Halloween Tarihle Buluşuyor: Birçok Hayalet Turistik Çekicilik Sorun Yaratıyor mu?

Halloween, sonbahar bayrağı ve 13,5 milyar dolarlık sektör, kapıda bekliyor.

Ama Kanada’daki 11.000 akre’den fazla balkabağı tarlaları ve yalnızca şekerleme için yapılan 3,9 milyar dolarlık tüketici harcamalarının ardında ne var?

Halloween, Hristiyanlıktan önceki dönemdeki Celtic dininin ve uygulamalarının kökenlerine dayanır. Mevsimler ve hasat arasındaki geçişleri onurlandırmak, farklı varış düzeyleri arasındaki narin perdeni kabul etmek ve ayrıca ölenleri anmak yaygın bir gelenekti.

Günümüzde ticarileşme, insanların Halloween’i deneyimleme biçimini değiştirdi, ancak ölülerin ruhları etkinlik ve yılın bu döneminde önemli rol oynamaya devam ediyor.

Günün çekiciliği ve pazarlanabilirliği, tek günlük bir “bayrak” ötesine uzanıyor. Birçok kişi, kendilerini tehlikesiz bir mesafeden ölümlülük ve ürpertici olanla buluşturacak, heyecanlı ancak temizlenmiş deneyimler sunan özenle hazırlanmış karşılaşmalara yöneliyor.

Bu nedenle Halloween’in korkuyu ve ürkütücü olanı meta haline getirmedeki ticari başarısı, ölüm, felaket ve zorlu bir mirasla ilgilenen turizmi inceleyen şemsiye terim olan daha geniş “karanlık turizm” çerçevesinde analiz edilebilir.

Antropolog Philip Stone, ölüm, felaket ve ürpertici olanla etkileşimi teşvik etmek için çeşitli amaçların var olduğunu belirtiyor: örneğin, politik nedenler veya anma, eğitim, eğlence veya ekonomik kazanç.

Pazarlandığı için korkutulan, çoğu zaman gerçekten karanlık geçmişe sahip sitelerle yorumlama ve etkileşimi de teşvik eden küresel Halloween ilişkili cazibe yerleriyle ilgili olarak, bunları nasıl düşünmeliyiz?

Kasım 2024’te, Massachusetts’in Fall River şehrinde, Lizzie Borden House’ı ziyaret eden ziyaretçiler, 1892’de meydana gelen çift kazık katilinin kurbanlarından biri olan Abby Borden’in ölüm sahnesini canlandırmak için tasarlanmış, kostümlü bir mankeni görüyor (sol altta). (AP Photo/Steven Senne)

Hapishaneler, kaleler

Örneğin, Philadelphia’daki eski bir hapishane olan Eastern State Penitentiary’deki bir turistik cazibe alanı, kendisini epik ölçekli bir Halloween festivali olarak pazarlıyor.
Bir zamanlar hapishane olan bu tesis, 11 dönümlük bir kurumsaldı ve 1800’lerin sonunda ABD’de tecrit cezası uygulayan ilk hapishaneydi.

1990’ların sonunda mülk, yönünü değiştirerek “terrör duvarların arkasında” adıyla yıllık bir hayalet evi başlattı ve ardından “Halloween Nights” olarak yeniden markalandı.

Tesis, Halloween Nights’tan elde edilen gelirlerin, siteyi korumaya yönelik bir misyonu desteklediğini ve kamu eğitimi ve sergiler yoluyla da dahil olmak üzere “ceza adalet sistemi ve bundan etkilenen insanların hayatları üzerindeki etkisi hakkındaki kamu anlayışını ilerletmeyi ve daha adil bir gelecek ilham vermeyi” amaçladığını belirtiyor.

Başka bir örnek de Ontario’daki Kingston’daki Fort Henry.

Fort Henry asla bir savaş alanı olmamasına rağmen, 1838’de bir infazın gerçekleştiği bir meydan gelmişti. Aynı zamanda 1837-38 Kanada İsyanları sırasında esir alınan savaşçılar için, ardından I. ve II. Dünya Savaşları sırasında “sivil düşman yabancılar” için hapishane olarak da kullanıldı.

Bugün, tabut gezileri ve bir canavar atış poligonu, Halloween’a kadar olan Ekim ayı boyunca boyunca hayalet temalı bir deneyim ve atmosfer sunan Fort Fright adlı Miras Siteleri turistik cazibe alanının bir parçası. Tarihi eğitim programları yıl boyu devam ediyor.

Bu tür cazibe alanları, insanların karanlık bir geçmişi olan ya da böyle bir geçmişe sahip olduğu pazarlanan bir destinasyonda eğlence için korku ve heyecan aradığı korku turizmi örnekleridir.

Başka fortlar da benzer deneyimleri Halloween’a zamanlamış durumda.

Şehir içi hayalet hikayeleri

Şehir içi hayalet hikayeleri hem Halloween’da hem de diğer zamanlarda ilgi görmeye devam ediyor.

Vancouver’daki bir tiyatro deneyimi olan Gastown Tour’un Kayıp Ruhları, buna bir örnek. Türe katılan ziyaretçiler, şehrin suç, felaket, tarihi figürler ve gizli şehir alanlarına dair hikayelerine dalıyor.

Victoria Ghost Walking Tours, Vancouver Adası’ndaki ziyaretçilere “ürkütücü eylemler” ve diğer ürpertici deneyimler sunan bir tur düzenlerken, bu tür turlar diğer şehirlerde de sunuluyor.

Önemli sorular ortaya çıktı

İnsanlar neden tehlike ile ilişkilendirilen korkuyu arar? Turistler neden trajik veya görünüşte hayaletli geçmişe sahip, bazen ürkütücü, rahatsız edici veya travmatik olaylarla bağlantılı yerlere eğlence veya eğlence için yolculuk eder?

Korku temelde bize potansiyel tehlikeye dair uyarı veren bir koruma mekanizması olsa da, aynı zamanda adrenalin salınımını da tetikler. İnsanların kendilerini güvende hissettikleri ortamlarda, bu tehlike ile güvenlik arasındaki gerilim çekici bir deneyime dönüşebilir.

Ekim 2006’da New York’ta “Grim, Gruesome & Ghostly” turunun provası sırasında Merchant House Müzesi’nin ön giriş kapısı. (AP Photo/Seth Wenig)

Stone, karanlık turizmi bir yelpaze üzerinde inceler. Yelpazenin “en karanlık” ucu, ölüm ve acının yaşandığı eğitim ve otantik alanlarla ilgili deneyimlerle karakterize edilir. “Daha açık” ucu ise eğlence odaklı, otantik olmayan ve daha çok turizme yönelik “miras merkezli” deneyimlerle ilişkilendirilir.

Çok sayıda Halloween temalı alan ve deneyim, kuşkusuz bu karanlık turizm yelpazesinin daha açık ucunda yer alır ve eğlence olarak pazarlanır. Bahsedildiği gibi, bazıları gerçek deneyimlerle bağlantılıdır veya ölüm, sosyal kontrol, suç ve afetlerle ilişkilendirilen hikayeler veya alanlarla ilgilenir.

Ahlak sınırları mı?

Hapishane müzelerinde karanlık turizmi inceleyen araştırmacılar, insanların bu alanlardaki etkileşimlerinin “tüm karanlık deneyimlerin tüm ziyaretçiler için eşit derecede ‘karanlık’ olmadığıny”gösterdiğini belirtiyor. Bu, alanların kendi kurdukları deneyimlerin nasıl karşılanacağını belirleyemeyeceği anlamına gelir.

Bu durum, yorumlama ile eğlence arasındaki ahlan sınırlarına dikkatle yaklaşmanın önemli olduğunu ima ediyor.

Bu sınırlar belirsizleştiğinde, kurbanların onayı zedelenebilirken tarihi mekanların eğitici ve anma değeri de azalabilir. Bu durum, turizm sağlayıcılarının zorlu ve çoğu zaman acı verici tarihleri sunarken üstlenmeleri gereken sorumluluklar ve Stone’un da incelediği gibi bu sorumlulukların politika ile ilişkisi konusunda önemli sorular ortaya koyar.

Bazılarına göre, bir turistik çekicilik ile travmatik bir geçmişin yaşandığı mekan arasındaki sınır nüanslı hale gelebilir — örneğin, eski hapishanelerin turistik çekicilik olarak ziyaretçilere eğitici kaynaklar sunması durumunda.

Karanlık turizmin tüm spektrumunda, ister “daha açık” ister “daha koyu” uçta yer alsın, her çekicilik saygılı ilgilenme ile sömürü arasındaki çizgide dikkatle yürümelidir. Bu durum, suç, ölüm veya trajedi ile kesişen hikayeler veya mekanlardan beslenen Cadılar Bayramı turizmi deneyimleri için özellikle önemlidir.

Checicilikler, ziyaretçileri yerel tarihle etkileşime davet ettiğinde, failleri yüceltmemeli, şiddeti abartmamalı veya acıyı hafifletmemelidir.

Bu tür durumlarda, sergi işletmecileri bağlam sunan, kurbanları tanıyan ve düşünmeyi teşvik eden tarihsel temelli anlatıları önceliklendirmelidir. Bu, zorlu bir meydan okuma olabilir.