Avustralya’ın Gaz Rezervi Sistemi Gerçekten Santos’a mı Yönelik?

Australia, dünyanın başlıca sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracatçılarından biri. Ancak doğu kıyısındaki gaz pazarından gelen gazın sıradan Avustralyalılar için erişilebilir ve uygun fiyatlı kalmaya devam edip etmeyeceğine dair artan kaygılar bulunuyor.

Federal hükümetin önerdiği Yerel Gaz Rezervasyon Programı, bu kaygıları gidermeyi hedefliyor. Programın, LNG ihracatçılarını yerel müşterilere gaz tedarik etmeye zorlayarak hanelerin, üreticilerin ve işletmelerin yeterli enerjiye erişimini sağlamaya yardımcı olması bekleniyor. Yasalar 14 Ekim’de federal parlamentoya sunulmuş durumda ve henüz kesinliğini kazanmış değil.

Ancak bu programın kapsamı sert bir tartışma uyandırdı. Temel sorulardan biri, programın pazar çapında bir sorunu mu yoksa tek tek şirketlere, özellikle enerji devi Santos’a aşırı bir yükü mü yüklüyor olduğu. Program Santos’u haksız biçimde hedef mi alıyor, yoksa ona haksız yararlar mı sağlıyor?

Hükümet, mevcut gaz sözleşmelerini karşılayacak istisnalar içeren yasaları taslak halinde hazırladı. Ancak bu, diğer şirketlerin aksine Santos’a, özellikle de Gladstone LNG projesi üzerinden yarar sağlıyor mu?

Politika yapıcılar için asıl zorluk, programın gaz üreticileri arasındaki gerçek farklılıkları tanıması, ancak yerel tedariki tehdit etmeden veya gaz fiyatlarını şişirmeden sağlamaktan geçiyor.

Santos odakta

Santos, Barossa LNG ve Beetalov Havzası gaz sahaları da dahil olmak üzere ülkenin dört bir yanında bir dizi büyük projeye sahip Avustralyalı bir petrol ve gaz şirketi.

Son olarak, Queensland’daki Gladstone yakınlarındaki LNG tesisi, dikkatlerin odağına geldi. Bu tesis aynı zamanda Shell’in işlettiği Queensland Curtis LNG ve Origin Energy ile ConocoPhillips’in ortak girişimi olan Australia Pacific LNG dahil olmak üzere iki büyük LNG ihracat tesisine de ev sahipliği yapıyor.

Bu projeler gazı yerel pazara tedarik ederken, Santos’un Gladstone LNG projesi, doğu kıyıs pazarından satın alınan gazı kullanıyor. Bu yerel gaz, Güney Kore ve Malezya ile yapılan uzun vadeli LNG sözleşmeleri de dahil olmak üzere ihracat taahhütlerini yerine getirmek için kritik önem taşıyor.

Santos’un Gladstone projesinin yerel gaza ne kadar bağımlı olduğu göz önüne alındığında, önerilen rezervasyon yasaları Santos’a daha büyük ticari bir yükü yükleyebilir. Ancak Santos, mevcut LNG sözleşmeleri ve sözleşme uzantıları için öngörülen istisnalar aracılığıyla en yoğun yükümlülüklerden de kaçınabilir.

Eylül ayında Ulusal Basın Kulübü’nde yaptığı konuşmada Santos Yönetim Direktörü ve CEO’su Kevin Gallagher, hükümetin mevcut sözleşmelere uyma ve gaz yatırımını destekleme çabalarının “oldukça hoş karşılandığını” söyledi. Ancak, “geniş kapsamlı bakan takdirinden” ziyade “net, şeffaf kurallar” gerekliliğini vurguladı.

Genel olarak, bu konuların tümü düzenleyiciler için bir zorluk oluşturuyor ve mevcut sözleşmelerin nasıl muamele göreceği, istisnaların nasıl uygulanacağı ve programın tüm ihracatçıların yerel tedarike adil biçimde katkı sağlamasını nasıl güvence altına alacağı gibi önemli soruları gündeme getiriyor.

Kasım 2022’de, Santos’un Kuzey Bölgesi’ndeki devasa bir gaz projesini sürdürme konusundaki temyiz başvurusuna karşı protestoda Melbourne’daki Federal Mahkeme önünde toplanan insanlar. James Ross/AAP

Mevcut sözleşmeler neden önemli

Şirketler, taahhütlerini yerine getirmek için gereken gazı temin edebilecekleri varsayımıyla uzun vadeli anlaşmalar imzalar. Kuralların ani biçimde değiştirilmesi, ihracatçıları önemli maliyetlerle karşı karşıya bırakabilir ve Avustralya’nın güvenilir bir ticaret ortağı olarak itibarını zedeleyebilir.

Hükümet, daha önce 22 Aralık 2025 tarihinde veya bu tarihten önce imzalanan sözleşmelerin rezervasyon çerçevesi altında koruma altında kalacağını belirtmişti.

Bu soru, özellikle Santos’un, yılda yaklaşık 3,5 milyon ton LNG’yi kapsayan ve 2030’dan itibaren beş yıllık bir uzantı içeren büyük Güney Kore LNG müşterisi KOGAS ile yaptığı anlaşma için geçerli.

Eleştirmenler, bu uzantının istisna tutulmasının, Santos’un orijinal sözleşme koşullarının çok ötesine kadar, potansiyel olarak Avustralya tüketicileri için herhangi bir yarar olmaksızın, gazı ihraç etmeye devam etmesine yol açabileceğini iddia ediyor.

Bu nedenle programın yasaları, uzantıların koruma altına girip girmediğini, hangi koşullar altında ve ne kadar süreyle olduğunu açık biçimde ortaya koymalıdır.

Kağıt üzerindeki uyum

Sonucun başarılı olması, gaz şirketlerinin iç arzaya katkının gerçekten sağlanmasıyla mümkün – yalnızca kağıt üzerinde uyumlu görünmekle değil.

Bir endişe, bazı sözleşme düzenlemelerinin şirketlerin yükümlülüklerini yerine getirirken Avustralya müşterilerine sağlanan toplam gaz hacmini gerçekten artırmadan bu yükümlülükleri karşılamalarına olanak tanıyabilmesidir.

Örneğin, bir ihracatıcı mevcut bir arz anlaşması çerçevesinde başka bir üreticiden gaz satın alabilir. Bu işlem, gaz zaten iç piyasada mevcut olsa bile, rezervasyon yükümlülüklerinin yerine getirilmesi sayılabilir.

Hükümet, şirketlerin yükümlülüklerini yerine getirmek için diğer üreticilerden gaz satın almak gibi ticari düzenlemeleri özgürce kullanabilmesi gerektiğini kabul ediyor.

Bununla birlikte, scheme iki ticari düzenleme türü arasında ayrım yapmalıdır. Bazı düzenlemeler iç piyasaya ek gaz sağlarken, diğerleri yalnızca belirli bir miktar gazı tedarik eden şirketin değiştirilmesiyle yetinir ve Avustralya piyasasına fiziksel bir gaz katkısı sağlamaz.

Yatırımı çekmek

LNG ihracatıcıları; uzun vadeli sözleşmeler, pahalı altyapı ve uluslararası rekabetle şekillenmiş yüksek maliyetli bir sektörde faaliyet gösteriyor. Kötü tasarlanmış yükümlülükler maliyetleri artırabilir ve sözleşmeleri daha karmaşık hale getirerek şirketlerin yeni gaz projelerine yatırım yapmasını engelleyebilir.

Enerji devi Shell, önerilen rezervasyon scheme’in gelecekteki yatırımlar için bir “sledgehammer” olabileceğini öne sürerek çok kısıtlayıcı olabileceğini veya gaz üretimini kârsız hale getirebileceğini savunuyor. Bu endişeler, Avustralya’nın gaz tepe santrallerine bağımlılığı göz önünde bulundurulduğunda değerlendirilmeye değer.

Bununla birlikte, scheme yalnızca gelecekteki yatırımı güvence altına almaya odaklanamaz. Bu, muhtemelen özgün amacını ortadan kaldıracak geniş istisnalara yol açar.

Gerçek başarının ölçülmesi

Scheme’in başarısı nihayetinde dört temel faktör üzerinden değerlendirilmelidir:

• Avustralya müşterilerine gerçekten ne kadar ek gaz ulaşıyor

• hangi ihracatıcıların daha az yükümlülük aldığı ve hangi gerekçelerle

• istisnaların şirketlere sonuçsuz biçimde devasa hacimlerde gaz ihracatına olanak tanıyıp tanımadığı

• scheme’in yatırımı caydırmadan iç arzayı iyileştirip iyileştirmediği.

Avustralya müşterilerine gerçekten ne kadar ek gaz ulaşıyor

hangi ihracatıcıların daha az yükümlülük aldığı ve hangi gerekçelerle

istisnaların şirketlere sonuçsuz biçimde devasa hacimlerde gaz ihracatına olanak tanıyıp tanımadığı

scheme’in yatırımı caydırmadan iç arzayı iyileştirip iyileştirmediği.

İstisnalar ve indirimler değerlendirilirken, düzenleyiciler tutarlı kriterler uygulamalı ve kararlarını açıklamalıdır. Ayrıca, bildirilen uyumun gerçekten Avustralya alıcıları için daha gaz anlamına gelip gelmediğini izlemelidir. Bu bilgiler kamuya açık hale getirilmelidir.

Santos’un Gladstone LNG projesinin farklı çalışması nedeniyle daha büyük bir yük altına girmesi olup olmadığı bilinmiyor. Ancak ekonomik farklılıklar kuralların tasarımını etkilemelidir; ancak bu farklılıklar bir kaçış yolu sağlamamalıdır.