•Dünyadaki elektrikli araçların ondan yedisinden fazlasını Çin üretiyor. 2024’te 12 milyondan fazla araç üreten ülke, bunlardan 1,25 milyonunu ihraç etti ve çoğunu Avrupa’ya gönderdi.
AB bu durumu endişeleştiriyor — ucuz ve devlet destekli Çin araçlarının kendi pazarını doldurmasından rahatsız ve kendi otomotiv sektörüne bağımlı 13 milyon işi tehdit etmesinden kaygılı. Bu nedenle blok, son iki yılda Çin arabalarını uzak tutmak için gümrük tarifeleri ve kurallardan oluşan bir sistem inşa etti.
Ek gümrük vergileri, mevcut %10 luk ithalat vergisinin üzerine 2024’te elektrikli araçlara (EA) kadar %35 oranında uygulandı. Ancak AB’nin bu taktikleri sınırlı sonuçlar verdi.
Çin araç satışları Avrupa’da 2024 ile 2025 arasında neredeyse ikiye ulaştı. Satış hacminin büyük bir kısmı da Maroc’ta hızla gelişen EA üssünden geliyor.
Maric’ta arabalar üreten Çin firmaları bu AB tarifelerinden muaf tutuluyor ve ülkede batarya ve elektrikli araç bileşen fabrikalarına 6 milyar dolar (4,5 milyar pound) yatırımlar açıkladı.
Üretim üssü olarak Maroc’ın birçok avantajı var. Tangier’deki derin liman Afrika’nın ve Akdeniz’in en büyüğüdür. Ayrıca otomobil üreticileri ve tedarikçileri için özel olarak inşa edilmiş devlet destekli bölgelerle çevrilidir.
Komşuları gibi Maroc’ın da AB ile serbest ticaret anlaşması var ama ABD ile böyle bir anlaşmaya sahip tek Kuzey Afrika ülkesidir.
Kritik nokta ise, elektrikli araç bataryaları için gereken kritik minerallerden iyi tedarik sahibidir; dünyanın fosfat rezervlerinin %70’ine ve bol kobalta sahiptir.
Ayrıca Maroc otomobil üretiminde sıfırdan başlamıyor. Arabalar ülkenin en büyük ihracatı. Ç Moroccan işçi, iki büyük arabacı şirketten dolayı otomobil montajında eğitildi.
Renault ve Stellantis (Peugeot, Fiat ve Alfa Romeo dahil 14 marka sahibi), Maroc’ta 2024’te araba ve parçalarda 17 milyar dolar ihracat yapan bir üretim üssü oluşturdu. Bu da Maroc’ı Çin’in önüne geçen AB’nin en büyük otomotiv ticaret ortaklarından biri yaptı.
Elektrikli rüyalar
560 bin araç arasından, 2024’te çoğu benzinli ve dizel modellerdi; sadece yaklaşık 50 bin tanesi elektrikliydi.
Ancak yeni bir yatırım dalgası sektörün yeşile dönüşüne yardımcı olabilir. Stellantis ve Renault’dan gelen son milyarlarca avroluk taahhütler EA ve hibrit kapasitesini genişletecek. Aynı anda Çin yatırımları da katot ve batarya hücresi üretimindeki yerel açıkları dolduruyor.
Bu dönüşüm Maroc’a tesadüfen gelmedi. Hükümet son iki onyılı temel atmaya harcadı.
“Serbest bölgeler” inşa etti — işletmelerin normal vergi veya gümrük vergisi ödemeden mal ithal edip, üretip, işleyip ve yeniden ihraç edebileceği alanlar. Bunlara otomotiv “kümeleleri”, Tanger “otomotiv şehri” dahil.
Bu yıl Maroc, ihracatlarını AB kurallarına uygun tutmak için bir karbon vergisi getirdi.
Böylece Maroc, AB tarifelerinden yararlanacak şekilde konumlandı. Bu patlamadan gerçekten yararlanıp yararlanmayacağı, Çin firmalarının ne tür üretim yaptığına bağlıdır.
Onlar Maroc’u sadece bir transit merkezi olarak kullanabilir ve gümrük vergilerinden kaçınmak için minimal işleme ile malları Maroc üzerinden gönderebilirler. Brussels zaten böyle bir vakayı yakaladı; 2025’te Maroc’tan sevkiyat yapılan alüminyum jantların Pekin tarafından adil olmayan şekilde desteklendiğine hükmetti.
Ya da tam tersini yapabilirler: gerçek fabrikalar kurar, teknoloji paylaşır, yerel mühendisleri eğitir ve Maroc tedarikçilerinden satın alır. Bu, şu anki patlamayı, Afrika Birliği’nin teşvik etmek istediği gibi, Afrikanın mineral rezervlerini temiz enerji üretimiyle bağlayan kalıcı yeşil sanayileşmeye dönüştürürdü.
Ancak Maroc’ı bu yeni yatırım dalgasından uzun vadede yararlanmaktan alıkoyabilecek potansiyel pürüzler var.
Öncelikle, AB kuralları kendileri sonlu olabilir; Çin elektrikli araçlarına yönelik tarifeleri yalnızca beş yıl için belirlendi ve hukuki mücadeleler zaten sürüyor. İkinci olarak teknoloji Çin’in elinde kalabilir. Ve üçüncüsü jeopolitik ve iklim bağlamı o kadar oynaktır ki iş planları çok hızlı değişebilir.
Artıları tarafında ise Maroc’ın yerleşik bir üretim ağı ve devlet desteği var. Yani AB ticaret politikasının istenmeyen sonuçları, önümüzdeki onyılın en büyük yeşil sanayileş hikayelerinden birini üretme potansiyeline sahip.
