, Frankfurt Havaalanına indiği birkaç gün sonra yüksek ateş yaşamaya başladı. Bu kişilerden hiçbirinin malaryalı bir bölgeye yakın bir yere seyahat etmesi söz konusu değildi; ancak onları enfekte eden sivrisineklerse bu bölgelerden geliyordu. Alman sağlık otoriteleri, havaalanıyla bağlantılı küçük ama ciddi boyutlu olgu kümesini araştırmaya aldı.
Bu tablo, “havaalanı malaryası” olarak bilinen durumun arkasında yatıyor: Malaryaya yol açan parazitler, malaryanın yaygın olduğu ülkelerden uçaklarla – bagaj veya kargo içinde – taşınıyor ve havaalanında kaçarak yakındaki insanları ısırabiliyor. Havaalanı malaryası son derece nadir ve genel halk için risk hâlâ çok düşük; ancak bu olgular, malaryanın görülmediği her yerde doktorların ekstra dikkatli olması gerektiğini ortaya koyuyor. Hatta teşhis konulduktan sonra bile, hastalığın hızlı şekilde tanınması ve tedavi edilmesi her zaman kolay olmuyor.
Sivrisinek ısırığıyla vücuda giren parazitler
Malaryaya, enfekte olmuş Anopheles sivrisineğinin insanı ısırmasıyla vücuda giren parazitler neden oluyor. İnsanları enfekte edebilecek Plasmodium parazitin birkaç türü bulunuyor; ancak en tehlikelisi Plasmodium falciparum. Kan içinde hızla çoğalan bu parazit, kısa sürede ağır ve hayatı tehdit eden bir hastalığa yol açabiliyor.
Başlangıç belirtileri – ateş, titreme, baş ağrısı ve yorguluk – kolayca grip ya da mide bağırsağı kaynaklı bir rahatsızlıkla karıştırılabiliyor. Malaryasız ülkelerde doktorlar için usually ipucu, hastanın yakın zamanda yurt dışına gitmiş olması. Batı Afrika’daki bir tatili anlatan bir kişinin malaryası açısından test edilmesi beklenirken, bagaj görevlisi ya havaalanının yakınında yaşayan biri gözden kaçabiliyor.
Bu ipucu olmadığında doktorlar teşhisi yalnızca belirtilere dayanarak koymak zorunda; seyahat öyküsü eşlik etsin ayrıca çoğu zaman bunu başaramıyor. Çin’den yapılan bir çalışma, ithal malaryalı olguların – yani kişinin yurt dışında enfekte olması – çeyreğinden fazlasının ilk başvuruda doğru şekilde teşhis edilmediğini ortaya koydu. Teşhiste gecikmeler, hastaların daha kötü sonuçlar almasının başlıca nedenlerinden biri.
Test ve tedaviye dair zorluklar
Hastanelerde kullanılan hızlı testler, evde yapılan COVID testi gibi çalışıyor ve birkaç dakika içinde sonuç veriyor. Malaryanın yaygın olduğu bölgelerde genellikle olguların çoğunu yakalıyorlar; ancak bir enfeksiyonu kaçırabildikleri de oluyor.
Bu testlerin birçokı parazitin ürettiği belirli bir proteini arıyor ve bazı parazitler artık bu proteini üretmiyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), böyle parazitleri 40’tan fazla ülkede tespit etti; ancak Frankfurt olgusunda bunların rol oynadığına dair hiçbir şey yok. Yine de doktorun şüphelenmesi için iyi nedenleri varsa, negatif çıkan hızlı bir test malaryayı elememeli.
Malarya belirsizleştiğinde ve seyahat öyküsü eklendiğinde standart test, kan örneğinin mikroskop altında incelenmesi. Bir teknisyen paraziti fark edebilir ve kaç kırmızı hücreyi enfekte ettiğini görebilir; bu da hastanın ne kadar hast olduğunu gösteriyor.
Ancak bu slaytları okumal practice gerektirir ve malaryayı nadiren gören bir hastanede nöbet sırasında deneyimli biri olmayabilir. Enfeksiyonun erken evresinde kan içinde az sayıda parazit bulunabileceğinden, test bazen tekrarlanmak zorunda kalıyor.
Doktorlar, tedavi edilmezse kısa sürede beyni, böbrekleri ve akciğerleri zarar verebileceği için ağır falciparum malaryasını hızlı şekilde tedavi etmek zorunda. WHO enjeksiyonla verilen artesunate öneriyor; ardından tam bir tablet kürü geliyor. İlaç hızlı çalışıyor ancak tüm hastanelerde stokta olmayabiliyor.
Başka bir karmaşıklık yaratan faktör de, Asya’nın bazı bölgelerindeki malaryaya yol açan parazitlerin artemisinin ilaçlarına – artesunate da bunlardan biri – direnç geliştirmiş olması; ve bu direnç artık Afrikanın belirli bölgelerinde ortaya çıkıyor. Genellikle bunun anlamı, parazitlerin kandan temizlenmesinin daha uzun sürmesi, tedavinin tamamen başarısız olması değil.
Doktorlar, tedavi edilmezse kısa sürede beyni, böbrekleri ve akciğerleri zarar verebileceği için ağır falciparum malaryasını hızlı şekilde tedavi etmek zorunda. WHO enjeksiyonla verilen artesunate öneriyor; ardından tam bir tablet kürü geliyor. İlaç hızlı çalışıyor ancak tüm hastanelerde stokta olmayabiliyor.
Frankfurt’taki ölümlerde ilaç direncinin rol oynadığına dair hiçbir kanıt yok. Ancak uçaklarla gelen sivrisinekler, doğrudan veya aktarmalı uçuş bağlantısı olan herhangi bir bölgeden – dirençin yayıldığı yerler dahil – parazit taşıyabilir.
Olguların kaynağı izleniyor
Sivrisineklerin genetik testleri, hastaların aynı sivrisinekle enfekte olup olmadığını gösterebilir. Aynı testler ayrıca ilaç direncinin ya da hızlı testlerin yakalayamayacağı parazitlerin işaretlerini de ortaya çıkarabilir; ancak genetiğin başlı başına sivrisneğin oraya nasıl geldiğini açıklaması mümkün değil.
Araştırmacılar buna ek olarak uçuş güzergahlarını, iş yerlerini, her kişinin hastaya başladığı tarihleri ve havaalanının çevesinde tuzaklara yakalanan sivrisinekleri de inceliyor. Tuzaklardan toplanan örnekler Belçika’daki bir laboratuvara gönderildi; ancak sonuçlar hâlâ açıklanamadı.
