5.000 yıldan daha eski bir dönemde, Meretneith (Merneith olarak da yazılır) adlı bir kraliçe Antik Mısır‘da yaşadı ve muhtemelen ilk Hanedanlığın kurucusu sayılan üçüncü hükümdar Djer’in kızıydı. Bu dönem, Mısır’ın birleşik bir krallık altında yönetildiği ilk hanedanlık dönemi olarak tarihe geçmiştir. Meretneith’nin ülkeyi yönettiğine emin olduğumuz için mezar kompleksi, Erken Hanedanlık Mısırlıları arasında tartışılan bu konuyu yeniden gündeme getirmektedir.
Mısır bilimi (Egyptology) uzmanları uzun yıllardır Meretneith’nin bağımsız bir hükümdar olup olmadığını tartışıyor. Bu tartışmayı çözmek için, onu bir hükümdar olarak tanıtan bir metnin bulunması gerekiyordu.
Sisli bir tartışma
Meretneith’nin statüsündeki belirsizliği çözebilecek tek olası metin, siyah-beyaz bir fotoğrafta yer alan hiyeroglifik bir yazımdır. Bu yazım, toprak bir tıkaçta (seramik kavanoz ve diğer kapları kapatmak için kullanılan bir tap) bulunmaktadır.
Söz konusu yazım ilk olarak 1940’larda Saqqara’daki bilinmeyen bir mezarından çıkarılan 13 toprak tıkaçın üzerinde bulundu. Ancak yalnızca yazının bir fotoğrafı günümüze ulaşmıştır.
Bu fotoğraf, Londra’daki Egypt Exploration Society’in (Mısır Araştırmaları Topluluğu) kayıtlarında yer alan Mısır bilimci Walter B. Emery’nin arşivindedir. Orijinal eserin veya fotoğrafın cam plakasının konumu bilinmemektedir.
Yazı, serekh olarak bilinen dört kraliyet işaretinden oluşan bir sıradan oluşmaktadır. Bu hiyeroglifik işaret, kraliyet binasının bir resmi ile koruyucu tanrı ve hükümdarın adının birleştirilerek yazılmasıyla oluşturulur.
Emery yalnızca ilk ve dördüncü işaretin hükümdar Djer’e ait olduğunu belirtti. Ancak o dönemde birçok bilim insanı Emery’nin diğer iki serekhin Meretneith’ye ait olduğu iddiasını reddetti.
“Bu teoriye karşı verilen argümanlardan biri, orijinal yayınlanan fotoğrafın kalitesinin kötü olmasıydı; bu da toprak tıkaçtaki işaretlerin neyi betimlediğini doğrulamayı imkansız kılıyordu.”
Mısır bilimci Walter B. Emery’nin çalışmasına dayanan analiz
Tartışmanın aydınlatılması
Sydney’deki Macquarie Üniversitesi’nde dijital teknisyen Crystal Miller ile iş birliği yaparak, işaretleri dijital olarak netleştirmek için yeni bir teknik geliştirdik. Amacımız, yazının Meretneith’nin Emery’nin iddia ettiği gibi erkek hükümdarlarla aynı taşı (serekhi) taşıdığını kesin olarak kanıtlayıp kanıtlamadığını belirlemekti.
Scan edilen arşiv fotoğrafının dijital görüntüsüne çok aşamalı bir süreç uyguladık. Hiyeroglifleri izole ederek, renkleri tersine çevirerek ve görüntüyü ölçeklenebilir vektöre (matematiksel formüllere dayanan bilgisayar grafiği) dönüştürerek, keskin bir dijital replika elde ettik — tıpkı yüksek teknolojili bir kurşun kalemle bir coin’in üzerine yapılan sürtme işi gibi.
Geliştirilmiş görüntü kalitesi, metnin netliğini önemli ölçüde artırdı ve Emery’nin fotoğraftaki semboller üzerine el ile yaptığı çizimden çok daha doğru.
Tekniğimiz, ikinci ve üçüncü serekhte, amblemin ad kısmındaki işaretlerin Meretneith’nin adını yazmak için kullanılan ana işaretle tutarlı olduğunu ortaya çıkardı.
Sonucumuzdan yola çıkarak, bu sonucun Meretneith’yi bu dönemin hükümdarlarına özgü temel işaret ile tanıttığını düşünüyoruz.
Bu da onun ilk Hanedanlık döneminde gerçekten bir kadın hükümdar (basit bir “kraliçe” değil, erkek bir hükümdarla tam eşitleşen gerçek anlamda bir “hükümdar”) olduğu ve Antik Mısır’da adı kraliyet serekh amblemine kaydedilen ikinci kadın hükümdar olduğu anlamına geliyor.
Kanıt birikimi
Meretneith’nin kraliyet kariyerini destekleyen başka kanıtlar da mevcut: Kraliyet mezarlığında lüks bir cenaze kompleksi, adının idari unvanlar ve bölümlerle birlikte belgelenen yazılar ve kraliyet mezar mühürlerindeki izlenimler. Aslında çalışmalar, farklı biçimlerde en az 30 yıl boyunca Mısır’ı yönettiğini tahmin ediyor.
Buna rağmen elimizdeki tüm kanıtlara rağmen, kariyerinin bulmacası tamamlanmış değil. Bu son araştırma yeni bir hipotez sunuyor: Meretneith’nin politik kariyerinin, farklı kanıt biçimleriyle eşleşen aşamalara bölünmesi gerektiği.
Farklı metin türleri, kariyerinin farklı politika rollerini kategorize etmemizi sağlıyor. Djer’in yanındaki kraliyet serekhi onu bir co-regent (ortak hükümdar) olarak tanıtırken, mezar mühürleri daha sonraki rolünü bir regent king’s mother (hükümdar annesi veliayıp yönetici) olarak onaylıyor.
Mısırlılar, onu takip eden bir sonraki hükümdar Semerkhet’in mezar mührüne adını yazarak politik statüsünü tanıdı. Diğer metinler, siyasi unvanı olmadan bir hükümdar olarak yönetirken hazine ve memurlar üzerinde yetkiye sahip olduğunu gösteriyor.
Kariyeri boyunca politika rollerini değiştirme yeteneği yalnızca cinsiyeti ve yönetim ailesindeki konumu sayesinde mümkündü. Erkek hükümdarların aksine, Meretneith siyasi ortamın ihtiyaçlarına göre siyasi alana girip çıkma avantajına sahipti; erkek hükümdarlar ise tahta çıktı, yönetti, öldü ve halefleri tarafından defnedildi.
