Kapıyı tutarken ellerinizde alışveriş torbası varsa, anahtarları aramak için ne kadar zorlandığınızı biliyor musunuz? İşte tam da bu tür günlük zorlukları hafifletmeyi hedefleyen araştırmacılar, insan vücuduna eklenen robotik uzuvlar üzerinde çalışıyor. İnsan hareketini artırma (human movement augmentation) adını verdiği yeni bir araştırma alanı, bireylerin doğal sınırlarının ötesine geçmesini amaçlıyor ve bu alanda geliştirilen ek uzuvlara “fazla robotik uzuv” (supernumerary robotic limbs, SRL) deniyor.
Bugün hâlâ büyük ölçüde deneysel bir nitelik taşıyan bu teknolojiler, gelecekte üretim, sağlık, uzay, müzik, sanat, oyun ve rehabilitasyon gibi pek çok alanda etkili olma potansiyeline sahip. İnsanların fiziksel ve zihinsel yeteneklerini artıran teknolojiler artık bilim kurgunun ayrıcalığı değil; bu yeni seride, insan yeteneklerinin bugün ve yakın gelecekte nasıl artırılabileceği ile bu yeniliklerin etik boyutları inceleniyor.
Protezden Farklı: Vücudu Artıran Bir Yaklaşım
Protezlerle karşılaştırıldığında SRL’lerin en belirgin özelliği, eksik bir uzvu geri getirmek yerine insan vücudunun genel kapasitesini yükseltmesidir. Marvel evrenine aşina olanlar için bunu Doctor Octopus’un kurgusal mekanik kollarıyla ilişkilendirmek mümkündür; ancak gerçek dünyada bilim insanları, Doc Ock’a benzer ama zararsız ek kolların yanı sıra ek bacak ve parmaklar da geliştirdi.
Bu ek uzuvlar gerçek insan kolları veya bacakları gibi görünmüyor ya da davranmıyor. Katı malzemeler, motorlar ve kuvvet üreten aktüatörlerin birleşiminden oluşan mekanik cihazlardan ibaret. Bir sırt çantası ya da bileklik gibi giyilebilir nitelikte oldukları için, kullanıcılar bunları kolayca taşıyabiliyor.
Bu ek uzuvlar, vücudun doğal fonksiyonlarını kısıtlamadan, doğal uzuvlarımızın yanına ek olarak çalışmalıdır. Amaç, birinin vücudunu yerine bir işi yapabilen otonom varlıklar yaratmak değil; insanlara kontrol edip kullanabilecekleri ek araçlar sunmaktır.
Araştırmacılar
Kontrollerin çoğu şu an için başka bir vücut parçasıyla sağlanıyor ve genellikle ayak kullanılıyor. Sensörlü pedallar ya da ayakkabılar aracılığıyla kişi, ayaklarıyla ürettiği kuvvetleri ya da hareketleri robotik uzuvun hareketine dönüştürebiliyor. Bazı araştırmalar ayrıca kontrol için kulak çevresindeki kasların kullanılmasını da incelemiş durumda.
Tasarımcılar, kolları ve elleri kontrol mekanizması olarak kullanmaktan genellikle kaçınıyor; çünkü bu, ek uzuvların sağladığı kapasiteyi en üst düzeye çıkarmayı hedefliyor. İnsanların beyinleriyle robotik uzuvları kontrol edip edemeyeceği sık sorulan bir soru olsa da, bu konu henüz gerçeğe dönüşmemiş; ancak bilim insanları fikri araştırmış durumda.
İki Kol İyi, Dört Kol Daha İyi mi?
Örneğin, tavan panelini vidalamak için tavana sabitlenmiş iki robotik kola sahip sırt çantası giyip, paneli sabit tutarken ellerinizle vidalayabilirsiniz. Ya da eldiven yerine iki ek bacaklı bir kuşak kullanarak dengesiz bir pozisyonda sabit kalarak ellerinizi serbest bırakıp bir arayı tamir edebilirsiniz. Tek elle bir şişeyi açmanıza yarayacak altıncı bir parmak da mümkün. Bu örnekler bilim kurgu gibi görünse de, hepsi laboratuvar ortamında gerçekleştirilip test edilmiş durumda.
Endüstriyel kullanımlar da yavaş yavaş keşfedilmeye başlanıyor. Gelecekte bir cerrah aynı anda dört cerrahi aleti kullanabilir; bir kurtarma operatörü ise enkazı kaldırırken depremzedeyi beklemeye gerek kalmadan anında çıkarabilir.
Ancak bugün için bu kullanımlar hâlâ birer hedef niteliğinde. Alan büyük ölçüde deneysel kalmaya devam ediyor ve SRL’lerin performansı sınırlı. Mevcut cihazlar çoğu zaman ağır, hacimli ve giyilmesi zor; güvenlik nedeniyle hızları da genelde kısıtlı. Ayrıca bunları iyi kullanmayı öğrenmek ciddi bir çaba gerektiriyor, çünkü mevcut kontrol arayüzleri çoğu zaman karmaşık ve sezgisiz.
Bu zorluklara rağmen çalışmalar, insanların fazladan robotik bir kola ya da altıncı bir parmağı kontrol etmenin temellerini bir saatten kısa sürede öğrenebileceğini gösteriyor. Bu öğrenme sürecinde geri bildirim kritik bir rol oynuyor. Titreşen motorlar ve küçük bir akım sağlayan elektrotlar, kişilerin kontrol ettikleri robotik uzuvu “hissetmesini” kolaylaştırabiliyor.
Bu durum motor öğrenmesi açısından hayati önem taşıyor. Tenis oynamaya ya da piyano çalmaya çalıştığınızda, dokunsal duyularınız beyninizin doğru hareketi öğrenmesine yardımcı oluyor; robotik bir uzuvla da aynı durum geçerli. Duyusal geri bildirim, beynin SRL’yi doğal vücut parçasıymış gibi görmesini sağlamak için de elzem.
Öğrenme sürecinin zorluklarına karşın araştırmalar, insanların ek robotik uzuvları zamanla daha yetkin bir şekilde kullanabildiğini ve beynin bu ek uzuvları doğal bir şekilde benimseyip hissetmeye başladığını gösteriyor. Bu, alanda gerçek bir geleceğe işaret ediyor.
Farkındalık Artırmanın Önemi
Bu arada, insan hareketini artırma ve SRL’lerle ilgili farkındalığın artırılması gerekiyor. Çoğu insan bu teknolojilerin ne anlama geldiğini ya da böyle cihazların var olduğunu bilmiyor. Artık bunların var olduğunu öğrendiğinizde, siz bu ek uzuvları hangi amaçla kullanırdınız?
Bir yanıt yazın