İçeriğe geç
20 Kasım 2026, Cuma
İstanbul 16° BIST 13.268,80 USD 48,83 EUR 55,72
Editör masası Forum

Okyanuslar ve ormanlar on yıllardır karbon emisyonlarımızın yaklaşık yarısını emerek iklim değişikliğini yavaşlattı – peki bunu sürdürebilirler mi?

Okyanuslar ve kara, insanların yarattığı karbon emisyonlarının büyük bir kısmını emiyor. Dean Fikar/Moment via Getty Images Son iki yüzyıldır insanlar…

Son güncelleme: 19 Kasım 2026, 18:42
Okyanuslar ve ormanlar on yıllardır karbon emisyonlarımızın yaklaşık yarısını emerek iklim değişikliğini yavaşlattı – peki bunu sürdürebilirler mi?

Okyanuslar ve kara, insanların yarattığı karbon emisyonlarının büyük bir kısmını emiyor.
Dean Fikar/Moment via Getty Images

Son iki yüzyıldır insanlar fosil yakıtları yakarak atmosfere milyarlarca ton karbondioksit saldı ve bu süreçte küresel sıcaklıkları yükseltti.

Neyse ki Dünya, bu etkinin etkisini hafifletmek için elinden geleni yaptı.

BayHaber sitesini Google’da tercih edilen kaynak olarak seç
A wave breaking.

Yeni araştırmamız, 1990’dan bu yana dünya okyanuslarının fosil yakıtlardan kaynaklanan karbondioksit emisyonlarının %35’ini emdiğini, ormanların ve diğer bitkilerin ise %13’ünü daha emdiğini gösteriyor.

Okyanuslar, insanların fosil yakıt yakımından kaynaklanan karbondioksit emisyonlarının büyük bir kısmını emiyor. Bu miktar artıyor, ancak yeni araştırmalar bu artışın önümüzdeki on yıllarda yavaşlayacağını gösteriyor.
Joachim Lesne/Unsplash, CC BY

Küresel sıcaklıklar yükselirken, bu iki devasa doğal karbon yutaklarının önemi aşırı vurgulanamaz; çünkü bu yükseliş dünya çapında sıcak hava dalgalarını, yangınları, fırtınaları, sel ve kuraklıkları tetikliyor. Ancak bilim insanlarının bu karbon yutakları hakkında anlamadığı çok şey var – en önemlisi de gelecekte nasıl davranacakları.

Eğer okyanuslar ve ormanlar aynı miktarda karbondioksit emmeye devam ederse, bilim insanları gelecekte ne beklenmesi gerektiğini ve iklim değişikliğini yavaşlatmak için neler yapılabileceğini anlayacak. Hükümetler de kalan karbon bütçelerini – yani küresel sıcaklıkları kabul edilen seviyelerin altında tutmak için atmosfere ne kadar karbondioksit salınabileceğini – bilecek.

Peki ya bu karbon yutakları değişirse?

Dünya’nın ormanları büyük miktarda karbondioksit alıyor. Ancak iklim değişmeye devam ederse, karbon kaynağına da dönüşebilirler.
Crystal Mirallegro/Unsplash, CC BY

On yıllardır sera gazı ölçümleri üzerinde çalışıyoruz. 12 Kasım 2026’da Science dergisinde yayımlanan yeni bir çalışmada, bu kritik karbon yutaklarını ölçmek için alternatif bir yöntem ve bunun sonuçlarını açıklıyoruz.

Okyanus yutağının genişlediğini, yani okyanusların daha fazla karbondioksit emdiğini bulduk; ancak bu genişlemenin yavaşlamaya başlayabileceği ve okyanusların önümüzdeki on yıllarda karbon emmede daha az etkili olabileceği görülüyor. Kara yutağının ise genişlemediğini tespit ettik ki bu da şaşırtıcı bir sonuçtu.

Karbon yutaklarını ölçmenin son derece zorlu görevi

Dünya’nın okyanusları ve ormanları tarafından ne kadar karbonun alındığını ölçmek son derece zor ve aşırı maliyetli.

Bunun nedeni, kara ve okyanusun birçok bölgesinin aynı şekilde davranmamasıdır. Bir okyanus bölgesinde veya ormanda olanlar, başka bir bölgede çok farklı olabilir; aynı şekilde bir yıldaki davranış, bir sonraki yılda tamamen farklı olabilir ve bu durumun nedenleri genellikle bilim insanları tarafından tam olarak anlaşılamamıştır.

Bilgisayar modelleri bu karmaşıklıkların bir kısmını aşmaya yardımcı olabilir, ancak onların da sınırlamaları var. Uydular da yardımcı olabilir, fakat bulutların arkasını göremezler ve toprakta veya okyanusun orta ve derin katmanlarında neler olup bittiğini de tespit edemezler.

İki küresel karbon yutağının – kara ve okyanus – 10 yıllık hareketli ortalamaları, okyanusun çok daha fazla emdiğini, ancak bu artışın yavaşladığını gösteriyor. Kara yutağı ise son on yıllarda bir artış eğilimi göstermiyor.
Morgan ve diğerleri, Science, 2026’dan uyarlanan şekil; atmosferik CO2 verileri NOAA Küresel İzleme Laboratuvarı’ndan; atmosferik O2 verileri Scripps Okyanus Bilimi Enstitüsü’nden

Karbon döngüsü bilim insanları olarak, bu karbon yutaklarını ölçmek için farklı bir yol bulmaya karar verdik.

Yeni çalışmamız soruna başka bir açıdan yaklaşıyor. Okyanus ve kara karbon yutaklarının karbondioksiti nasıl emdiğini ölçmek için atmosferdeki oksijen (O₂) ölçümlerini yüksek hassasiyetle, atmosferdeki karbondioksit (CO₂) ölçümleriyle birleştirdik.

Bu yöntem işe yarıyor çünkü kara, okyanuslar ve fosil yakıt yanması oksijen üzerinde farklı etkilere sahip: Fosil yakıtlar yakıldığında sadece CO₂ üretmekle kalmaz, aynı zamanda O₂ tüketirler. Karada ise bitkiler büyümek için CO₂ aldıklarında aynı zamanda O₂ salarlar. Okyanuslar atmosferdeki CO₂’yi aldığında ise buna karşılık gelen bir O₂ salınımı olmaz.

Bu da demek oluyor ki, atmosferdeki hem CO₂ hem de O₂’yi ölçersek, okyanus ve kara karbon yutaklarını nicelendirebiliriz. Bu, CO₂ ve O₂’nin küresel bütçeleri hakkındaki bilgimiz ve ölçümlerimizle birleştirilmiş, iki bilinmeyenli iki denklemi çözmek için basit bir matematiksel yaklaşımdır.

Son üç on yılda okyanus ve kara karbon yutaklarını incelediğimizde, sonuçlar şaşırtıcı ve endişe vericiydi.

Çoğu bilgisayar modeli simülasyonunun aksine, kara karbon yutağının artan fosil yakıt emisyonlarına ayak uydurmak için zamanla arttığını görmedik. Ancak, çoğu modelin tahmin ettiğinden daha büyük bir okyanus karbon yutağı bulduk ve emisyonlar arttıkça bu yutağın da arttığını tespit ettik.

İki küresel karbon yutağının – kara ve okyanus – 10 yıllık hareketli ortalamaları, okyanusun çok daha fazla emdiğini, ancak bu artışın yavaşladığını gösteriyor. Kara yutağı ise son on yıllarda bir artış eğilimi göstermiyor.
Morgan ve diğerleri, Science, 2026, ek materyallerden uyarlanmıştır.

Eğer karbon yutaklarındaki bu eğilimler devam ederse, önümüzdeki on yıllarda insanlar iklim değişikliğini yavaşlatmak için okyanuslara daha fazla güvenmek zorunda kalacak. Ancak önümüzdeki birkaç on yıl içinde okyanusların karbon emmede daha az etkili olabileceğine dair nedenler var.

Örneğin, daha sıcak sular karbondioksit gibi gazları daha az tutabilir. Daha sıcak yüzey suları aynı zamanda derin okyanusla daha az etkili bir şekilde karışır; oysa bu karışım, karbondioksiti yüzlerce yıl boyunca atmosferden uzak tutma gibi faydalı bir etkiye sahiptir.

Daha sıcak sular daha az karbondioksit tutabilir ve okyanusun alt katmanlarıyla daha az etkili bir şekilde karışabilir.
Cristian Palmer/Unsplash, CC BY

Son on yıla ait veriler, okyanus karbon yutağının şu anda artmasına rağmen, bu artış hızının yavaşlayabileceği ihtimaline işaret ediyor.

Karbon döngüsü modellerinin iyileştirilmesi gerekiyor

Okyanuslar için çoğu bilgisayar modeli birbiriyle uyumlu, ancak tarihsel dönem için bu modeller bizim oksijen tabanlı sonuçlarımızla eşleşmiyor. Kara için ise modeller birbirinden oldukça farklı ve çoğu bizim oksijen tabanlı sonuçlarımızla uyumlu değil.

Bilgisayar modelleri, hükümetlere tehlikeli iklim değişikliğinden kaçınmak için uygulanabilir senaryolar sunmak açısından hayati önem taşıyor, ancak etkili olabilmeleri için gerçek dünya gözlemlerine daha iyi dayanmaları gerekiyor. Doğayı bir dizi denklemle temsil etmek zordur ve gezegenin büyüklüğü göz önüne alındığında gözlemler de sınırlıdır.

Çalışmamızın küresel karbon yutakları hakkındaki anlayışı geliştirdiğine ve önümüzdeki on yıllarda iklim değişikliğiyle ilgili olası gelişmelerin daha güvenilir bir şekilde tahmin edilmesine yardımcı olabileceğine inanıyoruz. Ancak her bilimsel yaklaşım gibi, bizim oksijen yöntemimizin de dezavantajları var.

Ölçümlerin kendisi zorlu; öyle ki dünyada sadece yaklaşık 10 araştırma laboratuvarı bu ölçümleri düzenli olarak yapıyor. Ölçümleri kalibre etmek de sürekli bir zorluk. Dünya da bu işe yardımcı olmuyor: Daha sıcak sular daha az gaz tutuyor, yani okyanuslar iklim değişikliğine yanıt olarak ısındıkça atmosfere bir miktar oksijen salıyorlar. Karbon yutağı hesaplamalarımızda bunu dikkate almalıyız. Ayrıca okyanus dolaşımındaki değişkenliği ve diğer okyanus süreçlerini hesaba katmak için sonuçlarımızı 10 yıllık zaman dilimlerinde ortalamak zorundayız.

Politika yapıcılar ve halk daha hızlı yanıtlara ihtiyaç duyuyor. Çözümün hem atmosferik oksijen yaklaşımını iyileştirmeyi hem de diğer bağımsız yöntemleri kullanmayı içerdiğine inanıyoruz: okyanuslardaki karbon ve oksijen ölçümleri, bilgisayar modelleri ve uyduların hepsi hayati önem taşıyor. Bu yaklaşımları birleştirmek, karbon döngüsü ve iklim değişikliği hakkında daha sağlam bir anlayışa ve bu değerli karbon yutaklarının ve küresel iklimin nereye gittiği konusunda daha iyi bir bilgiye yol açacaktır.

İlginizi Çekebilir: Yeni Bir Yerleşimci Nesli, Kaliforniya’nın Wonder Vadisi’ndeki Terk Edilmiş Kulübeleri Bir Topluluğa Dönüştürüyor →
Kaynak: The ConversationKaynak yazarı: Andrew C. Manning, Andrew J. Watson, Eric J. Morgan
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔
Forumda sor / tartış
BayHaber Arama

Hangi konuyu araştırıyorsunuz?

En az 3 karakter yazın.

Tüm Bölümler

BayHaber’i keşfedin

Okuma görünümü

BayHaber’i nasıl okumak istersiniz?

Seçiminiz bu tarayıcıda saklanır. İki gazete görünümü görselleri ve sayfa ritmini basılı yayın hissine yaklaştırır.

Ağ Bağlantıları:Ürün Karşılaştırma • Dijital Medya • Güncel Haber • Net Haber • Gazete Hakimiyet
\n\n