Gorsel Kaynagi: NPR World News
Demokratik Kongo Cumhuriyeti‘nde Mongbwalu’da UNICEF tarafından desteklenen bir kreşte çalışan bakım görevlisi Marie Bakikula, Ebola yetimleri için acil durum kreşinde görev yapıyor.
Marie Ruwet/AFP/via Getty Images
başlığı gizle
Marie Ruwet/AFP/via Getty Images
Tarihin en hızlı yayılan Ebola salgını, tekrar bir kara miletağa ulaştı. Demokratik Kongo Cumhuriyeti hükümetinin en güncel verilerine göre, salgın Mayıs ayında ilk kez bildirileli bu yana 10.000’den fazla kişi enfekte oldu.
“Hızla geçtiğimiz bu miletağa hepimiz şaşırıyoruz,” dedi Uluslararası Kurtarma Kurumu’nun geçici Ebola müdahale direktörü Katie Thomas-Canfield. “Kısa bir sürede 10.000 kişinin Ebola’ya yakalanması gerçekten çarpıcı,” diyor. 2014-2016 Afrika’nın batısındaki salgının bu aşamasında yalnızca yaklaşık 4.000 kişi enfekte olmuştu. Ancak o eski salgın hâlâ en yüksek vaka sayısını taşıyor — 28.000’den fazla vaka.
Güncel salgın coğrafi açıdan şimdiye kadar görülen en büyük salgın ve Nijerya’dan Kenya’ya kadar uzanıyor. Ölüm sayısı bakımından ise ikinci sırada; önceki 11.000’den fazla ölüm rakamına karşı neredeyse 5.000 ölüm kaydedildi.
Bu salgında hayatını kaybedenlerin yaklaşık üçte biri çocuk. Gelişmekte olan bağışıklık sistemlerine sahip, 5 yaş altındaki çocuklar özellikle ağır etkileniyor — enfekte olanların yaklaşık dördü üçü Ebola’dan hayatını kaybediyor.
“Her rakamın ardında kesintiye uğramış bir hayat, yas tutan bir aile, baskı altındaki bir sağlık çalışanı ve güvence arayan bir topluluk var,” dedi Dünya Sağlık Örgütü Afrika bölgesi direktörü Mohamed Janabi, geçen hafta bir basın konferansında. “İnsanlara daha erken ulaşmalı, güvenli bakımı daha yakına taşımalı ve korku, hayatta kalma için bir engel haline gelmeden önce güveni güçlendirmeliyiz.”
Gorsel Kaynagi: NPR World News
Ebola’dan öldüğü şüphelenilen bir yakınının kaybını yaslayan bir kadın.
Jospin Mwisha/AFP/via Getty Images
kapğı gizle
Jospin Mwisha/AFP/via Getty Images
2026’daki salgınla ilgili bazı temel sorulara bir bakış.
Salgın bu kadar çabucak bu kadar kötü nasıl oldu?
Cevapların bir kısmı, virüsün ne zaman dolaşıma girdiğine dair belirsizlikte yatıyor
Salgın resmen Mayıs’ta ilan edilmiş olsa da, daha güncel kanıtlar virüsün büyük olasılıkla Şubat veya Mart aylarında yayılmaya başladığını gösteriyor.
“Topluluklarda fark edilmeden geçecek gerçekten uzun bir süre bu ve bu, dezavantajlı bir noktaya başladığımız anlamına geliyor,” diyor Thomas-Canfield. Gecikmeye yol açan birkaç faktör bir araya geldi.
İlk olarak, salgının arkasında Ebola’nın daha nadir bir türü olan Bundibugyo var. Mevcut testler bu tür için kalibre edilmemiş ve bu da gecikmelere yol açmış. Üstelik, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin kuzeydoğusundaki bu bölge uzak ve çatışmalarla iç içe. ABD’nin dış yardım kesintileri hastalık gözetim çalışmalarının yavaşlamasına neden olmuş olabilir, diyor Boston Üniversitesi bulaşıcı hastalık uzmanı Nahid Bhadelia.
Kaynakta bulunmayan bağlantı veya olgu ekleyerek haberi bu kapsama uydurma. / Never invent facts to fit the publication.
İşçiler, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin Kivu eyaletinin Beni bölgesinde bir Ebola tedavi merkezi inşa ediyor.
Xinhua News Agency/via Getty Images
kapğı gizle
Xinhua News Agency/via Getty Images
“Erken günlerde, bunun zorlu bir yol olacağı ve uluslararası işbirliğine ihtiyaç olacağı ortadaydı,” diyor Bhadelia. Uluslararası işbirliği ve destek, önceki Ebola salgınlarına göre daha yavaş gelmiş durumda.
Örneğin 2014’te, dünyanın dört bir yanından sağlık çalışanları müdahaleyi güçlendirmek için Afrika’nın batısına gitti. Bhadelia da onlardan biriydi.
“ABD’nin politikanın, hastalarsar bile ABD’ye geri dönmeleri mümkün olmayabileceği gerekçesiyle, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ne (DKC) giden çok daha az sayıda Amerikan veya diğer sağlık çalışanı gördüğünüzü düşünüyorum,” diyor Bhadelia. Bu, önceki büyük salgında uygulanan politikadan farklı. “Bu, yükün büyük bir kısmının DKC ve bölge sağlık çalışanları tarafından taşındığı anlamına geliyor.”
Dünyanın dört bir yanından, ABD’den 880 milyon doları aşan tutarda da dahil olmak üzere, fon taahhütlerine rağmen, sahadaki bazı çalışanlar paranın yavaş ortaya çıktığını söylüyor. “Bu müdahale için mevcut olan finansmanın ölçeği, önceki müdahalemizdekilerin gerçekten çok küçük bir kısmı,” diyor Thomas-Canfield. “Uluslararası dayanışmanın derecesinin çok daha az olduğunu düşünüyorum.”
Kenya Sağlık Bakanlığı yetkilisi, sağlık otoritileri Ebola tarama önlemlerini artırırken, 12 Ekim’de Kenya-Uganda sınırında bir yolcunun ısısını ölçüyor; Kenya, ilk Ebola ölümünü açıkladı — Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nde yaşayan bir Kenyalı ülkeye döndükten sonra hayatını kaybetti.
Bright Emoja/AFP/via Getty Images
kapak gizle
Bright Emoja/AFP/via Getty Images
İlerleme kaydediyor muyuz?
Sahadaki müdahale son birkaç ayda iyileşti. Şimdi iki düzine kadar tanı laboratuvarı ve 50’den fazla tedavi merkezi var.
İnsanların bakım almamasının nedenlerinden biri, Bundibugyo türünden enfeksiyonların başta hafif görünebiliyor olması olabilir. “Ateş, baş ağrısı, vucut ağrısı gibi belirtiler, bölgedeki en yaygın ve büyük ölçüde tedavi edilebilen endemik hastalıkların belirtileridir,” diyor Thomas-Canfield. Ebola’ya yakalananların tedaviye başvurmak için çok geç karar verebileceklerini söylüyor.
Zemindeki sağlık çalışanlarının çoğunun söylediği daha büyük engel, toplulukların güvensizliğidir.
International Rescue Committee’nin Ekim ayında yaptığı bir anket, güncel bir merkez olan Kuzey Kivu’daki katılımcıların %85’inin, topluluk müdahale edenlerine duyulan güvensizliğin onları bakımdan alıkounduğunu belirtiyor.
“Farklı türde söylentilerle, farklı türde yanlış bilgilerle sürekli mücadele ediyoruz,” diyor International Rescue Committee’den Thomas-Canfield. Birçok topluluk üyesi Ebola’nın gerçek olup olmadığını sorguluyor ya da müdahale edenlerin sadece para kazanmaya çalıştığını düşünüyor. Başkaları ise ekiplerin Ebola için geldiği halde, bölgeyi vuran sıtma veya tifo gibi diğer hastalıklar için neden gelmediğini merak ediyor.
Topluluk sağlık çalışanları bu güveni yeniden inşa etmek için yoğun çaba harcıyor. “İletişim kurduğumuz, daha uzun süreli bir varlık oluşturabildiğimiz alanlarda daha iyi müdahale edebildiğimi düşünüyorum,” diyor Thomas-Canfield. Ancak virüs yeni sağlık bölgelerine hızla yayılıyor. Sıfırdan güven inşa etmek zor, diyor. Bu özellikle çatışma bölgelerinde geçerli; çatışmalar çalışma zorlaştırırken silahlı gruplar da bilinçli olarak yanlış bilgi yayıyor.
Güvenin düşük olduğu durumlarda insanlar bakımdan kaçınıyor ya da yeni olguları bulup temastakileri izlemeye çalışan sağlık görevlileriyle işbirliği yapmıyor. Yeni olguların yaklaşık %80’i hâlâ görevlilerin radarına takılmayan insanlardan geliyor. Bu oran düşmedikçe, salgının kontrolden çıktığını söylüyor bulaşıcı hastalıklar doktoru Bhadelia.
Nijerya ve Kenya’daki bu ayki olguları buna kanıt olarak gösteriyor. “Komşu ülkelerde gördüğümüz seyrek olgular, Demokratik Konggo Cumhuriyeti’ndeki artışın bir işareti,” diyor. Günlük olgu sayıları plato yapmış gibi görünse de, virüsün tespit edilemeden yayıldığı birçok bölge olabileceğini söylüyor. “Çoktan kontrolden çıktı.”
Ebola aşısı veya daha iyi tedavilerin sayıları düşürme umudu var mı?
Bundibugyo türü Ebola için lisanslı herhangi bir aşı veya tedavi yok. Birkaçı geliştirilme aşamasında, ancak hepsi bu müdahalede kullanılmaya çok uzak.
Mevcut bir Ebola aşısı var. Ervebo adını taşıyor, ancak hastalığın farklı bir türünü hedef alıyor. Yaygın şekilde kullanılmadı, ancak sağlık çalışanları Ağustos sonundan itibaren aşı olmaya başladı ve araştırmacılar, Ervebo’nun ve nihayetinde yeni aşıların Bundibugyo’ya karşı ne kadar iyi çalıştığını testmeyi amaçlayan, umut anlamına gelen Suahili sözcüğünden esinlenen Tumaini adlı klinik bir deneyi başlattı. Etkili olduğu kanıtlanırsa, “bu harika olur, fark yaratabilir” diyor Bhadelia. Ancak aşıların ve yeni tedavilerin sihirli değnek olmadığını vurguluyor.
Gorsel Kaynagi: NPR World News
Ebola’dan ölen bir kişi, Demokratik Kongo Cumhuriyeti’nin doğasındaki Ituri eyaletine ait Mongbwalu’daki bir mezarlığa defnedildi.
Michel Lunanga/Getty Images
kapçıyı gizle
Michel Lunanga/Getty Images
“Hedefli tıbbi müdahaleler gerekli, ancak yeterli değil” diyor. Bu müdahalelerin, yeni enfekte olmuş bir kişinin tüm temaslarının takibi ve hastalananların izole edilip tedavi edilmesi gibi temel halk sağlığı önlemleriyle desteklenmesi gerekiyor. Bu stratejilerin iyileştirilmesinin daha fazla emek ve kaynak gerektirdiğini söylüyor ve gerekli desteğin yeterli hızda gelmeyeceğinden endişe ettiğini belirtiyor.
“Bu anda beni her şeyden daha çok korkutan soru, uluslararası toplumun gözlerini DRC’ye çevirip de onu unutup unutmayacağı” diyor. “Bu anda insanların fark ettiğienden çok daha derin ve büyük bir halk sağlığı felaketine dikkatimizi çekmeye devam etmeyeceğimizden, fonların kuruyacağından endişe ediyorum.”
Değişen dünyamızdaki yaşam hakkında haberler için, NPR’ın Küresel Sağlık bültenine abone olun.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
