•Yeni yapılan bir analizde ABD’de 460.000’i aşkın yetişkin üzerinde bağırsak kanseri ile ultra-işlenmiş gıdalar arasındaki ilişki incelendi. Analize göre, beslenmenin yüzde 10’unun az işlenmiş gıdalarla değiştirilmesi bağırsak kanserine yakalanma oranında yüzde 2’lik bir düşüşle ilişkili bulundu.
Anc araştırmacılar, toplam ultra-işlenmiş gıda tüketimi ile bağırsak kanseri oluşumu arasında anlamlı bir ilişki tespit etmedi. Buna karşılık, tam tahıl, lif, süt ve kalsiyum gibi besinlerin ultra-işlenmiş gıda kaynaklarından alınmasının bağırsak kanserine yakalanma riskini düşürmesiyle bağlantılı olduğu görüldü. Ultra-işlenmiş et ürünlerinin tüketiminin ise bu riski artırdığı belirlendi.
Tam tahıl tercih etmek ve işlenmiş eti sınırlamak mevcut kanıta dayalı beslenme önerileriyle uyumlu. Araştırmacılar, politika yapıcıların tüm ultra-işlenmiş gıdaları tek bir grup gibi değerlendirmekten kaçınması gerektiğini, çünkü bunun hastalık riskiyle ilişkili farklılıkların maskelebileceğini vurguladı.
Karmaşık bir tablo
Tam tahıl, lif, süt ve kalsiyum alımının yüksek, işlenmiş ve kırmızı et alımının düşük olması bağırsak kanseri riskinin düşmesiyle ilişkilendiriliyor. Bu gıdalar ve besinler, az işlenmişten ultra-işlenmişe kadar birçok gıdada bulunuyor; burada gıdaların endüstriyel işlenme düzeyi Nova sınıflandırma sistemi ile belirleniyor.
Ultra-işlenmiş gıda tüketimiyle bağırsak kanseri riski arasındaki ilişkiyi değerlendiren önceki çalışmalar tutarsız sonuçlar verdi. Bazıları yüksek alımın kanser riskini artırdığını gösterirken, bazıları herhangi bir bağlantı bulamadı.
Ne yaptık
Araştırmacılar, konuyu daha iyi anlamak için ABD’deki büyük veri setine başvurdu. 50 ile 71 yaşları arasında ve 1995-96 yıllarında NIH-AARP Beslenme ve Sağlık Çalışması‘na katıldıklarında kansersiz olan 460.000’i aşkın yetişkinin verileri incelendi.
Katılımcılar demografik bilgiler, sağlık durumları ve sigara içme, fiziksel aktivite ve beslenmeye dahil yaşam tarzı faktörleri hakkında sorulara yanıt verdi. Araştırmacılar, katılımcıların genellikle tükettiği günlük ultra-işlenmiş gıda miktarını tahmin etmek için yemek sıklığı ve porsiyon boyutu verilerini kullandı.
Ultra-işlenmiş gıdayı Nova sınıflandırma sistemiyle tanımladı. Bu sistem, gıdaları ve içecekleri endüstriyel işlemenin niteliği, düzeyi ve amacı temelinde dört gruba ayrılıyor:
Birinci grup, çiğ meyve ve sebzeler, tohumlar, yumurtalar, süt ve biftek gibi işlenmemiş et gibi işlenmemiş veya az işlenmiş gıdaları içeriyor.
İkinci grup, yağlar, tereyağı ve şeker dahil işlem görmüş mutfak malzemelerini içeriyor.
Üçüncü grup, birinci ve ikinci gruptaki öğeleri birleştirerek hazırlanan gıdaları içeriyor; turşulmuş sebze, şurubunda muhafaza edilmiş meyve ev yapımı ekmekler ve tütülmüş et ürünleri buna örnek.
Dördüncü grup ise sentetik emülgatörler gibi malzemeler veya evde mümkün olmayan tekniklerle (örneğin ekstrüzyon) üretilen ultra-işlenmiş gıdaları içeriyor; gazlı içecekler, paketli atıştırmalıklar, kitle üretimi ekmekler, meyveli yoğurtlar, sosisler ve hazır yemekler buna örnek.
Yemek sıklığı anketi işleme düzeyini değerlendirmek için tasarlanmadı. Bu nedenle araştırmacılar, tükettikleri her şey hakkında ayrıntılı bilgi veren katılımcıların bir alt kümesinde anketin ultra-işlenmiş gıda alımını ne kadar iyi ölçtüünü değerlendirdi. Alım tahminlerinin yakın şekilde örtüştüğünü bulan araştırmacılar, anketin ultra-işlenmiş gida alimini makul derecede yakaladığını belirtti.
Katılımcılar 20 yıldan fazla kanser oluşumu açısından izlendi ve 10.000’i aşkın bağırsak kanseri vakası teşhis edildi. Araştırmacılar, ultra-işlenmiş gida alımıyla bağırsak kanseri arasındaki ilişkileri tahmin etmek için istatistiksel modeller kullandı; fiziksel aktivite, sigara ve alkol tüketimi gibi demografik, yaşam tarzı ve sağlıkla ilgili faktörleri hesaba kattılar.
Ayrıca süt, tam tahıl ve et gibi temel besinsel faktörlerin ultra-işlenmiş ve ultra-işlenmemiş kaynaklarından ayrıca Nova tanımlı ultra-işlenmiş gida alt gruplarından ilişkileri tahmin etti.
Araştırmacılar şunları buldu: sosis gibi yeniden formüle edilmiş et ürünlerinin yüksek tüketiminin bağırsak kanseri riskini artırdığı; dondurulmuş tatlılar ve meyveli yoğurt gibi süt ürünlerinin yüksek alımının bağırsak kanserine yakalanma oranını düşürdüğü; kahvaltı gevrekleri ve ekmek alımının da bağırsak kanseri oluşumunu azaltmasıyla bağlantılı olduğu; ultra-işlenmiş gida alımının yüzde 10’unun eşdeğer ağırlıkta az işlenmiş gıdalarla değiştirilmesinin bağırsak kanseri oluşumunda yüzde 2’lik bir indirgemeyle ilişkili olduğu.
Ankete dayalı herhangi bir çalışmada oldugu gibi, sonuçların yorumlanmasında dikkatli olunması gerekiyor. Ayrıca bu çalışma yalnızca bağlantılar buldu ve nedensellik kuramıyor. Yine de bulgular, ultra-işlenmiş gıdayı tek bir grup olarak değerlendirmede temkinli olunması gerektiğini gösteriyor; bağırsak kanseri riski açısından tükettiğiniz ultra-işlenmiş gidanın türünün de önemli olması muhtemel.
Toplamda bulgular, bağırsak kanseri önlemi için mevcut beslenme rehberlerini destekliyor. Bu da bol meyve ve sebze, tam tahıl ve lif açısından zengin diğer gıdalar tüketmek ile kırmızı et ve işlenmiş et (sosis ve tütülmüş et ürünleri gibi) alımını sınırlamak anlamına geliyor. Alkol tüketiminin de sınırlanması öneriliyor.
