Birleşmiş Milletler Genel Kurulu’nun yakın zamanda kabul ettiği yeni standart dünya haritası, Afrika’nın gerçek boyutunu 16. yüzyıldan kalma Avrupalı merkezli Mercator projeksiyon haritalarından çok daha doğru bir şekilde yansıtıyor. Bu gelişme, çok taraflılığın henüz ölmediğinin hoş bir hatırlatıcısı olsa da hikayenin tamamını anlatmıyor.
Asıl mesele, haritaların Orta Afrika devletlerinde hâlâ yabancı çıkarlar ve siyasi elitler tarafından güç yapılarını sürdürmek için nasıl kullanıldığıdır. Bu haritalar, doğal kaynakların ve bunlardan elde edilen gelirlerin yerel halka değil, dışarıya ve yukarıya akmasını sağlıyor.
Örneğin, dünyanın en büyük ikinci yağmur ormanı olan Kongo Havzası’nın büyük bir kısmı, çıkarım endüstrisi imtiyazları, sıkı korunan alanlar ve kurumumuzun belgeleriyle ortaya koyduğu giderek artan sayıda karbon dengeleme projesinden oluşan bir yamaç gibi görünüyor. Bu projeler, ormansızlaşmayı ve biyolojik çeşitlilik kaybını durdurmakta büyük ölçüde başarısız olurken, yerel halka neredeyse hiçbir fayda sağlamadı; hatta birçok durumda insan hakları ve gıda güvenliği üzerinde ciddi olumsuz etkiler yarattı.

Haritaların genellikle göstermediği şey ise, bu geniş bölgeye yayılan ve yerel ile yerli toplulukların (IPLC’ler) uzun süredir devam eden geleneksel hak ve kullanım sistemleridir. Bu sistemler ne yeterince belgelenmiş ne de resmi olarak tanınmıştır.

Tahminlerimize göre, ormanların yalnızca yaklaşık %5’i şu anda toplulukların resmi mülkiyeti veya yönetim hakları altındadır. Bu oran, Amazon’daki yerli mülkiyet oranının %35 olmasına rağmen, çok daha yüksek nüfus yoğunluğuna rağmen belirgin şekilde daha düşüktür. Bu hakların çoğu Demokratik Kongo Cumhuriyeti’ndeki (DKC) topluluk ormanları şeklinde varken, bölgedeki diğer ülkelerde topluluk mülkiyeti için ya çok yetersiz yasal çerçeveler (Gabon veya Kamerun) ya da hiç uygulanabilir mevzuat bulunmuyor (Orta Afrika Cumhuriyeti ve Kongo Cumhuriyeti).
Orman topluluklarının mülkiyet haklarının haritalarda yer almaması sadece derin bir sosyal adaletsizlik değil, aynı zamanda ormanları korumanın en iyi ve en adil yolunun, orada yaşayan insanların resmi kontrolüne vermek olduğu yönündeki kanıtlara da aykırıdır. Mülkiyetin belirsizliği ve güvensizliği, bölgedeki kendi kaderini tayin etme ve sorumlu yatırım için en büyük engellerden biridir; buna bölgede planlanan yeni çevresel hizmetler için ödeme programları da dahildir.
Orta Afrika Cumhuriyeti’nin güneybatısındaki Lobaye’de gerçekleştirilen katılımcı haritalama çalışması. Görüntü: Rainforest Foundation UK.
Peki ne yapılmalı? Öncelikle, bölgedeki hükümetler ve bağışçılar topluluk arazi mülkiyetiyle ilgili yasal ve politik reformları hızlandırmalı ve uygulamasını sağlamalıdır.

Neyse ki, bu yönde son zamanlarda önemli adımlar atıldı. Geçen yıl Kasım ayında Brezilya’nın Belem kentindeki iklim konferansında (COP), DKC hükümeti 50 milyon hektardan fazla alanı (123 milyon akreden fazla) yerli ve yerel toplulukların kontrolüne verme taahhüdünde bulundu. Bu, mevcut alanın on katı bir artış anlamına geliyor ve hükümetin yerli hakları ve arazi kullanım planlaması alanlarında yürüttüğü diğer reformlarla birlikte geliyor. Orta Afrika Cumhuriyeti’ndeki topluluk ormanlarına ilişkin taslak mevzuat ile Gabon ve Kamerun’daki topluluk tarafından yönetilen korunan alanlara ilişkin düzenlemeler de umut verici örnekler arasında.
Bunların hepsi umut verici gelişmeler olsa da, yasalar ancak uygulanabilir oldukları sürece güçlüdür. Bu taahhütleri ormanlarda yaşayan topluluklar için somut ve uygulanabilir mülkiyet haklarına dönüştürmek için bu alanların sınırlandırılması ve tanınması sürecini hızla genişletmek gerekiyor.
İkinci temel ihtiyaç ise katılımcı haritalama araçları ve desteğinin büyük ölçüde artırılmasıdır. Böylece topluluklar ormandaki varlıklarını kendileri kanıtlayabilir, politika yapıcılar ve özel sektör de bu varlığı dikkate alıp tanıyabilir.
DKC’li bir topluluğun topluluk ormanı hakları talebini desteklemek için katılımcı bir süreçle hazırladığı harita. Grafik: Rainforest Foundation UK.
MappingForRights programımız, Kongo Havzası’ndaki yüzlerce topluluğun kaynaklarının ve topraklarının son derece doğru ve ayrıntılı haritalarını oluşturmalarına destek oldu. Ancak bu, gerekenin yalnızca küçük bir kısmını kapsıyor.
Neyse ki, haritalama teknolojilerindeki gelişmeler maliyet engellerini aşıyor ve toplulukların kendi verilerini üretmelerini, kontrol etmelerini, yönetmelerini ve bunları hükümetin arazi kayıtlarına entegre etmelerini kolaylaştırıyor. Ayrıca bölgede katılımcı haritalama süreçlerini kolaylaştıracak geniş bir sivil toplum kapasitesi de mevcut.
Şimdi asıl meydan okuma, tüm bu kaynakları bir araya getirip orman halklarına ve bölgedeki taban örgütlerine geniş çapta erişilebilir kılmaktır. Böylece binlerce “görünmez” topluluğun haritalanması ve umut verici yasalar ile politikaların uygulanabilir haklara dönüşmesi sağlanabilir.
Kongo Havzası için radikal biçimde farklı ve daha adil bir vizyon artık ulaşılabilir durumda. Ve bu vizyon, toplulukları haritaya çizmekle başlıyor.
Georges Thierry Handja, Rainforest Foundation UK’nin Arazi ve Geçim Kaynakları programının kıdemli yöneticisi; Joe Eisen ise kurumun icra direktörüdür.
Kapak görseli: Yeni teknolojiler, bölgesel uzmanlıkla birleşerek binlerce orman topluluğunun Afrika haritasına dahil edilmesine yardımcı olabilir. Görüntü: Cargill.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
