İçeriğe geç
16 Kasım 2026, Pazartesi
İstanbul 16° BIST 13.268,80 USD 48,83 EUR 55,72
Editör masası Forum

Türk Deniz Ticaret Hukuku: Gemi, Bayrak ve Navlun Düzenlemeleri

Deniz ticareti hukuku, deniz üzerinde yürütülen ticari ilişkileri düzenleyen bir hukuk dalıdır. Türk hukukunda bu alanın temelini 6762 sayılı Türk…

Son güncelleme: 16 Kasım 2026, 03:47
Türk Deniz Ticaret Hukuku: Gemi, Bayrak ve Navlun Düzenlemeleri

Deniz ticareti hukuku, deniz üzerinde yürütülen ticari ilişkileri düzenleyen bir hukuk dalıdır. Türk hukukunda bu alanın temelini 6762 sayılı Türk Ticaret Kanunu oluşturur ve kanunun belirli başlıkları gemi, gemi sicili, gemi ipoteği, bayrak çekme hakkı, donatan sorumlulukları, navlun sözleşmeleri, yolcu taşıma ile müşterek avarya konularını kapsamaktadır.

Geminin Tanımı ve Sicil Kaydı

Türk Ticaret Kanunu madde 931 uyarınca tahsis edildiği amaç suda hareket etmesini gerektiren, yüzme özelliği bulunan ve pek küçük olmayan her araç bu kanun bakımından “gemi” sayılır. Kendiliğinden hareket edememesi de bu niteliği ortadan kaldırmaz; ancak gemi kurtarılamayacak şekilde battığında ya da tamir edilemeyecek hale geldiğinde gemi olma özelliğini yitirir.

Her geminin diğer gemilerden farklı bir ad taşıması zorunluluğu vardır. Geminin adı her iki yanına ve kıçına yazılır ve gemi siciline kaydedilir. Ayrıca her geminin bağlama limanı bulunması gerekir; madde 819’a göre bağlama limanı, gemiye ait seferlerin idare olunduğu limandır ve bu da geminin kıçında okunaklı harflerle yazılır.

BayHaber sitesini Google’da tercih edilen kaynak olarak seç

Gemilerin hacmini ifade etmek için Türkiye‘de İngiliz gemi ölçüm sistemi kabul edilmiştir. Buna göre net tonaj yalnızca yük ve yolcu taşımaya ayrılmış kapalı yerlerin hacmi, gros tonaj ise tüm kapalı yerlerin hacmidir. Ölçü birimi olan 1 İngiliz tonilatosu 2,83 metreküp eder.

Gemi Sicili ve İpotek

Türkiye sahilleri Gemi Sicili Nizamnamesi’ne göre on sicil dairesine bölünmüştür: İskenderun, Mersin, Antalya, İzmir, Çanakkale, Bandırma, İstanbul, Zonguldak, Samsun ve Trabzon. Savaş gemileri ile kamuya ait gemiler dışında hacmi 18 gros tonilatoyu (50,94 metreküp) aşan ticari gemilerin sicile kaydı zorunludur.

Sicile aynı zamanda mülkiyet, ipotek ve intifa gibi ayni haklar da tescil edilir. Türk gemi siciline tescilin üç şartı vardır: Geminin Türk bayrağı çekme hakkına sahip olması, yabancı bir gemi siciline kayıtlı olmaması ve tescili caiz bir geminin bulunması. Gemi kurtarılamayacak şekilde batar, tamir edilemez hale gelir ya da Türk bayrağı çekme hakkını yitirirse talep üzerine sicilden silinir.

Gemi ipoteği, gemi sahibi ile alacaklının anlaşması ve sicildeki tescil ile kurulur. Sözleşmenin yazılı olması ve imzaların noterce tasdikli olması gerekir. İpotek kapsamına geminin kendisi, bütünleyici parçalar ve aksi kararlaştırılmadıkça eklentiler; kira ve navlun gelirleri; sigorta tazminatı; ayrıca cebir icra ile ya da zorunlu olarak kaptan tarafından satılması halinde satış bedeli girer. İpotekli alacaklı, adi alacaklara göre öncelikle sahiptir.

Türk Bayrağı Çekme Hakkı

Kapitülasyonlar nedeniyle deniz ticaretinin Cumhuriyet öncesinde neredeyse tamamıyla yabancıların elinde olmasından dolayı, cumhuriyetin kuruluşuyla birlikte karasuları içindeki deniz ticaretini yurttaşların yapabilmeleri amacıyla kanunen imtiyazlar tanınmıştır. En önemlisi Türk bayrağı çekme hakkıdır; Kabotaj Kanunu uyarınca Türkiye sahillerinde yük ve yolcu taşımak ayrıcalığı yalnızca Türk bayrağını taşıyan gemilere aittir.

Madde 823’e göre yalnızca Türk gemileri Türk bayrağı çekebilir. Maliki Türk olan gemi Türk gemisi kabul edilir; birden çok malik varsa hepsinin Türk yurttaşı olması gerekir. Tüzel kişi malıysa, kuruluşun Türk kanunlarına uygunluğu ve idare organının çoğunluğunun Türk olması ya da şirketin Türk Ticaret Sicili’nde tescil edilmiş olması gibi koşullar aranır.

Bir Türk yurttaşı gemisini bir yabancıya en az bir yıllığına bırakmışsa, malikin talebiyle Denizcilik Müsteşarlığı bayrak değişikliğine izin verebilir. Yabancı bir gemiyi işletmek isteyen Türk yurttaşının rızasıyla da bu geminin belirli süre boyunca Türk bayrağı çekebilmesi mümkündür; ancak Kabotaj Kanunu’nun 2. maddesi uyarınca kabotaj tekelinden yararlanabilmek için gemiyi işletenlerin de Türk yurttaşı olması gerekir.

Donatanın Sorumluluğu

Madde 946’ya göre donatan, gemisini deniz ticaretinde kullanan gemi sahibidir; günlük dilde buna armatör da denir. Donatan bir ticaret gemisi sahibi olmalı ve bunu kendi adına kazanç amacıyla işletmelidir.

Kendine ait olmayan bir gemiyi kendi adına kazandırarak işletene “gemi işletme müteahhidi” denir. Malik ile zilyet arasındaki ilişkiye benzer bu bağda, donatan sıfatı ile gemi işletme müteahhidi sıfatı bir arada olmaz. Geminin yalnızca ticari idaresinin devredilmesi durumunda malik donatan sıfatını kaybetmez; teknik ve ticari idarenin tamamının devredilmesinde ise bu sıfatı yitirir.

Donatan, kendi kusurları nedeniyle herkes gibi borç altına girer. Gemi adamlarının kusuruyla üçüncülere verdiği zararlardan da sorumludur (madde 947). Bu hüküm Borçlar Kanunu’nun adam çalıştıranın sorumluluğu düzenlemesinden farklıdır; çünkü madde 947’de BK m. 55’in sunduğu kurtuluş beyyinesi bulunmaz.

Navlun Sözleşmeleri

Navlun sözleşmesi, bir gemide deniz yoluyla ücret karşılığı eşya taşımak olan her türlü sözleşmedir. Taraflar arasında taşıyan (yükü taşımayı taahhüt eden), taşıtan (yüğü taşıtan), yükleten ve gönderilen ayrımı yapılır.

Kırkambar sözleşmesinde gemide yer tahsisi olmaksızın belirli bir eşya taşınırken, çarter sözleşmelerinde mal için gemi ya da belirli bir yer ayrılmaktadır. Çarter sözleşmelerde yükleme süresi (starya müddeti) taşıyana yapılan ihbârı takip eden günle başlar ve bu süre sözleşmede belirlenmezse “halin icapları” belirleyici olur.

Sözleşmede bir kayıt yoksa, yükleme süresinin bitiminden sonra ek yükleme süresi olan sürastarya müddeti işlemeye başlar; bunun için süre belirlenmemişse sürastarya müddeti yükleme süresinin yarısı kadardır. Kırkambar sözleşmelerinde ise taşıtan eşyayı gecikmeksizin yüklemek zorundadır ve daha fazla beklemekten muaf tutulmaz.

Taşıyanın sorumluluğu emredici nitelik taşır; bu sorumluluk ilke olarak kaldırılamaz ya da hafifletemez. Ancak yangına sebep olan gemi adamlarının kusuru, sevk ve idaredeki teknik kusur veya konişmentoda yükün cins ve kıymetinin yanlış bildirilmesi taşıyan için mutlak sorumsuzluk sebebidir.

Müşterek Avarya

TTK m. 1179’a göre müşterek avarya, müşterek bir tehlikeden gemiyi ve yükü korumak maksadıyla bile bile yapılan fevkalade fedakarlık ya da masraf durumudur. Sonuçta ortaya çıkan zararlar gemi (donatan), navlun (taşıyan) ve yük (taşıtan) arasında paylaştırılır.

Kanunda tanımlanan temel tipler şunlardır: denize yük atma, gemi hafifletme, karaya oturtma, yüzdürme, yangın söndürme, barınma ve muvakkaat tamir müşterek avaryaları. Örneğin bilerek karaya oturtulmasıyla ortaya çıkan zararlar karaya oturtma müşterek avaryasına girerken, fırtına gibi sebeplerle gerçekleşen durum bu kapsamda yer almaz.

Bu başlıklar, deniz ticareti hukukunun temel kavramlarını ve ilgili düzenlemeleri yansıtmaktadır; kaynak metni yalnızca Türk deniz ticaretinin iç hukuki boyutunu ele alırken, uluslararası deniz hukuku ya da münhasır ekonomik bölge gibi konulara değinmemektedir.

Bu makalede aktarılan bilgiler, atfedilen madde numaraları ve oranlar dahilinde kaynak metnine dayanmaktadır; bazı ifadeler doktrindeki tartışmaları yansıttığı için kesinlik taşımayabilir.

Kaynak: https://tr.wikipedia.org/wiki/Deniz_ticareti_hukuku

Bu metin, deniz ticareti hukukunun temel kavramlarını ve düzenlemelerini içermektedir.

Kaynak metni yalnızca Türk deniz ticaretinin iç hukuki boyutunu ele aldığından, bu makalede uluslararası deniz hukuku ya da münhasır ekonomik bölge gibi konulara yer

Bu açıklama Vikipedi kaynaklarından uyarlanmıştır ve şu lisans altında sunulur: CC BY-SA 4.0.

Türk Deniz Ticaret Hukuku: Gemi, Bayrak ve Navlun Düzenlemeleri
Türk Deniz Ticaret Hukuku: Gemi, Bayrak ve Navlun Düzenlemeleri
İlginizi Çekebilir: Süperkritik Akışkanlar: Kritik Noktanın Ötesinde Doğal Oluşum ve Gezegen Atmosferleri →
Kaynak: Vikipedi (Wikipedia) ↗
💬 Topluluk Masası & Tartışma

Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.

Foruma Katıl & Yanıtla ➔
Forumda sor / tartış
BayHaber Arama

Hangi konuyu araştırıyorsunuz?

En az 3 karakter yazın.

Tüm Bölümler

BayHaber’i keşfedin

Okuma görünümü

BayHaber’i nasıl okumak istersiniz?

Seçiminiz bu tarayıcıda saklanır. İki gazete görünümü görselleri ve sayfa ritmini basılı yayın hissine yaklaştırır.