David Ebert, “Kayıp Köpekbalığı Adamı” olarak bilinen Kaliforniyalı bir deniz bilimcisi, kariyerini nadiren görülen ve bilimsel olarak tanımlanmamış köpekbalıkları, vatozlar ve chimaeralar arayarak geçirdi. Son 40 yılda 56 yeni tür tanımladı ve bunlara isim verdi.
Ebert, nadir türleri bizzat bulmak yerine yerel araştırmacılar ve balıkçılarla iş birliği yaparak balık pazarlarını ve avlanma alanlarını inceliyor. Aynı zamanda toplulukları bu türleri tanımlamaya ve belgelemeye eğitiyor. Ona göre, az bilinen köpekbalıkları deniz ekosistemlerinin sağlığının önemli göstergeleri olsa da, çoğu türün biyolojisi ve koruma durumu hakkında çok az bilgi var.
Uzun süredir göz ardı edilen deniz canlılarının savunucusu olan Ebert, bilim insanlarını bulgularını halka anlaşılır bir dille aktarmaya ve genç araştırmacıları az ilgi gören türleri incelemeye teşvik etmeye çağırıyor.

“Köpekbalığı dünyasının Indiana Jones’u” olarak nitelendirilen Ebert, kariyeri boyunca nadiren görülen türleri aramak için dünyayı dolaştı. Genellikle on yıllardır canlı olarak görülmemiş bir köpekbalığının fotoğrafı veya müze örneğiyle işe başlıyor. Ardından bu türün hâlâ var olup olmadığını doğrulamak için yola çıkıyor. Bu yolculuklar genellikle keskin kokulu balık pazarlarında veya ücra avlanma alanlarında son buluyor.
Bulduğu türlerin çoğu bilim için tamamen yeniydi. Son 40 yılda, büyük burunlu fener köpekbalığı (Etmopterus bulbosus) ve Arap kara elektrik vatozu (Etronarce ramanamurthyi) gibi türlerden, yeğeninin üniversite mezuniyeti hediyesi olarak adlandırılan Lana’nın testere köpekbalığına (Pristiophorus lanae) kadar 56 tür tanımladı. Halihazırda yarım düzine yeni tür daha üzerinde çalışıyor.
“Nadir veya yeni bir köpekbalığı bulmaktan daha heyecan verici bir şey yok,” diyor Ebert, Mongabay’e. “Bu tür harika köpekbalıklarını ve vatozları gördüğünüzde, etrafınızdaki kötü kokuları bile unutuyorsunuz.”
Ebert, yüzlerce az bilinen köpekbalığı ve vatoz türünün savunucusu. “Herkes manta vatozları ve balina köpekbalıklarıyla dalış yapmak istiyor, ama denizde başka birçok köpekbalığı türü de var,” diyor. “Gençlere şöyle diyorum: Eğer adınızı duyurmak istiyorsanız, kimsenin üzerinde çalışmadığı bir şey bulun.”
“Jaws nesli” olarak adlandırdığı köpekbalığı bilimcileri kuşağının bir parçası olan Ebert, internet çağında da aktif. Instagram’da 10.000’den fazla takipçisi var, YouTube’da içerik üretiyor ve meslektaşlarıyla röportaj yaptığı “Beyond Jaws” adlı bir podcast’in ortak sunucusu.
Uzun süreli köpekbalığı koruma aktivisti Mark Erdmann, “Dave Ebert gibi deneyimli ve bilgili birinin genç nesle ilham vermesi çok önemli,” diyor.
Ebert ise yakın zamanda emekli olmayı düşünmüyor. 68 yaşında olmasına rağmen tutkusu ve heyecanı hiç azalmamış.
“Emeklilik kelimesini kullanmayı sevmiyorum. Çünkü ancak toprağa verildiğimde emekli olurum,” diyor.
Mongabay’den Philip Jacobson, Ebert ile kayıp köpekbalıklarını aramak, Jaws filminin köpekbalığı araştırmaları alanını nasıl şekillendirdiği ve hayatını değiştiren lise rehber öğretmeni hakkında konuştu. Aşağıdaki röportaj, kısalık ve netlik için düzenlendi.
Mongabay: Peki, kayıp köpekbalığı nedir?
David Ebert: Kayıp köpekbalığı, muhtemelen köpekbalığı türlerinin %95’ini oluşturuyor ve kimsenin adını bile duymadığı türler. İnsanlar köpekbalığı deyince akla büyük beyaz köpekbalıkları, kaplan köpekbalıkları veya boğa köpekbalıkları gibi dişli, büyük türler geliyor. Ama aslında yaklaşık 550 köpekbalığı türü var. Vatozları da eklersek bu sayı 1.300’e ulaşıyor. Bu kadar çeşitlilik varken, neden kimse onlarla ilgilenmiyor?
İnsanların neden onlarla ilgilenmesi gerektiğini sorarsanız, cevap basit: Bu kayıp köpekbalıkları, deniz ekosistemlerinin sağlığının daha iyi göstergeleri. Onlar, kömür madenlerindeki kanaryalar gibi. Beyaz köpekbalığı popülasyonunda bir sorun olduğunu fark ettiğinizde, alt katmanlardaki diğer köpekbalığı türlerinde çoktan bir dizi ekolojik çöküş yaşanmış oluyor.
Kayıp köpekbalığı aynı zamanda 100 yıldır görülmemiş bir tür de olabilir. Ben nadiren ziyaret edilen yerlere gidiyorum. Bu yerlere gitmek gerek, çünkü orada bu türleri bulabilirsiniz. İşte asıl mesajım da bu: Gidin ve onları bulun.
Mongabay: Peki bu kayıp köpekbalıklarını nasıl buluyorsunuz?
David Ebert: İlk başlarda sadece aramaya çıkıyordum. Güney Afrika’da yüksek lisans öğrencisiyken haftalarca, hatta aylarca sahada kalır ve tuhaf köpekbalıkları bulurdum. Sonra onları profesörüm Leonard Compagno’ya götürürdüm. O, dünyaca ünlü bir uzmandı; 1984’te Sharks of the World kitabını yazmıştı ve Jaws filminin mekanik köpekbalığı Bruce’un tasarımına bile danışmıştı. Kariyerimin başlarında onunla tanışmak büyük şansım oldu. Çok iyi arkadaş olduk ve ondan çok şey öğrendim. Namibia ve Güney Afrika’dan getirdiğim örnekleri ona gösterdiğimde, “Bu köpekbalığını 50 yıldır görmemiştik” ya da “100 yıldır görülmemiş” derdi. Bu 1980’lerdeydi. Yani on yıllardır kimsenin görmediği türleri buluyordum. Zamanla bu iş bir alışkanlık haline geldi ve “kayıp köpekbalığı” terimini daha sonra ben uydurdum.
Peki nasıl arıyorum? Genellikle balıkçılık alanlarına ve pazarlara giderek. Gittiğim yerlerin çoğu, iç savaşlar, kötü hava koşulları veya ücra konumları nedeniyle çoğu insanın gitmek istemeyeceği yerler.
Mongabay: Yani rastgele bir yer seçip oraya mı gidiyorsunuz? Yoksa aklınızda belirli bir köpekbalığı mı var?
David Ebert: Asla tek başıma gitmem. Çünkü zamanımı boşa harcarım ve bunu sevmem. Bu yüzden yerel sivil toplum kuruluşlarıyla iş birliği yapıyorum. Bu işi 40 yıldır yapıyorum ve dünya çapında bir ağ kurdum. İnsanlar bana ulaşarak, “Bu köpekbalığını uzun zamandır görmedim” diyor. Sonra birlikte aramaya çıkıyoruz.
Mongabay: İnsanlar neden sizi arıyor? Bu kayıp köpekbalıklarını bulmak için özel bir yeteneğiniz olduğunu biliyorlar mı?
David Ebert: Aslında ben daha çok yerel topluluklara tanımlama atölyeleri düzenliyorum. Çünkü tek başıma her yere gidemem. Bu ağ yıllar içinde kuruldu. Yerel insanlara neye bakmaları gerektiğini öğretiyorum.
Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü 1999’da köpekbalıkları için uluslararası bir eylem planı yayınladı. Birçok ülke de ulusal planlar hazırladı. Ancak bu planları oluşturmak için önce ülkelerinizde hangi türlerin yaşadığını bilmeniz gerekiyor. İşte burada ben devreye giriyorum: Yerel araştırmacılar, sivil toplum kuruluşları ve hükümet yetkilileriyle çalışarak onları türleri tanımlamaya ve nasıl fotoğraf çekileceğini öğretiyorum. Zamanla aramızda bir ilişki oluşuyor ve onlar da bu türleri aramak için bana ulaşıyor.
Şunu vurgulamak isterim: Her zaman yerel insanlarla birlikte çalışırım. Asla tek başıma bir yere girip araştırma yapmam.
Mongabay: Yani işiniz daha çok kara tabanlı. Ben sizi Mariana Çukuru’nun dibinde taşları çevirirken hayal etmiştim.
Temel Bulgular ve Genel Değerlendirme
“Rino vatozu” teriminin genellikle geniş burunlu vatozlar için kullanıldığını duymuşsınızdır. Aslında bunlar yarı köpekbalığı, yarı vatoz. Ben ise “köpekbalığı vatozu” terimini kullanmayı savunuyorum. Çünkü insanlar bu terimi duyduğunda hemen ilgileniyor. Ancak bilim insanları bazen bu terimi kullanmamamı söylüyor. Ben de onlara, “İnsanların sizi dinlemesini mi istiyorsunuz, yoksa hayır mı?” diyorum. Bu yüzden bazen kendimizi zayıflatıyoruz.
Mongabay: Köpekbalıkları üzerine on yıllardır çalışan biri olarak, insanların köpekbalıklarına yönelik algısında bir değişiklik gördünüz mü?
David Ebert: Bu konuda saatlerce konuşabilirim ama kısaca özetleyeyim. Jaws filmi ilk çıktığında lisedeydim. O zamanlar köpekbalığı araştırmaları diye bir alan yoktu. Film hakkında çok olumsuz şeyler duyuluyor, Peter Benchley ve diğerleri eleştiriliyor. Ben de Monterey’de yaşıyorum ve orada köpekbalığı saldırıları oluyor. Jaws öncesinde bir saldırı olduğunda yerel gazetede bir günlük haber olurdu. Film çıktıktan sonra ise yıllarca sansasyonel bir haber haline geldi. Ancak o dönemde köpekbalığı araştırmaları diye bir alan yoktu ve kimse bu konuyla ilgilenmek istemiyordu. 1970’lerin sonu ve 1980’lerin başında insanlar köpekbalıklarının ne kadar yaşayabildiğini, nereye gittiklerini ve ne yaptıklarını sormaya başladı. Ben de tam o dönemde, Jaws filminin popülerleştiği zaman diliminde, bu alana giren ilk nesilden oldum. İnsanlar genellikle Jaws filminin yazarı Peter Benchley’yi ve filmin kendisini eleştiriyorlar. Ama asıl hikaye bu değil. Jaws, köpekbalığı araştırmaları ve koruma alanını yarattı.
Mongabay: Peki siz çocukken köpekbalıklarıyla ilgili belgeseller yoktu. Bu ilgi sizde nasıl uyandı?
David Ebert:5 yaşlarındayken ailem bana köpekbalıkları hakkında bir kitap hediye etti. O zamanlar onları gördüğüm en harika şeylerdi. Kitabı hâlâ saklıyorum. Ailem zamanla bunun geçici bir heves olduğunu düşündü. Ama ben liseye giderken rehber öğretmenimle görüşmem gerekti. “Mezun olduktan sonra ne yapacaksın?” diye sordu.


Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
