Alaska’nın güneydoğusunda, kışın adeta dünyadan kopan Skagby kasabasında, mikroyayevhane binasının en üst katında kurulan dike tarım sistemiyle her hafta 250 pound (yaklaşık 113 kilogram) elyaf marul üretiliyor. Yılda yaklaşık 1.000 yerleşkinin yaşadığı ve yaz aylarında 1,3 milyondan fazla kruvaziyer yolcusunu ağıladığı bu kasabada taze, sağlıklı yeşilliklere yıl boyu ulaşmanın zorluğu, kurulan kapalı devre sistemin hem restoranın ihtiyacını karşılmasını hem de maliyetli ve tutarsız ithalat sorununa bir çözüm olmasını sağlıyor.
Kışın karayolu bağlantısının kesildiği, gıdanın yalnızca barjlarla aşağıdaki eyaletlerden getirildiği Skagway’de taze yeşili kış ortasında temin etmek hem fiziksel hem de psikolojik açıdan büyük önem taşıyor. Sistemin kurucusu Mike Healy’nin hayali, bu modelin tüm Alaska’da ve benzer gıda güvensizliği yaşayan bölgelerde çoğaltılabilmesi.
Madeni Bir Deney: Raven’s Nest
Skagway Brewing Company’ye (yerlilerin “Brew Co.” diye hitap ettiği) ait bina, 2019’da taşınırken tarıma uygun şekilde tasarlandı. Binanın zemin katında içki üretimi, ikinci katta restoran, üçüncü katta ise restorana yeşil sağlayan dike tarım sistemi yer alıyor. “Raven’s Nest” (Karga Yuvası) adını taşıyan sistem; meşe kırmızısı, butter crisp, sweet crisp ve romaine-sweet crisp hibriti ile fesleğen yetiştiriyor. Kısa ürün döngüsü ve dike bahçede başarılı olma özellikleri nedeniyle seçilen bu çeşitler, yoğun geçen yaz aylarında fazla üretmese de kışın artan yeşiller okul, yaşlı merkezi veya yerel markete bağışlanıyor veya maliyetine satılıyor. Üretim sürecinden elde edilen maya ise kasabanın bahçelerinde kompost olarak kullanılıyor.
“Marul burada temin edilecek en zor şey, çünkü çok hassas; hasat edilmesi, taşınması kolay değil. Bazen bozuk ya da kısmen bozuk geliyor ve saatler içinde onu ayıklayıp temizlemekle meşgul oluyoruz.”
John Michael Mead, Tarım Sistemi Yöneticisi
Sistemin kuruluş fikri, şirketin eski lokasyonunda ortaya çıktı. Barjlarla getirilen marulun kalitesinden rahatsız olan Healy, başta açık arazi yöntemlerini araştırdıysa da, erken Nisan’dan Ekim’e kadar uzanan turist sezonunun ihtiyaçlarını karşılamenin zor olduğunu fark edince bu seçenekleri reddetti.
Sistemi Alan Firma Çözüldü
Healy, 2018’de dike tarım sistemini 150.000 dolara satın aldıktan kısa bir süre sonra, sattığı firmanın iflas ettiği gerçeğiyle yüzleşti. Las Vegas’ta 2018’de katıldığı kapalı tarım konferansında çeşitli seçenekleri değerlendikten sonra sisteme karar veren Healy için sistemi Skagway’e ulaştırmak ve kurmak ayrı bir meyil oldu.
“Bilmediğim şey şuydu: çeki yazdığım anda — ki bu büyük bir çekti — firmanın iflas edeceği. Firma çekimi tahsil etti ve ardından sustu. Sonunda konferansta tanıştım satıcıyla bağlantı kurdum; o sistemi konteyner içinde bizzat getirdi ve ekibimizin kurulumuna yardım etti.”
Mike Healy, Skagway Brewing Sahibi
Sistemin öğeleri herhangi bir büyük marketten alınabilecek temel malzemelerdi. Tek özel parçalar sis panelleriyse de yeterli sayıda değildi ve borular gerekli basıncı taşıyamadı. Firma izleneemediği için Healy ve ekibi, teknik destek, yedek parça ya da başka hiçbir rehber olmadan deneme-yanılma yoluyla sistemi iki kez yeniden kurmak zorunda kaldı.
Bir Sektör Balonunun Patlaması
Dikey tarım her zaman pürüzsüz yükselmedi. 2018 Tarım İyileştirme Kanunu (diğer adıyla “farm bill”), kapalı ve çatı tarımı da dahil olmak üzere kentsel tarıma yönelik desteği genişletti ve 4,7 milyar dolar girişim sermayesi 2019 teknoloji patlamasını besledi. Ardından gelen yüksek profilli kapalı tarım ve dike tarım iflasları bu çiftliklerin neredeyse tamamını silip süpürdü.
Bir zamanlar ABD’nin en büyük dike tarım şirketi olan Bowery Farming, 2,3 milyar dolar değerlendikten sonra geçen yıl aniden kapatıldı. Kasım ayında Georgia’daki tesisi, Fertilizer Daily’in raporuna göre “sektör tarihindeki en büyük dike tarım varlık elden çıkarmalarından biri” olarak likide edildi. Martha Stewart ve JD Vance’ın desteğini alan AppHarvest 2023’te yüksek maliyetler ve düşük verim gerekçesiyle iflas başvurusu yaptı.
Bezon Expeditions, Walmart ve diğerlerinden bir milyar dolar toplayan Plenty Unlimited 2025’te iflas açıkladıktan sonra Driscoll’la çilek üretimi için bir işbirliğine gitti. Geçtiğimiz hafta ise 13 yıllık geçmişe sahip iç tarım öncüsü 80 Acres Farm, serme sermayesini devam ettiremeyecek olması nedeniyle kapandı.
Yüksek kuruluş maliyetleri, uyumsuz işletme modelleri, yoğun fiyat rekabeti ve piyasa talebi yerine teknolojiye öncelik verilmesi, tümüyle ag-teknoloji balonunun patlamasına katkıda bulunan nedenler olarak gösteriliyor.
“Çiftçi Olmadan Çiftlik Nasıl Kurulur?”
Kontrol ortamlı tarım (CEA) uzmanı Kaliforniya Üniversitesi – Davis Öğretim Üyesi Doç. Dr. Laura Cammarisano, bu kadar çok övülen ag-teknoloji şirketinin neden ortadan kalktığına dair bir teori sunuyor.
“Bu şirketlerden bazıları, ekiplerinde bir bitki uzmanı olmadan başladı. Mühendisleri, ekonomistleri, girişimcileri var — ve bir yetiştirici olmadan başlıyorlar. Çiftçi olmadan bir çiftlik nasıl kurulur? Her şeyin çok teknik göründüğünü anlıyorum ama asıl parça bu bitkidir.”
Doç. Dr. Laura Cammarisano, Kaliforniya Üniversitesi – Davis
Bu yüzden South Dakota’da bir çiftlikte büyüyen Healy, deneyimli bir iç tarım yöneticisi işe almanın önemini biliyordu. Mead için teknoloji Raven’s Nest’te görevini yapıyor ancak geleneksel yaklaşımı geçemiyor.
“Bu sistemlerin çoğu zaman otomasyona çok fazla bağımlılığı var. İnsan teması önemlidir. Sisteminizi gezmeniz, neler olup bittiğini anlamanız ve bitkilerinizin sağlıklı olduğunu bilmeniz gerekir.”
John Michael Mead, Tarım Sistemi Yöneticisi
Maliyet Hesabı: Taze Yerel Ürünün Gizli Avantajları
Başlangıç kurulum maliyetleri ve çeşitli sürekli bakım arasında, Mead restoranın kendi marulunu yetiştirmenin Skagway’e alınıp taşınan marula göre yaklaşık yüzde 10 daha pahalı olduğunu tahmin ediyor. Ancak bu tahmin, yerel üretimin çoklu faydalarını hesaba katmıyor.
“Uzun vadede, Arizona çölünde yetiştirilen yeşillerin tamamla Seattle’a taşınması ve ardından bir teknle Alaska’ya gönderilmesi demek; çok fazla dizel, çok daha fazla yakıt ve çok daha büyük sürdürülebilirlik etkisi demektir. Üstelik marul bozuk geliyorsa, tedarikçimizden iade alsak bile o işi yine kaybediyoruz.”
John Michael Mead, Tarım Sistemi Yöneticisi
Sayısallaştırması kolay olmayan başka avantajlar da var. Büyük brewery’ler, bira fermantasyonundan çıkan bir yan ürün olan karbondioksiti atmosfere kaçırmadan yakalamak için pahalı CO2 geri kazanım sistemleri satın alabilirse de, Brew Co. gibi küçük brewery’ler için piyasada böyle bir şey yok. Yıllarca Brew Co., CO2’sini sokaka boşaltmak zorundaydı; bu da Healy’yi rahatsız ediyordu.
Tarım sistemiyle, fermantasyondan gelen tube ile CO2 yan ürünü bahçeye doğrudan taşınıyor. Orijinal sistemin kılavuzu, üretkenliği artırmak için tarıma CO2 eklemeyi teşvik ediyordu; bu yaklaşım akademik araştırmalarla da desteklendi. Healy, güncel CO2 yakalama yılın toplam hasadını yüzde 20’den fazla artıracağını tahmin ediyor. Son olarak, üçüncü kattaki LED’lerin ürettiği sıcaklık kışın personel ofislerini ısıtarak enerji tüketimini ve restoranın faturalarını düşürüyor.
Sınırlar Ve Gerçekçilik
Ancak ekonomi her zaman onların yanında değil. Healy’nin sistemin toplumu kışın besleyeceği yönündeki orijinal visionı henüz gerçekleşmedi.
“Orijinal planımızın bir parçası, toplumu kıştan tamamen besleyebilmekti ve ne yazık ki elektrik maliyeti sürekli artıyor. Bu sonucunda ekonomik olmaktan çıktı. Umarım bu sezon sonunda tüm sayıları tekrar incelediğimizde ‘Tamam, geri döndük’ diyebiliriz.”
Mike Healy, Skagway Brewing Sahibi
Meyil ve sınırlara rağmen Mead, dike tarımın gücüne gerçekten inananlardan biri.
“Çok güneş alan ve yollarla otoyollara kolay erişimi olan yerlerde pek mantıklı değil. Ancak Alaska’da bunu yapmamak akılsızlık. İhtiyacımız olmayan şeylerin maliyeti çok yüksek.”
John Michael Mead, Tarım Sistemi Yöneticisi
Dike tarımın yüksek maliyetleri, özellikle Skagby gibi uzak konumlarda, bunun yakında geleneksel toprak temelli tarımı yerine geçmeyeceği anlamına geliyor.
“Bunun Skagby gibi topluma hizmet eden belirli konumlar ve belirli ölçekler için büyük potansiyeli olduğuna inanıyorum. Başka yerlerde ise bu tür üretim sistemi veya tarım, kaliteli organik ürünlerle rekabet edebilecek kadar ucuza değil.”
Doç. Dr. Laura Cammarisano, Kaliforniya Üniversitesi – Davis
Kçük işletmelere hizmet veren şirketlerin kapanması, sistemlerin özel niteliği ve küçük ölçekli müşteriler için sektör desteğinin eksikliği, Brew Co. gibi küçük işletmeleri kendi başlarına çözmeye bırakıyor. Harcama, kaynak, emek, tedar zinciri yönetimi ve sürekli bakım hem somut hem de soyut biçimlerde toplam maliyetleri artırıyor.
Bununla birlikte, küçük ölçekli kapalı tarım sistemleri öğretim aracı olarak gelişiyor. New York, Kaliforniya, Maryland ve başka yerlerde iç tarım sistemleri öğrencileri gıdalarıyla yeniden buluşturuyor ve değerli hayat becerileri sunuyor. Santa Barbara, Kaliforniya’da ise bir dike tarım kulesi, mikrogreen serası ve arılıkla birleşerek aileleri, yaşlıları ve öğrencileri besliyor.
Bir zamanlar tüm odaları dolduran ancak artık cebe sığan bilgisayarlar gibi, bu sistemlerin zamanla ölçeğinin büyüyüp daha fazla restoran, brewery, kırsal topluluk, okul ve yaşlı merkezin taze, yıl boyu ürün kurup bakım yapmasını ve bundan yararlanabilmesini sağlayabileceği düşünülüyor. Buna kadar, Skagby’de marul yetiştirmenin gerçekleri şaşırtıcı derecede karmaşık olmaya devam edecek ve makinelerle ortaklaşa gıda üretiminin sınırları ve gerçeği hakkında bir ders verecek. Healy ve Mead küresel tarımı değiştirmeyi hiç planlamadı. Amaçları, uzun kışlarında komşularını, yoğun yazlarında ise misafirlerini beslemekti. Skagby gibi topluluklarda iç tarımın gerçek yönünü burada bulması muhtemel.
