Tuvalu’nun 11.000 sakini, evlerinin yaşanmaz hale gelebileceği bir gelecekle yüzleşiyor (Fotoğraf: Tuvalu Kıyı Uyum Projesi)
Bu hafta Türkiye’de devam eden COP31 iklim konferansı sırasında, Pasifik ülkesi Tuvalu, varlığını sürdürmek için kolektif eylem çağrısında bulunuyor.
Avustralya ile Hawaii arasında, dokuz mercan adasından oluşan bu küçük ülke, iklim değişikliğine karşı özellikle savunmasız. Ülkenin en yüksek noktası deniz seviyesinden sadece 4,5 metre yükseklikte.

11.000 sakini, evlerinin yaşanmaz hale gelebileceği bir gelecekle karşı karşıya.
Bilim insanları, 2050 yılına kadar ülkenin büyük bir kısmının mevcut yüksek gelgit seviyesinin altına ineceğini tahmin ediyor.
İrlanda ve Tuvalu, gelecek Temmuz ayında fosil yakıtlardan uzaklaşma üzerine uluslararası bir konferansa ev sahipliği yapacak.
Muhabir Una Kelly, yükselen denizlere karşı savaşan halkın sesini dinlemek için Tuvalu’ya gitti.
Gitty Yee gençken günün her saatinde sahilde oynardı. Şimdi ise sıcaklığın öğleden sonraları dayanılmaz hale getirdiğini ve sahil çizgisinin değiştiğini söylüyor.
27 yaşındaki iklim aktivisti, memleketinin bazı kısımlarının “artık orada olmadığını” belirtiyor.

“Yıkılmış hissediyorum, çünkü toprağımı kaybedersem kimliğimi de kaybederim. Kim olduğumu, bir Tuvalu’lu olarak kimliğimi tanımlayan her şeyi kaybederim. Toprağım, ülkem olmadan ben de bir Tuvalu’lu değilim.”
‘Toprağım, ülkem olmadan ben de bir Tuvalu’lu değilim,’ diyor Gitty Yee
İnsanlara Tuvalu’lu olmanın ne anlama geldiğini sorduğumda, saygı, topluluk ve huzur gibi kelimeler kullanılıyor.
Bir adam, ‘alofa’ yani sevgi kelimesinin kültürlerinin temeli olduğunu, çünkü her şeyi birbirleriyle paylaştıklarını söylüyor.
Yavaşlamaya ve bir araya gelmeye önem veriliyor.
Tuvalu’lu eski gazeteci Puaseiese Adrienne Pedro, akşamlarını ailesiyle mavi lagünde yüzerken geçirmeyi seviyor.
“Dünyanın diğer ülkelerinde zaman önemlidir, zaman sizin patronunuzdur,” diyor. “Burada, Tuvalu’da ise kendi patronunuzsunuz. Her şey rahat.”
Ancak iklim krizinin aciliyeti bu huzurlu ada hayatını yavaş yavaş etkiliyor.
Puaseiese Adrienne Pedro, belirsiz bir gelecekte bazı mirasların kaybolmasından endişe duyuyor
Bazı yerlerde sahil çizgisi evlere ve okullara doğru ilerliyor. Kraliyet gelgitleri evlerin içine kayalar ve deniz suyu taşıyor. Daha güçlü kasırgalar ağaçları yıkıyor ve hayati önem taşıyan gıda ile ilaç getiren konteyner gemilerini geciktiriyor.
Genç bir kadın, 2015’teki Pam Kasırgası’nın dış adalardan biri olan Nui’de mezarlıkları nasıl yok ettiğini ve insan kalıntılarını ortaya çıkardığını acıyla anlatıyor.
Atalarını besleyen doğal döngüler de bozuluyor: daha sık kuraklıklar içme suyu kaynaklarını azaltıyor ve toprağa daha fazla tuzlu su sızması nedeniyle yerli mahsuller büyümekte zorlanıyor.
Kalisi Sogivalu bana pulaka yetiştirmeye çalıştığı çukuru gösteriyor; bu bitki, karbonhidratların önemli bir kaynağı ve Tuvalu’nun yemek geleneklerinin temel bir parçası.
“Şimdi ekim yöntemimiz su seviyesi yüzünden bozuluyor,” diyor.
“Su seviyesi her yıl artıyor. Mahsullerimizi yok ediyor ve güçlü rüzgarlar ekmek ağacı, muz ve papaya gibi ağaçlarımızı yıkıyor.”
Yol kenarında yapraklarda pişirilmiş taze balık
Yerel halk lagünden balık yakalıyor, ancak balık kıtlığı yaşanıyor ve nüfus, küresel fiyatların artmasıyla daha pahalı hale gelen ithal gıdaya bağımlı durumda.
Mağaza rafları işlenmiş gıda paketleri ve kutularıyla dolu, buzdolaplarında ise birkaç solgun elma ve lahana duruyor.
Bay Sogivalu, çocukluğundan bu yana ülkedeki beslenme alışkanlıklarındaki değişimden endişe duyuyor.
“Taze değiller, çünkü oradan buraya kaç konteynerle taşındılar? Ve sonra bize dört ay sonra ulaşıyorlar.
“Diyabet ve obeziteyle ilgili çok fazla sorun yaşıyoruz. Sorun bu, çok fazla şekerli yiyecek tüketmek.”
Tuvalu nüfusunun dörtte birinden fazlası diyabetten etkilenirken, yetişkin nüfusun yarısından fazlası obez.
Bu varoluşsal tehditler karşısında bazı Tuvalu’lular, kendilerine özgü kültürlerinin nasıl sürdürülebileceğinden endişe ediyor.
Tuvalu’yu oluşturan her ada, kendine özgü geleneklere ve lehçelere sahip.
Geleneksel toplantı salonlarında, adanın esintisine dört bir yandan açık bir şekilde, fatele dansları sergileniyor: insanlar yerel bitkilerden yapılmış kostümlerle sıraya giriyor ve müziğe uyumlu bir şekilde hareket ediyorlar. Teneke ve ahşap kutularla hızlanan bir ritim çalınıyor, şarkılar yükselip alçalırken kutlama daha da coşkulu hale geliyor.
Eski gazeteci ve şimdi başbakanın medya danışmanı olan Bayan Pedro, bu mirasın belirsiz bir gelecekte kaybolmasından endişe duyuyor.
“Bir anne ve büyükanne olarak bu benim için çok kişisel bir konu; kültürümüzü kaybetmek. Çünkü kültür, gençlere hızla değişen bir dünyada kimlik ve temel sağlıyor.”
“Gençlerimiz yurt dışında eğitim alsalar veya hayat kursalar da şarkılarımızı, dilimizi ve geleneklerimizi bilmelerini, köklerini tanımalarını istiyoruz.”
İrlanda’da olduğu gibi, göç Tuvalu’lu nesiller için bir gerçeklik olmuş. İklim değişikliği, insanları yurt dışına iten ekonomik faktörleri daha da artırdı.
36 yaşındaki dört çocuklu anne Violeti Auega, dış adalardan biri olan Nukulaelae’den geliyor. Hayatı boyunca oradaki nüfusun 400’den yaklaşık 200’e düştüğünü söylüyor.
İnsanlar oradan Tuvalu’nun başkenti Funafuti’ye veya daha uzaklardaki Avustralya ve Yeni Zelanda’ya göç etti.
Bayan Auega’nın yurt dışına taşınma planı yok, çünkü geniş ailesine yakın kalmak istiyor. Ancak çocuklarının “Tuvalu’dan uzakta daha iyi bir gelecek” bulmasını umuyor.
“Umarım çocuklarım bir fırsat bulup başka bir yere taşınırlar, en kötü senaryoda buradan uzaklaşırlar. Ama Tuvalu hala yaşanabilirse, umudum çocuklarımın burada kalıp Tuvalu’yu desteklemesi ve geliştirmesidir.”
2023’te Tuvalu ve Avustralya, Falepili Birlik Anlaşması’nı imzaladı. Bu anlaşma, yılda 280 Tuvalu’lunun Avustralya’da oturma vizesi almasına olanak tanıyor ve onlara Avustralya vatandaşlarıyla aynı istihdam, sağlık, konut ve eğitim haklarını veriyor.
Buna karşılık Tuvalu, diğer ülkelerle yapacağı her türlü savunma ve güvenlik anlaşmasında Avustralya ile istişare etmek zorunda.
Bu anlaşma, birçok uluslararası medya kuruluşu tarafından dünyadaki ilk ‘iklim mültecisi vizesi’ olarak övüldü.
Konuştuğum birçok Tuvalu’lu, kendilerini çaresiz kurbanlar olarak gösteren ve ülkelerini dünyanın geri kalanı için bir ibret hikayesine indirgeyen bu anlatıdan derin bir öfke duyuyor.
‘İklim mültecisi anlatısı hoşumuza gitmiyor. Biz mülteci değiliz,’ diyor Suilelei Fuitau
Yirmi yedi yaşındaki Suilelei Fuitau, yakında yapılacak bir kura için vize başvurusunda bulunacak, ancak asıl motivasyonu iklim değişikliğinin etkilerinden kaçmak değil, küçük kızı için daha iyi bir eğitim aramak.
“İklim mültecisi anlatısı hoşumuza gitmiyor. Biz mülteci değiliz,” diyor.
“Bu, ülkem ile dost bir komşu arasında yapılan bir anlaşmaydı. Falepili, iyi bir komşu olmak anlamına geliyor. Yani biz mülteci değiliz, sadece komşular olarak oradayız ve birbirimize yardım ediyoruz.”
İklim aktivisti ve aynı zamanda Oxfam Aotearoa için iletişim alanında çalışan Bayan Yee, Tuvalu’nun “sadece oturup beklemediğini”, çözüm bulmaya çalıştığını söylüyor.
“Biz iklim kriziyle savaşıyoruz; aslında bizim neden olmadığımız bir krizin etkileriyle mücadele ediyoruz.”
Tuvalu, küresel karbon emisyonlarının %0,01’inden daha azından sorumlu.
Tuvalu İklim Eylem Ağı tarafından düzenlenen bir iklim adaleti diyalog etkinliğinde, sahnede yapılan panel tartışmalarında gençler “Biz boğulmuyoruz, savaşıyoruz” sloganını tekrarlıyorlar.
Çim köklerinden oluşan topluluk gruplarıyla birlikte, seslerini ve çözümlerini uluslararası arenaya nasıl taşıyacaklarını tartışıyorlar.
Kör kadın Mine Pili’nin İrlanda kökenleri var
Etkinlikte Mine Pili ile sohbet etme fırsatım oluyor.
İrlanda kökenli: İrlandalı Jack O’Brien 1850’lerde Tuvalu’ya gelmiş. Bu nedenle O’Brien, ülkede yaygın bir soyadı.
Mine Pili kör ve Tuvalu’da engelli bireyleri temsil eden Fusi Alofa Derneği’nin yönetim kurulu üyesi.
Bana, COP gibi konferanslarda engelli bireylerin seslerinin karar alma süreçlerine dahil edilmesini umduğunu anlatıyor.
“Bu, sadece bir çevre sorunu olarak değil, aynı zamanda bir insan ve adalet sorunu olarak da bakmak için yeni bir bakış açısı sağlıyor.”
Bir başka konuşmacı, Tuvalu Kadınlar için Değişim Derneği’nden Filiga Taukiei Nelu, bu tartışmalarda kadın seslerinin merkezde olmasının önemini vurguluyor. İklim krizinin kadınların bakım yükünü artırdığını söylüyor.
Bu arada, Tuvalu hükümeti uyum projeleri üzerinde çalışıyor. Geri çekilecek daha yüksek bir yer olmadığı için yeni topraklar oluşturuyorlar.
Burada alan çok kıymetli; havaalanı aynı zamanda oyun alanı, ragbi sahası veya voleybol sahası olarak da kullanılıyor. Bir uçağın inmesi gerektiğinde, bir siren sesi insanları ve birçok köpeği pisti boşaltmak için uyarıyor.
Tuvalu’nun toplam kara alanı 26 kilometrekare. Başkent Funafuti’de binalar dar bir toprak şeridi üzerinde yoğunlaşmış durumda; bu şerit bazı noktalarda karşı kıyı arasındaki mesafe sadece 20 metreye iniyor.
Funafuti’deki kara dolgu projesinin bir manzarası
Lagün tarafında, okyanustan kum çekilerek yeni korunan topraklar oluşturuldu.
Bu Tuvalu Kıyı Uyum Projesi, çoğunlukla BM’nin Yeşil İklim Fonu tarafından finanse ediliyor ve sonunda fırtına kabarmalarının ötesinde 3,6 kilometrekarelik yükseltilmiş toprak yaratacak.
İkinci uyum projesi ise Dijital Ulus olarak adlandırılıyor. Bu proje, arazinin sanal bir kopyasını ve dil, müzik ve kültürel nesnelerin dijital bir arşivini oluşturmayı amaçlıyor.
2022’de Tuvalu, adalarının sanal bir kopyasını oluşturduğunu ilk duyurduğunda büyük medya ilgisi çekmişti.
Dijital Ulus Tuvalu projesinin yöneticisi Petaia Meauma Moeaga, hükümetin güçlü bir mesaj vermek istediğini kabul ediyor.
“Dünyayı, özellikle de gelişmiş ülkeleri uyandırmaya çalışıyoruz.”
Bazı Tuvalu’lular, projenin ülkenin batma kaderine boyun eğdiğini ima ettiğinden endişe duyuyor, ancak Bay Moeaga bunu reddediyor.
“Hükümetin asıl amacı Tuvalu’yu batırmaktan korumak. Ama aynı zamanda, bu amaç doğrultusunda kültürümüzün, projelerimizin ve ilkelerimizin tamamen korunmasını sağlamak için bu projeyi paralel olarak yürütüyoruz.
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
