•Fransa genelinde öğrenciler, öğretmen açığından çürük okul binalarına ve uzun ders saatlerine kadar birçok konudan dolayı sokağa çıktı.
Son dönemde ülkenin yaşadığı mali krizin yanı sıra eğitim sistemindeki köklü yapısal sorunlar, sık hastalık özürleri ve ertelenen okul bakımı onarımları nedeniyle bu taleplerin mevcut hükümet tarafından kolayca karşılanmasının zor olduğu belirtiliyor.
Köklü geçmişe sahip protestolar
Fransa’da öğrenci protestolarının köklerinin derinlere uzandığı, lise yıllarında protesto etmenin bir gelenek haline geldiği vurgulanıyor.
Meslektaşlarına ilham veren bir deneyim
Fransa’da 20 yıldır araştırma yapanların tanıklık ettiği gibi, protestolar uzun süredir tekrarlayan bir tema. Araştırma sürecinde görüşülen birçok katılımcı, lise öğrencileri olarak protesto etmeyi samimi bir anı olarak hatırladıklarını söylüyor.
Nanterre’de yaşayan ve ileride topluluk aktivisti olan bir katılımcı, Paris’in yoksul banliyolarındaki okulların insanı “ezen” kurumlar olduğu konusunda defalarca konuştu. Bu durumun nedeni kısmen Fransız eğitim kültürüydü ancak aynı zamanda bu okulların yeterli kaynağa sahip olmaması ve kötü durumda olması da etkiliydi. Onlar için protestolar, birikmiş şikayetlerini dışa vurmanın bir yolu gibiydi.
Bir başka katılımcı ise 1980’lerde Marseille’deki lisesinde sınıftakilerle birlikte öğretmen eksikliğine karşı protesto ettiklerini anlattı. Polisin onları sıkıca çevrelediği, yani bir çember içinde sıkışık biçimde tutulduğu bu olay, Fransa’da protestolara verilen tepkide sıklıkla kullanılan güçlü kolluk gücüne dair ilk gerçek deneyimiydi. Bu deneyimin hem özellikle polise hem de genel olarak devlet gücüne dair görüşlerini uzun süre etkilediği ifade edildi.
Meslektaşlarına ilham veren bir deneyim
Bu iki örnek, Fransa genelinde tekrarlanan tutumları özetliyor ve aynı zamanda devam eden okul protestolarına bir bağlam sağlıyor. Eğitimfinansmanına ve kaynaklanmasına dair uzun süredir devam eden şikayetler var. Üstelik birçok kişi için okul gösterileri, vatandaşı-protestor rolünü oluşturmada önemli bir yer tutuyor.
Bu vatandaş-protesör oluşumu aynı zamanda okul içinde de gerçekleşiyor. 1789 Devrimi’nin tarihi öğretimi, özgürlüğün, demokrasi ve insan haklarının doğduğu modern dünyanın başlangıcı olarak sunluyor. Kan dökülmesi, yıkım ve bu ilkelerin uygulanmaması konusunda ise pek tartışılmıyor; ayrıca Fransa’nın sömürge altındaki halkları için de bir gerçeklik oluşturuyor. Protesto, yalnızca kullanılacak medeni bir hak olarak değil, aynı zamanda Cumhuriyet‘in daha geniş tarihindeki yerini alan bir unsur olarak sunuluyor.
Eğitim finansmanı
Mevcut protestolar aynı zamanda yapısal bir bakış açısıyla da anlaşılmalı. Fransa eğitim konusunda kültürel bir paradoks oluşturuyor. Entelektüelizm, İngilizce konuşulan dünyada tasavvur edilmesi zor biçimde kutlanıyor. الشائع primetime (prime time) televizyon programlarının bazıları, akademisyenler, gazeteciler ve politikacılar arasındaki entelektuel tartışmaların etrafında dönüyor. Ancak bu entelektuelize verilen kültürel değer, Fransız okulları ve üniversitelerinin finansmanı ve kaynaklanmasıyla yansıtılmıyor.
Fransa, kağıt üzerinde OECD ortalamasına yakın bir tutarda okul harcaması yapıyor ancak bu, emeklilik fonlarının eğitim harcaması içinde sayıldığı bir muhasebe yöntemi altında gizleniyor. Emekli maaşları, toplam harcamanın 32’sini oluşturuyor.
Bu durum, Fransa’nın son birkaç on yılıdır yaşadığı daha geniş kamu maliyesi sorunlarının bir ürünü ve bu sorunlar son yılda daha da belirginleşti.
Fransız okullarının tarihsel biçimde eksik finansmanı kolayca tersine çevrilemeyecek. Hükümet, protestoların öne sürdüğü öğretmen açlığı gibi “meşru” kaygıları karşılamayı ve ek 3.000 öğretmen almayı vaat etti.
Ancak öğrencilerin taleplerini karşılamak için yeterli fon olsa bile, öğretmenler havadan üretilemez. Fransız öğretmenleri, OECD’deki meslektaşlarına göre düşük ücretlerden şikayetçi. Öğretmen olmak için son derece rekabetçi bir sınav sisteminden geçmeleri gerekiyor ve yetkin olduktan sonra nerede çalışacaklarını seçemiyorlar; ihtiyaç duyulan yerlere, bu da Fransa’nın herhangi bir yerine olabilir biçimde gönderiliyorlar.
Buna Fransız sınıflarındaki disiplinsizliği ve şiddeti de ekleyin. 2021 yılında 11.550 okul öğrencisi üzerinde yapılan bir araştırmaya göre, okul tuvaletlerinde korku duyduğunu belirten Fransız öğrencilerin oranı %23,9 olurken şiddet nedeniyle okula gelmekten korktuklarını ifade edenlerin oranı %23,1 olarak ölçüldü.
Fransa’da protestoların ırksallaşması
Fransa’da protestolar aynı zamanda son derece ırksallaşmış durumda. 2005 yılında ırksal eşitsizliğe ve polisin zor kullanmasına karşı düzenlenen protestolar, ülkeyi olağanüstü hal ilan etmeye sevk ettiğinde, o dönemki İçişleri Bakanı Sarkozy tarafından “çöp” olarak nitelendirildi. Fransa, vatandaşlarını yalnızca birey olarak görüp din veya ırkı toplumda birer özellik olarak kabul etmeyi reddederek kendisini “renk körü” saydığını iddia ediyor.
Ancak bu durum, Fransız toplumu içindeki önemli ölçekte mekansal ve özellikle de ırksal ve dinsel eşitsizlikleri örtbas ediyor. عام olarak eğitim sistemi eksik finansmana sahip olsa da, kötü bakımı yapılan binalar ve öğretmen açlığı gibi sorunların en kötü yönleriyle karşılaşanlar, çoğu zaman etnik azınlık kökeninden gelenler olmak üzere şehirlerin banliyolarında mekansal biçimde ayrılan kişiler oluyor. Paris’in banliyolarındaki durum o kadar kötüleşti ki, okullar yapısal sorunları nedeniyle kullanımdan kaldırıldı.
Bu okul protestoları, 2026 yılında toplumsal ve mali reformlara dair tekrarlanan vaatleri yerine getiremeyen bir Fransa hakkında çok şey söylüyor; aynı zamanda Fransız toplumunda derinlerde bir hoşnutsuzluğa da işaret ediyor.
