Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM)Büyük Dairesi, 2017’den bu yana cezaevinde bulunan iş insanı ve sivil toplum aktivistiOsman Kavala’nın haklarının ihlal edildiğine hükmetti.
Mahkeme, Kavala’nın “mümkün olan en kısa sürede serbest bırakılması gerektiğini” bildirdi.
“Kavala v. Türkiye (no. 2)” olarak adlandırılan davada mahkeme, kararınıStrazburg’daki İnsan Hakları Binası’nda düzenlenen açık oturumla duyurdu.
Mahkeme üyeleri 2’ye karşı 15 oyla, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin (AİHS) şu maddelerinin Türkiye tarafından ihlal edildiğine karar verdi:
Büyük Daire, başvuruyla ilgili duruşmayı 25 Mart 2026’da Strazburg’da yapmış ve tarafları dinlemişti.
AİHM kararında, Kavala’nın tutukluluğu ile mahkûmiyetinin Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’ne aykırı olduğu kaydedilirken, kendisine yönelik tedbirlerin, onu susturmak gibi ikincil bir amaç güttüğü belirtildi.
Türkiye’de Osman Kavala’ya yönelik yargılamanın, siyasi muhaliflerin, insan hakları savunucularının ve gazetecilerin, kapsamı geniş biçimde yorumlanan ceza suçlarına dayanılarak tutuklanması ve yargılanması sürecinin bir parçası olarak görüldüğü de kararda not edildi.
Mahkeme ayrıca, Türkiye’deki yapısal eksikliklerin, özellikle siyasi açıdan hassas davalarda yürütme organının yargı kararları üzerinde etki kurmasını kolaylaştırdığını belirtti.
Mahkeme, Sözleşme’nin 46’ıncı maddesine dikkat çekerek, taraf devletlerin AİHM’nin kesinleşmiş kararlarına uymakla yükümlü olduğunu hatırlattı. Kararın gerekliliklerinin “tam, etkili ve süratli biçimde yerine getirilmesi gerektiği” vurgulandı.
AİHM, Türkiye’nin Osman Kavala’ya 70 bin euro manevi tazminat ödemesine, ayrıca 43 bin euroluk yargılama masraflarının karşılanmasına da hükmetti.
Karar üzerine Avrupa Parlamentosu (AP) Türkiye Raportörü Nacho Sanchez Amor X hesabından “Türkiye yargısının güvenilirliğine indirilmiş ezici bir darbe” mesajını paylaştı, “(Osman Kavala)artık serbest bırakılmalı ve sevgili eşi Ayşe’ye kavuşmalı” dedi.
Osman Kavala’nın AİHM’deki hukuki temsilcileri Başak Çalı ve Philip Leach, kararın ardından bir açıklama yayınladı. Açıklamada, Mahkeme’nin, Osman Kavala’nın “hukuka aykırı bir şekilde alıkonmaya devam ettiğini ve hakkında yürütülen ceza yargılamasının adil yargılanma hakkının gereklerini yerine getirmediğini (Sözleşme’nin 5. ve 6. maddelerine yönelik ihlal) tespit ettiğini” belirten avukatlar, “Yargılama sürecindeki yetersizlikler ve ceza hukukunun öngörülemez bir şekilde uygulanmış olmasını birlikte değerlendirerek, Sayın Kavala’nın ifade özgürlüğü ve örgütlenme özgürlüğü (Sözleşme’nin 10. ve 11. maddeleri) de dahil olmak üzere temel haklarının ciddi şekilde ihlal edildiği” sonucuna varıldığını vurguladı.
Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi Büyük Dairesi tarafından verilen bu kararın, “Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi’nin 46. maddesi uyarınca kesin ve nihai nitelik taşımaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi’nin kesinleşmiş kararları ise Türkiye Cumhuriyeti Anayasası’nın 90. maddesi uyarınca bağlayıcı niteliktedir” denilen açıklamada, “Bu vahim adaletsizliğe son verilmesi için kararın artık gecikmeksizin uygulanması gerekmektedir” ifadesi kullanıldı.
Kavala’nın özgürlüğü 18 Ekim 2017’de İstanbul Havalimanı’nda gözaltına alınmasıyla sona erdi. Gezi davası soruşturmaları kapsamında gözaltına alınan Kavala, 14 günlük gözaltı süresinin ardından 1 Kasım 2017’de “hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüs” ve “Anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs” suçlamalarıyla tutuklandı.
Kavala’nın avukatları, iç hukuk yollarına yaptıkları başvuruların ardından 7 Haziran 2018’de AİHM’e ilk başvuruyu yaptı.
AİHM 10 Aralık 2019’da Kavala’nın tutukluluğunda özgürlük ve güvenlik hakkının ihlal edildiğine karar verdi. Mahkeme ayrıca tutukluluğun Kavala’yı susturma yönünde AİHS’de öngörülmeyen bir amaç taşıdığı sonucuna vararak, özgürlük ve güvenlik hakkıyla bağlantılı olarak 18’inci maddenin de ihlal edildiğine hükmetti. AİHM, Türkiye’nin Kavala’nın tutukluluğuna son vermesi ve “derhal serbest bırakılmasını” sağlaması gerektiğini belirtti. Ancak Kavala tahliye edilmedi.
18 Şubat 2020’de Gezi davasında beraat eden Kavala, cezaevinden çıkamadan 15 Temmuz darbe girişimiyle ilgili soruşturma kapsamında yeniden gözaltına alındı ve ertesi gün “Anayasal düzeni ortadan kaldırmaya teşebbüs” suçlamasıyla tutuklandı.
9 Mart’ta ayrıca “siyasal veya askeri casusluk” suçlamasından tutuklanan Kavala hakkında, 20 Mart’ta ilk suçlama yönünden tahliye kararı verildi. Ancak casusluk suçlamasındaki tutukluluk nedeniyle cezaevinde kalmaya devam etti.
Kavala, tutukluluğunun sekizinci yılı dolayısıyla DW Türkçe’ye verdiği röportajda bu süreci, AİHM’in 2019 kararının etkisiz hâle getirilmesine yönelik bir girişim olarak değerlendirmişti. Daha sonra yöneltilen casusluk suçlamasının da aynı amaca hizmet ettiğini savunan Kavala, bunun yargıya “AİHM kararlarına uyulmasının zorunlu olmadığı” yönünde bir mesaj verdiğini söylemişti.
Kavala’nın AİHM kararına rağmen serbest bırakılmaması üzerine süreç Avrupa Konseyi’ne taşındı.
AİHM kararlarının uygulanmasını denetlemekle görevli Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi, Türkiye’ye Kavala’nın serbest bırakılması yönünde defalarca çağrıda bulundu. Sonuç alınamaması üzerine Komite, Şubat 2022’de AİHS’nin 46’ncı maddesinin 4’üncü fıkrasında öngörülen ihlal prosedürünü işleterek dosyayı yeniden AİHM’e gönderdi.
AİHM Büyük Dairesi 11 Temmuz 2022’de Türkiye’nin 2019 tarihli Kavala kararına uyma yükümlülüğünü yerine getirmediğine hükmetti. Mahkeme, Kavala’nın serbest bırakılmasına yönelik yükümlülüğün ortadan kalkmadığı sonucuna vardı.
İhlal prosedürü, AİHM kararlarının uygulanmaması durumunda başvurulan istisnai bir mekanizma. Kavala dosyası, Avrupa Konseyi tarihinde bu mekanizmanın işletildiği ikinci dava oldu.
Avrupa’daki süreç devam ederken Kavala hakkındaki yargılama Türkiye’de sürdü.
Gezi davasında verilen beraat kararı Ocak 2021’de İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi tarafından bozuldu. Yeniden yapılan yargılamanın sonunda İstanbul 13’üncü Ağır Ceza Mahkemesi 25 Nisan 2022’de Kavala’yı “casusluk” suçlamasından beraat ettirdi ancak Gezi Parkı eylemleriyle bağlantılı olarak “hükümeti ortadan kaldırmaya teşebbüs” suçundan ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına çarptırdı.
İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi’nin mahkûmiyet kararını hukuka uygun bulmasının ardından Yargıtay 3’üncü Ceza Dairesi de 28 Eylül 2023’te Kavala hakkındaki ağırlaştırılmış müebbet cezasını onadı. Böylece mahkûmiyet kesinleşti.
Kavala’nın avukatları mahkûmiyetin kesinleşmesinin ardından AİHM’e yeni bir başvuruda bulundu.
Kavala da DW Türkçe’ye verdiği röportajda, “Gezi davasında mahkûmiyet kararı kesinleştikten sonra, ilave ihlal iddialarımızla birlikte AİHM’e yeni bir başvuruda bulunduk” diyerek 18 Ocak 2024 tarihinde yapılan ikinci başvuruyu anlatmıştı.
İşte AİHM Büyük Dairesi’nin bugün açıkladığı kararbu ikinci başvuruya ilişkin.
AİHM kararlarının uygulanması AİHS’nin 46’ncı maddesi uyarınca taraf devletler açısından bağlayıcı. Kararların yerine getirilmesini ise Avrupa Konseyi Bakanlar Komitesi denetliyor. Türkiye hakkında Kavala’nın ilk başvurusu nedeniyle başlatılan denetim süreci devam ediyor.
2019 kararında AİHM, Kavala’nın derhal serbest bırakılması gerektiğini açıkça belirtmişti. Türkiye’nin bu karara uymadığı da 2022’de Büyük Daire tarafından tespit edilmişti.
Kavala, DW Türkçe’ye verdiği röportajda AİHM kararlarının uygulanmasını sağlamakla yükümlü Bakanlar Komitesi’nin yeni önlemler alması gerektiğini savunmuş ve sürecin yalnızca kendi özgürlüğü açısından değil, AİHM’in otoritesi ve insan hakları sisteminin bağlayıcılığı bakımından da önem taşıdığını söylemişti.
Kaynak: DW Türkçe
Bir yanıt yazın