Australia’nın edebiyat dünyasında bir efsane olarak bilinen yayımcı ve editör Hilary McPhee, 85 yaşında hayatını kaybetti. 1975’te arkadaş Diana Gribble ile birlikte kurduğu McPhee Gribble yayınevinin kapılarını açan McPhee; Helen Garner’ın ilk romanı Monkey Grip’i keşfeden, Tim Winton’un Cloudstreet adlı eserini dünyaya tanıtan ve Australian Society of Authors tarafından 2003’te ülkenin en iyi romanı seçilen eseri yayımlayan isim olarak tarihe geçti. Yayımcılık sektörünün önde gelen figürlerinden biri olan McPhee, üç çocuğunu geride bıraktı.
Kariyeri boyunca edebiyatın ticarileşmesiyle arasındaki dengeyi kurmasıyla tanınan McPhee’nin ölümü üzerine yazılan anılar ve değerlendirmeler, onun hem bir editör olarak hem de sektörün öncü isimlerinden biri olarak bıraktığı izi ortaya koyuyor. Kurduğu yayınevinin, bugün hala Australia’nın sevilen yazarlarının ilk çıkış noktası olması, onun sektöre kattıklarını net biçimde gösteriyor.
Bir yayımcının yükselişi
Erken dönem hayatında Melbourne Üniversitesi’nde öğrenci olarak ülkenin önde gelen edebiyat dergisi Meanjin’de editör asistanı olarak görev yapan McPhee, kurucu editör Clem Christesen ile çalıştı. Yurt dışındaki bir dönemin ardından British Council’da kısa süreyle çalışan McPhee, 1969 yılında Penguin Australia’a katıldı ve burada “küçük bir boomerang desenli Australian Penguins” listesinde şirketin ilk editörü olarak görev yaptı. Ardından McKinsey yönetim danışmanlığı firmasında onların ilk kadın yazarı olarak çalıştı.
Üç yaşında, 1975 yılında, dört yıllık kitap yayımcılığı deneyimine sahip olan McPhee; tasarım ve ofis yönetimi geçmişe sahip arkadaşı Diana Gribble ile birlikte bir yayınevi kurdu. Şirket, Güney Yarra’daki tarihi bir evin arka sokağındaki kiralık bir odayla başladı. 1980 yılına gelindiğinde Fitzroy’da kreşi olan bir ofise sahip oldular ve ileride McPhee Gribble’ın ardılını oluşturacak Sophie Cunningham ile Sue Hines gibi editörler ekibe katıldı; ikisi de bugün kendi alanında büyük yayımcılık figürleri haline geldi.
Edebiyatı ticaretle dengeleyen bir model
McPhee Gribble, edebiyat çalışmalarını popüler çocuk dizisi Practical Puffins ile destekledi; dizi üç milyon kopya sattı ve ayrıca Penguin ile lisans anlaşmaları yaptı. Aynı zamanda Australian kitaplarının yabancı pazarlarda haklarını başarıyla satan McPhee, birden fazla gelir kaynağı koruyarak hem ticari hem de eleştirel başarı yakalayan kitaplar yayımlayarak, günümüz yayımcılarının kıskandığı bir iş modeli kurdu.
McPhee, anı kitabı yazan nispeten az sayıda editörden biridir. Bu alanda ünlü istisnalar arasında İngiltere’li yayımcı Diana Athill’in Stet ve Life Class adlı eserleri öne çıkar. McPhee’nin ilk anı kitabı Other People’s Words, 2001 yılında yayımlandı ve bu yıl 25. yıldönümü baskısıyla okuyuculara ulaştı.
“Bir gün 1976’da Helen Garner, Jolimont Lane bunkerimize geldi ve bize oldukça utangaç bir şekilde bir roman yazmış olabileceğini düşündüğünü söyledi. Bir göz atmamızı ve ona dürüstçe ne düşündüğümüzü söylememizi ister miydiniz?”
Hilary McPhee, Other People’s Words adlı anı kitabında
Publisher Hilary McPhee’nin Helen Garner’a ilk kurgu dışı kitabı The First Stone için kendi yazılarında kendisini bir karakter olarak yerleştirmesini önerdiği biliniyor. Bu eser, Melbourne Üniversitesi’nde prestijli bir kolejde yaşanan cinsel saldırıları konu alıyor ve Picador yayınevi tarafından yayımlandı.
Bu ilişki hem yazar hem de yayımcı için biçimlendirici nitelik taşıdı. Güven o kadar yüksekti ki, McPhee ve Gribble Garner’a bir el yazısını yayımlamamasını önerdiğinde, Garner bu tavsiyeye uydu ve eseri başka yerlere götürmedi; Garner’ın biyografisini yazan Bernadette Brennan bunu aktardı.
Bir editörün mirası
McPhee’nin Garner’a ilk kurgu dışı kitabında kendisini bir karakter olarak eklemesini önermesi, Garner’ın kurgu dışı anlatısının bugün bir imzasına dönüşen üslubu için önemli bir dönüm noktası oldu. Bu yöntem daha sonraki kitaplarında da sürdü; Joe Cinque’s Consolation ve This House of Grief gibi eserlerde bu üslup görüldü.
Bu şekilde McPhee, yazarların editörlerden beklediği tüm nitelikleri bir araya getirdi. Zamanın kültürel koşullarını ve pazarı okudu, okuyucuların tepkilerini öngördü, hukuki incelemeleri yönetti ve yazarla kişiliği arasındaki dinamiği yönetti; nihayetinde yeni bir şey üretmek için işbirliği yaptı.
The First Stone bugün hala raflarda yerini koruyor. Kitap hakkında sahip olunabilecek herhangi bir rezervasyondan bağımsız olarak, eser tarihte kültürel bir patlama noktası olmaya devam edecek. Doğal olarak tüm editörlük ilişkileri uyumlu değildi; McPhee Other People’s Words’da bunu betimler.
“Gece yarısı yeni bölümler yeniden düzenler ve yenilerini eklerdi. Bu, bir editör için kurgu yazarıyla yakın çalışmaktan elde edilen tatmin verici deneyimlerden biriydi; her şey yoluna girerse. Roman nihai şeklini alırken ve yazarın roman hakkındaki vizyonu derinleşirken kendimi bir tür yankı tahtasına dönüşüyormuş gibi hatırlıyorum. Gerald’ın anısı ise tamamen tersidir.”
Hilary McPhee, editmen Murnane hakkında
Sektördeki dönüştürücü rolü
1983 yılında McPhee ve Gribble, Penguin ile bir “ortak yayımcılık” düzenlemesine girdi. 1989 yılında Penguin bu işi satın aldı; kısa süreliğine bir imaj haline gelen şirket için McPhee iki yıllık bir sözleşmeyle şirkette kaldı. Ardından Pan Macmillan’a geçti ve burada Picador imajını 1994 yılına kadar yönetti.
McPhee, Paul Keating tarafından Australia Council for the Arts’ın ilk kadın başkanı olarak atanmış; 1994-1997 yılları arasında görev yaparken kuruluşundan bu yana yaşanan ilk kapsamlı yeniden yapılandırmayı hayata geçirmiştir. “İnsanlar değişime oldukça düşmandı, ama biz düzgün olmayan bir sistemi düzeltmeye çalışıyorduk” şeklinde Kill Your Darlings’a söylediği ifadelerde dönemin zorluklarını hatırlattı.
“O dönemden çok şey öğrendim ama, tanrım, ne kadar zordu. Aslında çok ağladım.”
Hilary McPhee
Aynı zamanda Miles Franklin, Victorian Premier’s Award ve Melbourne Prize gibi büyük edebiyat ödülleri jürisinde görev yapan McPhee; ayrıca çevrimiçi politik dergi New Matilda’nın yönetici kurulu üyesi ve ara sıra editörüydü.
Kalıcı bir miras
McPhee’nin mirası, eğittiği editörlerde ve koyduğu standartlarda yaşar. Bu yıl başlarında yazarlarını şahsen düzenlediği dönemleri hatırlattı; onların “tramvaya veya bisiklete atlayarak” geldiğini ve Winton gibi eyalet dışındaki yazarlarla uzun telefon görüşmeleri yaptıklarını anlattı. “Kişisel bir bağ olmak zorundaydı. Yazarın ne yapmaya çalışığını anlamalısın.”
Sektördeki güncel koşulların bazı açılardan artık daha kötü olması, McPhee’nin koyduğu yüksek standartların karşılanamadığını gösteriyor. Ancak Other People’s Words’dan aldığı sözler bugün hala kulağımda yankılanıyor.
“Soru sormayı, öneride bulunmayı ve ilk düzenlemeyi kurşun kalemle yapmayı öğrendik. Bu, kendimiz için editörlük sürecinin yazma eylemine göre ikincil olduğuna dair faydalı bir hatırlatmaydı; yazarlar için ise metnin onların sorumluluğunda kaldığına ve nihayetinde çözümleri kendileri aramaları gerektiğine dair.”
Hilary McPhee
McPhee, kariyerini işaretleyen gösteriş, sofistike ve distinctly Australian yayımcılığı takdir eden yazarlar ve editörler tarafından uzun süre anılacak. The Children’s Bach veya Cloudstreet’i seven herkes onun adını bilmeyecek – ama bu kitapların yayımcılığını birinci elden deneyimlediler.
