2009’daki Yunanistan, 2026’daki Fransa mı?

Fransa’nın on yıllık devlet tahili faizi geçen hafta %5 seviyesine ulaştı, bu da iki on yıldan uzun bir süredir görülen en yüksek düzey. Yatırımcıların Fransa’ya özgü riski ölçmek için kullandığı “spread” – Almanya’ya göre ödediği ekstra faiz – ciddi ölçüde genişledi. Parlamento, 2027 bütçesi için 54 milyar euroluk mali önlemlere ihtiyaç duyarken, Fransa genelinde süren protestolar ve şiddetli çatışmalar manşetleri domine ediyor.

Politik istikrarsızlık ve sosyal gerilim artarken, Yunanistan’ın borç krizinin başındaki döneme yapılan karşılaştırmalar kaçınılmaz hale geldi. 2009’da kriz patlak verdiğinde Yunanistan’ın maliye bakanı olarak, iki durumun nasıl karşılaştırılabileceği konusunda giderek daha sık soru alıyorum. Teşvik anlıyorum ama aynı zamanda bunun ne kadar yanıltıcı olabileceğini de.

Fransa’nın sorunu zayıf bir ekonomi değil

Fransa, Yunanistan değil. Dünyanın en büyük ekonomilerinden biri; küresel düzeyde rekabetçi şirketler, önemli ölçüde hanehalkı tasarrufları, derin bir finansal sistem ve sağlam kurumlar sahip. Ve 2009’daki Yunanistan’ın aksine, büyük dış finansman dengesizliği yok.

Sorunu, ekonominin ürettiği ile devletin harcadığı ve vergi mükelleflerinin finanse edeceği arasındaki kalıcı açık. INSEE’ye göre, kamu harcamaları 2025’te KGY’nin %57,3’üne ulaştı, Avrupa’daki en yüksek düzeylerden biri, ancak açık yine de %5,1’di (ve hükümet bu yıl %5,4’e ulaşmasını bekliyor). Kamu borcu, pandeminin öncesinde %100’ün altında iken, KGY’nin neredeyse %116’sına yükseldi (pandeminin zirve yaptığı 2020’deki oranın bugün daha yüksek olduğu tek G7 ülkesi). Ve Fransa şu anda borcunu finanse etmek için euro bölgesi krizindeki tüm eski ülkelere ödediğinden daha fazla ödüyor – ve resmi AA- kredi notunun ima ettiğienden de fazla.

L’« Exception française »: Fransa’nın pahalı sosyal modeli

Son yirmi yılda Fransa da düzenli olarak birincil açıklar verdi; faiz ödemelerinden önce bile daha fazla harcama, daha az gelir elde etti. Bu harcamaların büyük bir kısmı, yurttaşların tabii ki bağlı olduğu, ancak giderek yaşlı nesilleri emekli maaşları yoluyla genç nesillerin pahasına koruyan bir sosyal modeli finanse ediyor. Zayıf büyüme ve yaşlanan demografik yapı bu modelin sürdürülmesini zorlaştırıyor.

Yavaşlayan verimlilik, yüksek vergilendirme ve kalıcı belirsizlik yatırım ve büyüme üzerinde baskı oluşturuyor (IMF, 2026 için ancak %0,6’lık bir büyüme öngörüyor).

Fiskal zayıflıktan siyasi felce

Sıralı hükümetler, mali disiplini devlet beklentileriyle uzlaştırmada zorlandı. Siyasi parçalanma, uzlaşıyı daha da zorlaştırdı. 2026 bütçesinin geçirilmesi, aylara yayılan çatışma ve Meclis oylaması olmadan yasaların geçmesini sağlayan 49.3. maddeye defalarca başvuru gerektirdi.

Fransa’nın 2027 bütçesi üç rahatsız edici olasılık sunuyor:

• Olası ki 47. madde altında benzersiz bütçe kanunnameleri kullanarak zorla geçirmek
• Düzeltmeyi hafifleten bir uzlaşı müzakere etmek
• Başkanlık kampanyası yaklaşırken bütçe çözülmeden bir hükümet çöküşüyle karşılaşmak.

2009’da Yunanistan çok daha savunmasızdı. Rekabet gücünü kaybetmiş, devasa dış açıklar biriktirmiş ve mali durumunun gerçek tablonu gizlemişti. Fransa’da bu kurumsal hataların hiçbiri yok. Yine de Yunan deneyimi, fiskal zorlukların siyasi güvenilirlik bozulduğunda yönetilmesi oldukça zorlaşacağını gösteriyor. Bugün piyasalar Fransa’nın ödeyebileceğinden şüphe etmiyor. Karar verebileceğinden şüphe ediyor.

Piyasalar takvimi belirlediğinde

Fransa’da bir borç krizi kaçınılmaz değil. Derin finansal piyasalar, geniş yatırımcı tabanı ve nispeten uzun vadeli borçlanma, daha yüksek borçlanma maliyetlerinin kademeli olarak yansıması anlamına geliyor.

Ancak daha ucuz borçlar yeniden yapılandırıldıkça faiz yükü artacak. Fransız hükümetinin borç raporu, önerilen düzeltme varsayımına rağmen kamu borcunun 2027’de KBY’nin %121,7’sine ulaşacağını öngörüyor. Komisyonun politika değişikliği olmayan senaryosunda ise 2036’ya kadar %144’e çıkıyor.

Grekistan’da mali zorluklardan bir finansman krizine geçiş olağanüstü hızlıydı. Piyasa erişimini kaybedip uluslararası yardım müzakere etmek zorunda kaldığımızda, aynı zamanda ayarlanmanın hızı ve içeriği üzerindeki kontrollerimizin büyük bir kısmını da kaybettik. Hükümetler siyasi manevra alanını korumak için zor kararları erteler. Tezat şu ki, bu durum onları nihayetinde tam da bu alandan mahrum bırakabilir.

Avrupa’nın güvence ağı: 2010’a göre daha güçlü, ancak denenmemiş

Fransa Avrupa korumasına güvenebilir mi? 2010’da euro bölgesinde bir devlet borçları kriziyle yüzleşecek neredeyse hiçbir araç yoktu. Grekistan’ın ilk kurtarma paketi, iki taraflı Avrupa kredileriyle IMF finansmanını birleştiriyordu. Geçici European Rescue Fund ve nihayetinde kalıcı European Stability Mechanism daha sonra geldi.

Bugün daha güçlü banka gözetimi ve ECB’nin devlet tahvil piyasalarına müdahale etme kapasitesi, oldukça daha büyük bir koruma sağlıyor. Transmission Protection Instrument, dayanaksız ve düzensiz piyasa baskılarıyla başa çıkmak için potansiyel olarak sınırsız devlet tahili alımlarına izin veriyor. Ancak müdahale, mali sürdürülebilirlik ve Avrupa taahhütlerine uyum değerlendirmelerine bağlıdır; aktivasyon bir ECB kararıdır, hükümetlerin kararı değil.

Bu mekanizmalar, Fransa gibi büyük ve finansal açıdan birbirine sıkı sıkıya bağlı bir ekonominin dahil olduğu bir krizle denenmedi. Fransız borçlarına yönelik ciddi bir güven kaybı, Avrupa bankaları, sigortacıları ve devlet tahvil piyasaları boyunca yankılanacaktır. Dolayısıyla Avrupa, 2010’a göre daha iyi korunuyor olsa da, bu ulusal eylemin aciliyetini ortadan kaldırmaz.

Mali güvenilirlik ve demokratik meşruiyet

Grekistan deneyimi, aynı zamanda, temelde muhasebe çalışması olarak kurgulanan mali ayarlanmanın sınırlarını da gösterdi.

Yunanistan, uyarlamanın resesyon etkilerinin aşırı hafife alınması da dahil olmak üzere birkaç nedenden dolayı yıkıcı bir darbe yaşadı. Sosyal dayanışma, siyasi istikrar ve kurumlara güven üzerindeki sonuçlar, krizin hemen ötesinde uzun süre sürdü.

Fransa’nın karşılaştığı durum bununla karşılaştırılamaz. Ancak eğitim ve yaşam koşullarına ilişkin protestolar, mali disiplinin kamu hizmetlerine dair beklentilerle uzlaştırılmasının ne kadar zor olduğunu gösteriyor. Harcamalar zaten GSYİH’nin %57’sine ulaştığı için tartışma, devletin ne kadar harcadığından çok, neye harcadığı ve kimin ödediği konularını da içermelidir.

Güvenilir bir strateji, harlama disiplini ile daha güçlü büyüme ve yükün daha adil bir şekilde paylaşılmasını birleştirmelidir – ve kritik önemle, korumanın yaşlılardan gençlere doğru yeniden dengelenmesi gerekir. Siyasi ve sosyal meşruiyet olmadan, teknik açıdan sağlam politikalar bile sürdürülmekte zorlanır.

Fransa, 2009 yılında Yunistan’ın sahip olmadığı ekonomik kaynaklar ve kurumsal kapasitelere sahiptir. Karşılaştığı durum farklıdır, ancak Yunistan deneyimi, finansal piyasalar zamanlama ve koşulları belirlediğinde ayarlanmanın ne kadar daha zor hale geldiğini Fransız politika yapıcılarına hatırlatmalıdır.

Fransa, 2009 yılında Yunistan değildir. Bu, beklemek için bir bahane değil, erken hareket etmek için bir sebep olmalıdır.

George Papaconstantinou, Floransa Uluslararası Siyasi Ekonomi Kürsüsü’nde (Avrupa Enstitüsü, Transnational Governance Okulu) Uluslararası Siyasi Ekonomi Profesörü ve eski Yunistan maliye bakanı (2009-2011)’dır..