İçeriğe geç
20 Kasım 2026, Cuma
İstanbul 16° BIST 13.268,80 USD 48,83 EUR 55,72
Editör masası Forum

Altyapı mı, Sosyal Yardım mı? Kosova’nın Stratejisi Eleştiriliyor

Kosova hükümeti sık sık büyük altyapı projelerine yaptığı harcamaları övse de rakamlar bambaşka bir tablo çiziyor: Kısa vadeli “sosyal huzur”, uzun…

Son güncelleme: 20 Kasım 2026, 18:35
Altyapı mı, Sosyal Yardım mı? Kosova’nın Stratejisi Eleştiriliyor

Kosova hükümeti sık sık büyük altyapı projelerine yaptığı harcamaları övse de rakamlar bambaşka bir tablo çiziyor: Kısa vadeli “sosyal huzur”, uzun vadeli kalkınmanın önüne geçiyor.

Kasım 2021’de Gjilan/Gnjilane belediye başkanı Alban Hyseni, güneydoğudaki bu şehri başkent Priştina’ya bağlayan otoyolun, kendisinin de üyesi olduğu Vetevendosje partisinin kazandığı dört yıllık hükümet süresi içinde, yani 2025’e kadar tamamlanacağına söz vermişti.

İki yıl sonra, 2023’ün ortalarında, Vetevendosje lideri ve Kosova Başbakanı Albin Kurti, yolun o yıl içinde açılacağını duyurdu. Ancak bu gerçekleşmeyince projeyi 2024’te tamamlanacak projeler listesine ekledi.

BayHaber sitesini Google’da tercih edilen kaynak olarak seç

Kurti bu yılın Eylül ayında yeniden göreve başladı, fakat Priştina-Gjilan/Gnjilane otoyolu hâlâ tamamlanmadı. Toplam uzunluğu 50 kilometreden az olacak yolun sadece yarısı inşa edilebildi.

Üstelik maliyeti de sürekli artıyor: Projenin başlangıcında 2018’de planlanan bedelin iki katından fazlası olan 183,7 milyon avroya ulaştı.

Uzmanlara göre bu otoyol, Kosova’daki büyük altyapı projelerinin karşılaştığı daha geniş bir sorunun göstergesi. Projeler sık sık gecikmeler ve kontrolden çıkan maliyetlerle boğuşuyor, ancak hükümet “sermaye yatırımı” harcamalarını övmeye devam ediyor.

Bu ay Maliye Bakanı Hekuran Murati, önümüzdeki yıl için eşi benzeri görülmemiş bir sermaye yatırımı harcaması duyurdu: 1,07 milyar avro.

Ancak BIRN’in verileri analiz etmesine göre bu miktarın sadece yüzde 16’sı yeni kaynak; geri kalanı ise aslında 2026’da harcanması gereken ama harcanmamış paralar.

Priştina merkezli ekonomi düşünce kuruluşu Riinvest’in kıdemli araştırmacısı Halim Mahmuti, “Şimdiye kadar hükümetin sermaye yatırım bütçesinin genel iyilik için nasıl kullanılacağına, devam eden projelerin zamanında nasıl tamamlanacağına ve vatandaşların ve işletmelerin bundan nasıl faydalanacağına dair net bir strateji görmedik,” dedi.

“Atanan fonların sürekli bir yıldan diğerine aktarılması, temel olarak kurumların planlama ve harcama uygulama kapasitesindeki eksiklikten kaynaklanıyor,” diye ekledi BIRN’e.

Ocak 2024’te tamamlanmamış Priştina-Gjilan/Gnjilane otoyolu. Fotoğraf: BIRN/Denis Sllovinja.

Altyapı mı, Sosyal Yardım mı? Kosova’nın Stratejisi Eleştiriliyor

Maliye Bakanlığı’nın bu yılın ilk dokuz ayını kapsayan son raporuna göre, planlanan sermaye yatırım harcamalarının yaklaşık 700 milyon avroluk kısmı hiç harcanmadı.

Raporda, “Sermaye harcamaları 376,85 milyon avroya ulaşarak bu kategorideki toplam bütçelenen meblağa göre yüzde 37’lik bir uygulama oranı sergiledi,” deniyor.

Ekonomi profesörü Florije Miftari bu rakamın “planlama ile uygulama arasında belirgin bir tutarsızlık olduğunu ortaya koyduğunu” belirtti.

Miftari, BIRN’e, “Kosova’nın daha yüksek düzeyde sermaye yatırımına ihtiyacı var, ancak her şeyden önce zamanında uygulanan ve ekonomiye kalıcı değer katan yatırımlara ihtiyacı var,” dedi.

Sermaye projelerinin genellikle birden fazla yıl sürdüğünü, bu nedenle uygulama süresi boyunca harcamaların bir yıldan diğerine aktarılmasının mutlaka sorunlu olmadığını ekledi.

“Ancak,” dedi Miftari, “böyle bir erteleme, gecikmeler ve bir projeyi planlanan takvime göre yürütememekten kaynaklandığında sorun ortaya çıkıyor.”

“Kosova bağlamında bu duruma katkıda bulunan faktörlerden bazıları; fizibilite çalışmalarındaki, proje tasarımındaki ve ihale süreçlerindeki gecikmeler; ihale sürecinde yapılan şikayetler; mülk kamulaştırmasıyla ilgili sorunlar; belgelerin eksikliği ve projelerin tasarımı ile uygulanmasını yönetme kapasitesinin sınırlı olmasıdır.”

Ocak-Eylül dönemi maliye bakanlığı raporuna göre, sermaye yatırımları için harcanan paranın yaklaşık 82 milyon avroluk kısmı aslında mahkeme davalarına harcandı; bu, geçen yıla göre yüzde 45’lik bir artış.

Kosova’nın ulusal denetçisi Vlora Spanca bu ay parlamentoya şunları söyledi: “Altyapı ve Ulaştırma Bakanlığı, otoyol bakımı için ihale sürecinin Kamu İhale Kanunu’nda belirtilen ekonomi, verimlilik, eşit muamele ve ayrımcılık yapmama ilkelerine tam olarak uygun şekilde yürütülmesini sağlayamadı.”

Pratikte, 2026’da Kosova’nın altyapısını geliştirmeye sadece 294 milyon avro harcanmış oldu.

Benzer şekilde, merkezi hükümet kurumları ve projeleri için planlanan 112,8 milyon avronun sadece yeni 2027 yatırımı; geri kalan yaklaşık 710,7 milyon avro ise 2026’dan devredilecek.

İddialı Planlar, Yetersiz Harcamalar

Kosova Maliye Bakanı Hekuran Murati. Fotoğraf: BIRN/Denis Sllovinja.

Maliye Bakanı Murati’ye göre Kosova’nın 2027 bütçesi, ülkenin şehirlerini birbirine bağlamada kilit rol oynayacak birkaç yol projesine yönelik harcamaları içeriyor: Priştina çevresinde bir çevre yolu, tamamlanmamış Priştina-Gjilan/Gnjilane otoyolunu Ibrahim Rugova otoyoluna bağlayan Duhel-Banulle yolu ve 90 kilometrelik Dukagjini otoyolu.

Ancak gerçekte, Duhel-Banulle yolu için gelecek yıl hiçbir para ayrılmadı; sadece 2028’de bir milyon, 2029’da ise 25 milyon avro planlanıyor. Dukagjini otoyolunun maliyetinin 30 milyon avro olması öngörülse de gelecek yıl için sadece bir milyon avro ayrıldı.

Priştina çevre yoluna gelince, Riinvest’ten Mahmuti, 2027 bütçesine sadece bir milyon avronun ayrıldığını, oysa 2030’a kadar yaklaşık 300 milyon avroya mal olması beklenen bu proje için 61 milyon avronın öngörüldüğünü belirtti.

“Şu an için henüz bir proje bile yok ve belki de bir milyon avro, projeyi 2027 içinde kağıt üzerinde tamamlamak için bile yeterli olmayabilir,” dedi.

Buna karşılık, hükümetin bu yıl vaat ettiği sosyal yardım ödemelerinin büyük bir kısmı yapıldı.

Maliye bakanlığı raporuna göre, “sübvansiyonlar ve transferler üzerindeki harcamalar toplamda 1.032,53 milyon avroya ulaştı; bu, bu kategorideki toplam bütçelenen meblağa göre yüzde 76’lık bir uygulama oranı veya 2025’in aynı dönemine kıyasla yüzde 27’lik bir artış anlamına geliyor.”

Bunlar arasında Kurti’nin geçen yıl Ekim ayındaki yerel seçimlerden sadece birkaç gün önce duyurduğu her öğrenciye 100 avroluk ödeme de var. Aralık ayındaki genel seçimlerden sonra Kurti, her çocuk ve emekliye de 100 avro vaat etti; öğrencilere ve emeklilere ise bu yılın Haziran ayındaki bir diğer parlamento seçiminden önce ek 100 avro verildi.

Gerçek Kalkınma Yerine “Sosyal Huzur”

Kosova hükümetinin 2 Kasım 2026’da 2027 bütçesini onaylaması. Fotoğraf: Kosova Başbakanlığı Ofisi.

Priştina’da eczacılık öğrencisi olan Tiona Recica, bu yardımların ders kitapları ve diğer öğrenim materyallerinin maliyetini hafiflettiğini söyledi.

Recica, BIRN’e, “Bu miktar, bu masrafların bir kısmını daha kolay yönetmeme yardımcı oldu,” dedi.

Ancak sosyal yardımlar, ekonomik büyümeyi tetikleyecek olan altyapı, eğitim ve sağlık alanlarındaki gerçek yatırımların yerini tutamaz.

Mahmuti, Kurti hükümetinin “sosyal huzurun” korunmasına öncelik verdiğini belirtti. Bu tür yardımlar servetin yeniden dağıtılmasına yardımcı olsa da Kosova’yı sadece tüketim temelli bir ekonomiden çıkarmak için hiçbir şey yapmıyor.

Uzmanlar, Kosova’nın üretimi artıracak sermaye yatırımlarına öncelik vermesi gerektiğini savunuyor.

Ekonomi profesörü Miftari’ye göre bu, “enerji sektörüne, enerji güvenliğine, elektrik şebekesine ve yenilenebilir enerjiye yatırım yapmayı içerebilir; çünkü bu girişimler hem işletmeler hem de hane halkları için maliyetleri önemli ölçüde düşürür.”

BIRN’e, “Eğitime ve mesleki eğitime yapılan yatırımlar iş gücünün becerilerini ve yeteneklerini artırır, böylece üretkenliği yükseltir ve eğitimi iş gücü piyasasının mevcut ve gelecekteki talepleriyle uyumlu hale getirir,” dedi.

“Ayrıca, altyapıya yapılan yatırımlar yerel işletmelerin bölgesel ve uluslararası pazarlarla bağlantısını iyileştirerek mal ve hizmet ihracatını teşvik eder.”

İlginizi Çekebilir: Kuzey Queensland’de Ambulans Beklerken Ölen Dört Kişinin Ölümü “Önlenebilir” Olarak Nitelendirildi →
Kaynak: BalkaninsightKaynak yazarı: Xhorxhina Bami
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔
Forumda sor / tartış
BayHaber Arama

Hangi konuyu araştırıyorsunuz?

En az 3 karakter yazın.

Tüm Bölümler

BayHaber’i keşfedin

Okuma görünümü

BayHaber’i nasıl okumak istersiniz?

Seçiminiz bu tarayıcıda saklanır. İki gazete görünümü görselleri ve sayfa ritmini basılı yayın hissine yaklaştırır.

Ağ Bağlantıları:Ürün Karşılaştırma • Dijital Medya • Güncel Haber • Net Haber • Gazete Hakimiyet
\n\n