Mısır‘da, efsanevi firavun Tutankhamun’un mezarının içinde gizli odalar bulunabileceğine dair artan araştırmalar, konuyu yeniden gündeme getirdi. Uzmanlar, süslemeli duvarların ardında saklı olabilecek bu alanların, kraliçe Nefertiti’nin defin yerini içiyor olabilir olduğunu belirtiyor; ancak konunun kesinliğine ulaşması için önümüzdeki aylarda mezarın duvarına küçük bir delik açılıp açılmayacağına karar verilecek. Araştırmacılar, gizli odalara dair bulgular ile Nefertiti’nin defin edildiğine dair kanıtlar arasındaki farkın hâlâ oldukça büyük olduğunu vurguluyor.
Bu araştırmalar, Tutankhamun’un mezar salonunun süslemeli duvarlarının ötesinde potansiyel boş alanlara yönelik ilgiyi tazeledi. Bazı araştırmacılar, bu gizli odaların—eğer gerçekten varlarsa—Tutankhamun’un kayınanası ve üvey annesi olan Nefertiti’nin defin yerini içiyor olabilir dedi. Nefertiti, 1912’de Tell-el Amarna’da bulunan dikkat çizen boyalı baş büstüyle ün kazandı.
Gizli Odalara Dair İlk İddia ve Destekçiler
Gizli odalara dair hipotez, on yıldan fazla önce ilk kez ortaya atıldı. Bu düşüncenin öne çıkan savunucularından arkeolog Nicholas Reeves, Nefertiti’nin defininin yakınlarda olabileceğine işaret edebilecek birkaç ipucu sıraladı; bunlar arasında Tutankhamun’un mezarının kuzey duvarına üstüne boyanmış “gizli” hiyeroglifler de yer alıyor.
Şimdi bir araştırma ekibi, Tutankhamun’un mezar salonundaki arkeolojik gözlemler ve jeofizik incelemelere dair bir değerlendirmeyi yayımladı. Bu inceleme, KV62 olarak da bilinen mezar üzerinde 2023 ile 2024 yılları arasında yürütülen taramanın sonuçlarını da içeriyor.
Bulgular, KV62’nin ötesinde saklı yapıların varlığına işaret ediyor. Duvara dikkatlice bir delik açıp mini kameralar yerleştirmeye karar verilmesi önümüzdeki aylarda alınabilir.
Mamdouh Eldamaty, baş araştırmacı
Eldamaty’nin Nature’a belirttiği gibi sonuçlar gizli yapılara işaret ederken, diğer uzmanlar bulgulara karşı temkinli yaklaşıyor. Spekülasyon, hipotez testi ve keşif arasında hassas bir denge bulunuyor; tarihin en büyük bilimsel ve arkeolojik atılımlarından bazıları, paradigmaları sorgulamaya ve belirsiz ile olasılık dışı tarihi ipuçlarından yola çıkan fikirleri izlemeye hazır araştırmalardan geldi.
Kanıt Beklentisi Arasındaki Fark
Sınırlı kanıtların büyük beklentilerle birleşmesi, veri ötesine geçen sonuçları teşvik edebilir. Tutankhamun’un mezarının ardında gizli odalar olma ihtimali tam da bu kesişim noktasında yer alıyor. Ancak söürülmemiş alanlara dair kanıtlar ile Nefertiti’nin defin edildiğine dair kanıtlar arasındaki ayrım oldukça büyük; asıl zorluk, ne bulmak istediimize karar vermek değil, mevcut kanıtların neyi desteklediğini ve neyi desteklemediğini nesnel biçimde değerlendirmek.
Mesir’deki Neues Museum’da sergilenen ünlü alçı kaplı kireçtaşı Nefertiti büstü. Vladimir Wrangel / Shutterstock
Medyanın Spectaküler Sonuçlara Eğilimi
Medya, en spektaküler sonuçlara doğru çekiliyor; Kleopatra’s mezarının Taposiris Magna’da aranması buna uyarıcı bir örnek sağlıyor. Daha önce soyulan mezarlar, eserler ve hatta yer altı hidraulik tüneline dair yenilenmiş inceleme sık sık Kleopatra’s mezarının keşfinin yaklaştığına işaret eder gibi sunuluyordu. Ancak Helenistik (Yunan etkisi taşıyan) kentsel altyapıyla tutarlı bir su kemeri olması, saray definine dair kanıt anlamına gelmiyor.
Daha dengeli bir yaklaşım, Mısır’ın İskenderiye kentinde çalışan Yunan arkeolog Calliope Papakosta’nın çalışmalarında görülüyor. Kazılarını ziyaret ettiğimde, Büyük İskender’in mezarının yakınlarda olabileceğine işaret eden kanıtları göstermişti. En ikna edici nesne, genç bir savaşçının mermer heykeliydi; bu eserin İskender’i betimleyebileceğini savundu ve ben de katılıyorum.
Kuzey duvarın ardında gizli bir kompleks olabilir mi? (Doğrudan ileriye bakılan yön) Tutankhamun’un mezar salonu. Kirk Fisher
Büyük İskender Heykeli ve Bağlamı
Eserin üslubu, İskender’in saray heykeltraşı Lisippos okuluyla tutarlıydı. Ne yazık ki heykel, Roma dönemine ait dolgu katının içine atıldığı için orijinal bağlamından çıkarılmıştı.
Papakosta, kanıtların hem umudunu hem de sınırlılıklarını fark ediyordu. Çalışmalarının İskender’in mezarının kaderini aydınlatabileceğine dair umutlu olsa da, bulgularını sürekli olarak verilerin gösterdiği sınırlar içinde tanımlıyordu.
Bu genç bir savaşçının mermer heykeli Büyük İskender’i betimleyebilir. İiskenderiye’deki Greko-Roman Müzesinde sergileniyor. Jay Silverstein, yazarın sağladığı (yeniden kullanılamaz)
Firavun İçin Olağanüstü Küçük Bir Mezar
Tutankhamun’un mezarına dair tartışma benzer sorunları gündeme getiriyor. Tutankhamun’un mezarı, bir firavun için olağanüstüz küçük; Nicholas Reeves bunun, yaklaşık MÖ 1350-1325 tarihli Amarna dönemi saray defin kompleksinin yalnızca dış kısmını temsil ettiğini savunuyor.
Mezarın bu alışılmadık durumu yaygın biçimde kabul görüyor ve firavunun genç yaşta ölmesi nedeniyle hızlıca kral için uyarlanmış küçük özel bir mezar olduğu varsayıldı.
Duvarın İncelenmesinde Jeofizik Rolü
Mezar salonunun süslemeli kuzey duvarındaki kapı izlerine dair bir işaret, genişletilmiş mezar kompleksi teorisini canlandırdı; ancak duvara zarar verip onu yoklamak söz konusu bile değil. Bu nedenle ilerleme, jeofiziğin duvara zarar vermeden içeri bakabilecek bir yol sağlamasına bağlıydı.
İlk incelemeler, esasen 400 ile 900 megahertz (MHz) aralığında nispeten düşük frekanslı Yer Altından Radara (GPR) kullanıldı. Böyle frekanslar, daha yüksek frekanslı radara göre çevredeki kireçtaşına daha derine nüfuz eder; ancak bu alan çözünürlüğünden ödün verilerek sağlanır. Sonra yapılan incelemeler bu aralığı genişletti ve 3 gigahertz (GHz) kadar yüksek frekansları da içerdi.
Kendi eğilimim, en yüksek freanlı radar antenlerine—GPR sisteminin elektromanyetik darbeleri gönderip alan kısımlarına—özel önem vermek olurdu; çünkü kuzey duvarda kapı izine dair kanıtın olup olmadığını çözmek, diğer ana soruları yanıtlamanın önemli bir ilk adımı.
Yüksek frekanslı sistemler daha az nüfuz eder ancak genellikle duvar yüzeyinin hemen arkasındaki hassal yapısal süreksizlikleri tespit etmeye daha uygun olur.
Takip Araştırmalar ve Sınırlılıklar
Daha sona yapılan incelemeler, teori edilen kompleksin üzerinden yapılan mikro yerçekimi taramalarını ekledi. Bunlar, yer altındaki yoğunluk farklarından kaynaklanan yer çekimi alanında çok küçük değişimleri ölçer. Yüksek freanlı GPR şimdi ekibi alet çantasına dahil edildi.
Bu araştırma stratejisinin mantıklı bir gelişimiydi. Sorun şu ki, duvar resimlerini korumak için GPR antenleri süslemeli yüzeylere doğrudan yerleştirilemiyordu; ortaya çıkan hava boşluğu antenna ve duvara arasındaki bağlantıyı zayıflatarak sinyal kalitesini düşürdü ve yorumlamayı zorlaştırdı. GPR için antenna yüzeften ne kadar uzaksa, hassal mimari özellikleri çözmenin o kadar zor olması.
Mikro yerçekimi taramaları bu sınırlılığa sahip değil; sensörün altındaki kireçtaşı içinde anormallikleri tespit edebilir. Her iki tür incelemenin de karşılaştığı zorluk, duvarın hemen ardında büyük bir açık odaya dair belirsiz kanıt üretmemiş olmaları.
Bunu açıklamak için gizli oda hipotezinin savunucuları, geçitlerin kırıntılarla kasıtlı biçimde doldurulmuş ve araştırmacıların ilk başta tespit etmeyi beklediği boşluk sinyallerini örtmüş olması gerektiğini öne sürdü. Bu makuldür ve daha fazla test edilmeyi hak eder; ancak hâlâ bir yorumdur, gerçek değil.
Bazı araştırmacılar, şu anda mevcut jeofizik kanıtının gizli odaların varlığını göstermediğini savundu.
Deneysel Sınır ve Gelecek
Sonuç ne olursa olsun, Eldamaty ve meslektaşlarının üstlendiği incelemeler, bu soruya dair bugüne kadar yapılmış en kapsamlı bilimsel değerlendirmedir. Şu anda gizli oda teorisinin tam da iyi bir bilimsel hipotezin olması gereken şey olduğu söylenebilir: ilginc, test edilebilir ve incelenmeye layık. En azından şu ana kadar olmadığı ise bir keşif olmaması.
