İçeriğe geç
20 Kasım 2026, Cuma
İstanbul 16° BIST 13.268,80 USD 48,83 EUR 55,72
Editör masası Forum

Kirlilik Endüstrileri COP31’i Sarmış, İklimden Etkilenen Ülkeleri Sayıca Aşmış

Aktivistler, Türkiye ’nin Antalya kentindeki COP31 BM iklim zirvesinde fosil yakıt endüstrisi lobicilerinin varlığına protesto gösterisi düzenleyerek…

Son güncelleme: 20 Kasım 2026, 09:26
Kirlilik Endüstrileri COP31’i Sarmış, İklimden Etkilenen Ülkeleri Sayıca Aşmış

Aktivistler, Türkiye’nin Antalya kentindeki COP31 BM iklim zirvesinde fosil yakıt endüstrisi lobicilerinin varlığına protesto gösterisi düzenleyerek kirleticilerin dışlanmasını talep ediyor.

ANTALYA — Cuma günü yayımlanan bir analize göre, iklim politikalarını engelleme geçmişi olan 100’den fazla şirket ve endüstri grubu, Antalya’da düzenlenen COP31 BM iklim zirvesine, dünyanın en çok iklimden etkilenen bazı ülkelerinden daha fazla temsilci gönderdi.

Kick Big Polluters Out (KBPO) koalisyonunun zirvenin geçici katılımcı listesini incelemesine göre, bunlardan 60’ı fosil yakıt endüstrisinden olan 103 grup; Saint Vincent ve Grenadinler’den 100’e 1, Nijer’den 25’e 1, Filipinler’den 8’e 1 ve Nepal’den 6’ya 1 oranında daha fazla temsilciye sahip.

BayHaber sitesini Google’da tercih edilen kaynak olarak seç

Global Campaign to Demand Climate Justice’in baş koordinatörü Rachitaa Gupta, raporu “sahte çözüm kampanyasının arkasındaki görünmez eli ve COP31’de gördüğümüz gündem mücadelelerini ortaya koyuyor” dedi.

Gupta, “Kirleticilerin COP31’i etkilemesine izin vermek, onlara her şeyin eskisi gibi devam etmesi için meşruiyet kazandırır ve Küresel Güney topluluklarının COP31 sürecine olan güvenini sarsar. İklim krizinden sorumlu olan sistemlerin iklim müzakerelerini ele geçirmesine izin veremeyiz,” diye ekledi.

Rapor, her grubun lobi faaliyetlerinin “iklim politikalarıyla bariz bir şekilde uyumsuz veya bunları engelleyici” olması nedeniyle hedef alındığını belirtti. Bu değerlendirme, InfluenceMap düşünce kuruluşunun puanlamalarına dayanıyor. Fosil yakıtları en çok finanse eden 100 bankadan otuzu da listede yer alıyor.

Banking on Climate Chaos veritabanına göre, bu kurumlar 2021 ile 2025 arasında sektöre toplam 2,2 trilyon dolardan fazla kaynak aktardı; bu, dünya çapındaki fosil yakıt bankacılık finansmanının yaklaşık yüzde 40’ına denk geliyor.

Swedish climate activist Greta Thunberg, center, joins protesters at the COP31 summit in Antalya, Türkiye, demanding fossil fuel lobbyists be excluded.

KBPO ortağı olan Uluslararası Çevre Hukuku Merkezi’nden (CIEL) Lien Vandamme, “Yangını söndürürken kibritleri kundakçılara veremezsiniz. Dahası, kundakçıların tahliye planını yazmasını bekleyemezsiniz,” dedi.

İsveçli iklim aktivisti Greta Thunberg, Antalya’daki COP31 zirvesinde protestoculara katılıyor.

En büyük delegasyonlar Uluslararası Emisyon Ticareti Birliği’nden (29 kişi), BNP Paribas’tan (22), HSBC’den (19) ve Amazon’dan (12) geldi. ExxonMobil ise 13 temsilci gönderdi.

Çoğu, hükümetlerin resmi ekiplerinin dışındaki misafirlere verdiği “parti fazlası” kartlarıyla veya sivil toplum kuruluşları aracılığıyla girerken, 45 kişi ev sahibi ülke Türkiye’nin misafiri, 31 kişi ise ülkelerin resmi müzakere delegasyonlarında yer aldı.

KBPO’nun en engelleyici finansörler arasında sıraladığı varlık yöneticisi BlackRock, The Guardian’ın haberine göre bu yıl Fransa’nın delegasyonunda yer alıyor. İtalya ise Fossil Free Politics kampanyasının ayrı bir sayımına göre, COP30’daki 12 temsilcinin aksine bu kez 50 fosil yakıt endüstrisi temsilcisini getirdi.

KBPO’nun BM iklim müzakerelerindeki fosil yakıt lobicilerine ilişkin önceki sayımlarına göre, Dubai’deki COP28’e rekor düzeyde 2.456 lobiçi katılmıştı; bu, bir önceki yıla göre neredeyse dört kat daha fazlaydı. Bakü’deki COP29’a ise 1.773 kişi katılarak en çok iklimden etkilenen 10 ülkenin toplam delegasyonundan bile daha fazla temsilci yer aldı.

Brezilya’nın Belém kentindeki COP30’da koalisyon, katılımcıların 25’inden birine denk gelen 1.602 kişiyi saydı; bu, kaydedilen en yüksek oran.

Climate Home News’in kapalı kapılar ardındaki görüşmelerdeki kaynaklara dayandırdığı haberine göre Rusya, Suudi Arabistan ve Çin ile Hindistan’ı da içeren en büyük birinci ve üçüncü emisyon kaynakları ile İran, Irak ve Venezuela gibi büyük petrol üreticilerini barındıran Benzer Düşünceli Gelişmekte Olan Ülkeler (LMDCs) bloğu, zirvenin genel bir siyasi karar alıp almaması gerektiğini defalarca sorguladı.

2021’den bu yana ilk kez bir BM iklim zirvesine katılan İsveçli aktivist Greta Thunberg, Perşembe günü ateşini aynı endüstrilere yöneltti.

Thunberg muhabirlere, “Gezegen ölmüyor, öldürülüyor ve bunu kimin yaptığını biliyoruz. Bu mekanlarda durumun kontrol dışı olduğundan daha net bir örnek yok,” dedi.

Thunberg, “Kimse bizi kurtarmaya gelmiyor. İnsan haklarımız devletler ve kurumlar tarafından tehdit edildiğinde, odadaki yetişkin olup herkesin insan hakları için savaşmak bizim görevimiz,” diye ekledi.

Aynı yüzler diğer BM çevre toplantılarında da var

Petrol ve petrokimya endüstrileri, iklim zirvelerinin yanı sıra BM biyolojik çeşitlilik ve plastik müzakerelerini de doldurarak bağlayıcı çıkar çatışması kuralları talebini güçlendiriyor.

Geçen ay komşu Ermenistan’da düzenlenen BM biyolojik çeşitlilik zirvesinde, organizatörlerin delegasyon listesinden şirket adlarını silmesine rağmen Shell, TotalEnergies, Bayer ve Rio Tinto gibi şirketlerin katılımcılar arasında olduğu araştırmacı medya kuruluşu DeSmog tarafından tespit edildi.

CIEL, küresel bir plastik anlaşması müzakerelerinde de aynı eğilimi gözlemledi. Ağustos 2025’teki Cenevre turunda en az 234 fosil yakıt ve kimya endüstrisi lobicisini saydı; bu, Avrupa Birliği ve 27 üye ülkesinin toplam delegasyonundan daha fazlaydı, diye bildirdi Health Policy Watch.

Bunlardan on dokuzu Mısır, Kazakistan, Çin, İran, Şili ve Dominik Cumhuriyeti’nin ulusal delegasyonlarında yer aldı. Suudi Arabistan, Rusya ve İran liderliğindeki kendini “benzer düşünceli” olarak tanımlayan petrol ve petrokimya üreticileri grubu, plastik üretimine herhangi bir sınır getirilmesini engelledi. Müzakereler bir anlaşma olmadan sona erdi.

KBPO ve BM sürecinin kadın, gençlik ve sendika grupları, kirleticilerin müzakereleri şekillendirmesini önlemek için bağlayıcı bir çıkar çatışması politikası talep ediyor.

Pro Public/Friends of the Earth Nepal’den Prakash Dalal, “Biz adalet talep etmek için Nepal’den geldik. Onlara sivil toplum ve ülke delegasyonlarımıza kıyasla orantısız bir alan tanınmasına tahammül edemeyiz,” dedi.

Aktivistler, Antalya’daki COP31 iklim zirvesinde militarizm ve fosil yakıt çıkarlarına karşı savaş ve barış talebiyle pankartlar taşıyor.

Delegasyonların varışıyla birlikte, büyük petrol şirketleri Şubat ayında ABD ve İsrail saldırılarıyla başlayan ve Hürmüz Boğazı’ndaki gemi trafiğini kesen İran’a karşı savaştan rekor kârlar elde ediyor.

Bloomberg’in derlediği verilere göre ExxonMobil, Chevron, BP, Shell ve TotalEnergies üçüncü çeyrekte toplamda 56,3 milyar dolarlık düzeltilmiş net gelir elde etti; bu, kaydedilen üçüncü en yüksek toplam. Uluslararası petrol fiyatları savaşın başlamasından bu yana yaklaşık yüzde 60 arttı.

Health Policy Watch’un haberine göre BM Genel Sekreteri António Guterres Çarşamba günü yaptığı son konuşmada endüstriyi “gezegenimizi öldürürken büyük paralar kazanmakla” suçladı.

Guterres dünya liderlerine, “Fosil yakıtlar dinozorların yolunu izlemeli. Ancak bu kendiliğinden olmayacak. Dinozorların lobisi yoktu, ama fosil yakıtların var,” dedi.

En büyük dokuz petrol şirketinin sadece geçen çeyrekte 95 milyar dolar kâr elde ettiğini, buna karşılık COP28’de oluşturulan iklim felaketi kayıplarını karşılamak için kurulan fonun yaklaşık 600 milyon dolar aldığını, yani bu şirketlerin 14 saatte kazandığına denk bir meblağ olduğunu belirtti.

Guterres, “Hükümetlerin bu beklenmedik kârları vergilendirme ve bu parayı savunmasız ülkelerin toparlanmasına kullanma zamanı geldi,” dedi.

Artan kömür talebi ve ormansızlaşma, 2026’da toplam karbon emisyonlarını rekor seviyeye çıkararak 1,5°C’lik ısınma bütçesini tüketme tehlikesi yaratıyor.

Global Carbon Project’in Salı günü COP31’de yayımladığı yıllık rapora göre, küresel fosil yakıt emisyonlarının bu yıl yüzde 0,4 azalarak 38,2 milyar metrik ton karbondioksite düşmesi bekleniyor.

Düşüşün büyük kısmı, ağırlıklı olarak savaşın enerji şokundan dolayı yüzde 1,9 azalan petrol kaynaklı. Kömür emisyonları ise hâlâ artıyor; Uluslararası Enerji Ajansı (IEA), ülkelerin pahalı gazdan geçmesiyle bu yıl rekor kömür talebi öngörüyor.

Ajanstanın ana senaryosuna göre kömür kullanımı 2030 civarında zirve yapacak, petrol talebi sabitlenecek, gaz talebi ise 2030’lara kadar artmaya devam edecek.

Ormansızlaşma ve diğer arazi kullanımları da dahil edildiğinde, toplam karbondioksit emisyonlarının 2026’da 43,3 milyar tona ulaşarak 2025’teki 42,8 milyar tondan artması bekleniyor. Mevcut hızla devam ederse, dünya 1,5°C’lik ısınmayı sınırlamak için kalan bütçesini dört yıldan kısa bir sürede tüketecek.

Çalışmayı yöneten Exeter Üniversitesi’nden Pierre Friedlingstein, “Kısmen jeopolitik şoklardan kaynaklanan bir düşüş, sürdürülebilir bir iklim çözümü değildir,” dedi.

Fosil yakıt endüstrisi, iklim eylemleri yüzünden kaybettiği kârlar için hükümetlere dava açıyor

Antalya’daki COP31 mekanının içinde, kurumsal ve fosil yakıt lobicileri, savunmasız ülkelerin delegasyonlarından daha fazla sayıya ulaşırken küresel iklim eylemlerini engelliyor.

PowerShift, Global Justice Now ve Avrupa Ticaret Adaleti Koalisyonu tarafından Perşembe günü yayımlanan ayrı bir analize göre, endüstri aynı zamanda özel mahkemeleri kullanarak iklim politikalarına karşı çıkıyor.

Grupların tespitine göre, fosil yakıt ve ilgili şirketler yatırımcı-devlet uyuşmazlık çözüm mekanizmaları (ISDS) aracılığıyla hükümetlerden en az 443 milyar dolar talep etti.

Birçok ticaret ve yatırım anlaşmasına dahil edilen bu sistem, yabancı yatırımcıların yeni yasalar veya düzenlemeler işlerini tehdit ettiğinde ulusal mahkemelerin dışında özel mahkemelerde hükümetlere dava açmasına olanak tanıyor. Örneğin, Alman enerji şirketi RWE, Hollanda’nın 2030’a kadar kömür enerjisini aşamalı olarak kaldırma planına karşı dava açtı; İngiliz petrol şirketi Rockhopper ise İtalya’nın yeni açık deniz sondajını yasaklaması üzerine dava açtı, diye bildirdi Inside Climate News.

Gruplar, “Dünya genelindeki hükümetler iklim değişikliğini durdurmak için önlemler almaya başladıkça, petrol, gaz ve kömür şirketleri, ulusal mahkeme sistemlerini atlatmak ve iş çıkarlarına zarar verdiğini iddia ettikleri yasalar ve düzenlemeler nedeniyle hükümetlere dava açmak için gizli uluslararası mahkemeleri en çok kullananlar haline geldi,” dedi.

Yatırımcılar sadece harcadıkları parayı değil, aynı zamanda bekledikleri kârları da talep edebilirler. Örneğin, İngiltere, Cumbria’da bir kömür madeni izninin mahkeme tarafından iptal edilmesinin ardından 300 milyon sterlinlik bir taleple karşı karşıya; bu, yatırımcının projeye yatırdığının altı katı.

Analize göre, fosil yakıt yatırımcıları tüm ISDS kararlarının yaklaşık yüzde 70’ini oluşturarak 86 milyar dolar kazandı ve 2025’te açılan tüm yeni davaların neredeyse yarısını başlattı.

Global Justice Now’dan Nick Dearden, “Fosil yakıt şirketlerinin küresel krizlerden büyük paralar kazandığını ve sıradan insanları ağır şekilde etkilediğini biliyoruz. Ancak aynı zamanda gizli uluslararası anlaşmaları kullanarak hükümetleri iklim eylemlerinden caydırıyor ve kamu sektöründen paraları çekiyorlar,” dedi.

Görsel Kaynakları: Center for International Environmental Law via bluesky, UN Climate Change/Kubilay Ciftci via flickr, CC, INGImage, Stefan Anderson/HPW.

İlginizi Çekebilir: İklim Değişikliği Kitaplarımızdaki Kaybolan Yerleri Nasıl Yeniden Yazıyor? →
Kaynak: Healthpolicy-watchKaynak yazarı: Stefan Anderson
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔
Forumda sor / tartış
BayHaber Arama

Hangi konuyu araştırıyorsunuz?

En az 3 karakter yazın.

Tüm Bölümler

BayHaber’i keşfedin

Okuma görünümü

BayHaber’i nasıl okumak istersiniz?

Seçiminiz bu tarayıcıda saklanır. İki gazete görünümü görselleri ve sayfa ritmini basılı yayın hissine yaklaştırır.

Ağ Bağlantıları:Ürün Karşılaştırma • Dijital Medya • Güncel Haber • Net Haber • Gazete Hakimiyet
\n\n