Suçluluk Duygusu’: Enflasyona Rağmen Japonya’da Fiyat Artışları Zor Satılıyor

TOKYO: Japonya’nın “ucuzluğun simgesi” olarak bilinen Uniqlo, geçen ay temel çoraplarının fiyatını artırma kararı alınca, giyim devi derhal geri adım atana kadar sert bir tepki çekti.

Bu gelişme, İtalyan usulü aile restoranı zinciri Saizeriya’nın, imzası haline geldiği Milanese Doria’nın fiyatına 20 yen (0,13 dolar) eklemeye karar verirken, neredeyse yalvarır bir üslupla özür dilemesi ve “çaba gösteremediğini” dile getirmesinin ardından geldi.

Bu, dünyanın en tanınır giyim markalarından birinde de görülen açıkça ortaya çıkan kaygı, onlarca yıllık enflasyonist karşıtlığı beslediği, yüksek fiyatlara dirençli bir tüketici kitasının bulunduğu bir ülkede şirketlerin yükselen maliyetlerle mücadelesinin zorluklarını gözler önüne seriyor.

Japonya Merkez Bankası, geçen ay 13 yıllık aşırı gevşek para politikasının ardından yüzde 2’lik enflasyon hedefinin karşılandığını açıkladı.

2013’te o zamanki başbakan Shinzo Abe tarafından açıklandı ve ardıl hükümetlerce sürdürülen önlemler, 1990’ların ortalarından itibaren Japonya’yı onlarca yıldır uğraştıran enflasyonist bir dolaşımın sonunu getirmeliydi.

Ancak enflasyon, kaynaklardan fakir Japonya’da ancak 2022’de Ukrayna savaşının küresel enerji şokunu tetiklemesiyle canlanmaya başladı.

Ardından ABD-İsrail’in İran’a yönelik savaşı, Tahran’ın stratejik Hürmüz Boğazı’nı kapatması, Orta Doğu’dan ham petrol ihracatını düşürmesi ve küresel tedarik zincirlerini etkilemesi, buna bağlı olarak şirket maliyetlerini gökyüzüne çıkardı.

“MÜŞTERİLERİMİZDEN ÖZÜR DİLERİZ”

Bu arada çoğu ülkede firmalar fiyatları buna uygun şekilde artırabildi – beklenen öfkeye rağmen – Japonya’dakiler ise artışların tabu sayıldığı içsel bir görüşle mücadele etmek zorunda.

Büyük ve küçük tüm işletmeler, müşterilerini uzaklaştırmaktan kaçınmak için köklü fiyat artışlarını uygulamaya çalışırken zor durumda kaldı.

Kararlı artışlar, hayatta kalmaları sık sık düzenli müşterilerin sadakatine bağlı olan küçük, kırsal işletmeler için daha büyük bir risk oluşturabiliyor.

68 yaşındaki Sachi, Japonya’nın batısındaki Okayama bölgesinde bir ramen dükkanı sahibi olarak, maliyetler yuvarlanarak artmasına rağmen fiyatları yükseltmekten kaçınıyor.

“Örneğin aniden 200 yenlik bir artış ilan ettiğimi hayal ettiğimde, yıllardır yanımızda olan müşterilerimiz için içten içe suçlu ve özür dolu hissetmemekten kendimi alamıyorum,” diyen Sachi, yalnızca ilk adını paylaştığını AFP’ye, Tokyo’daki son yolculuğu sırasında söyledi.

“Bu yüzden aklımdan geçen, ‘Bence bunu kendim göğüslemeyi tercih ederim.’ Çoğu küçük işletmenin böyle düşündüğüne inanıyorum, özellikle de kırsal alanlarda.”

Uniqlo’nun çorap fiyat artışından geri çekilme kararı, yerel medyada canlandırılan ucuzluğun simgesi statüsünü korumaya çalışırken geldi.

Fiyat artışları Doria’nın çok ötesine geçerek menüdeki neredeyse tüm ürünleri kapsayan Saizeriya, kendini azaplandırmaya yönelik olarak görülen bir açıklama yaptı.

Şirketin başkanı, bir basın toplantısında “fiyatları tekrar düşürmek için herhangi bir bahane aramak” için yemin etti ve bu durum sosyal medya kullanıcılarını şaşırttı.

Yine de zincir, şarap gibi diğer ürünleri değiştirmeden korudu; “Seviliyor olmasını istiyoruz” dedi, halkla ilişkiler ofisi AFP’ye.

“İŞİTİLEMEZ SEVİYEDE YÜKSEK”

Patlayan gıda faturaları, Japon hane halklarını diğer harcamalardan, yani dışarıda yemek yemekten giyim gibi konulardan daha az harcama yapmaya itiyor; oysa bu işletmeler kendi maliyetlerinin de artmasıyla mücadele ediyor.

Bu arada, işsizlik sigortası istatistikleri, Japon reel ücretlerinin sekiz aydır artmaya devam ettiğini gösteriyor.

“Gıda fiyatları işitleyemeyecek kadar yüksek, bu yüzden giderek daha fazla ithal ürünlere dayanmak zorundayım, çünkü yerel ürünler bana daha pahalı geliyor,” dedi Tokyo’daki ofis çalışanı Kazuhiko Sato AFP’ye.

“Ayrıca daha az dışarıda yemek yiyorum,” dedi.

Durumu daha da kötüleştiren, Bank of Japan’in enflasyonla mücadele için faiz artışları dönemine başlaması; borçlanma maliyetleri 30 yıldan fazla bir süredir yüksek ve tekrar artması bekleniyor.

Tsutomu Watanabe, Tokyo Üniversitesi iktisat yüksek lisans okulundaki profesör, “Ücret artışları hâlâ büyük ölçüde yetersiz ve herkesin faydalanamadığı” dedi.

Yedi büyük ekonominin diğerlerinde de benzer ya da daha yüksek enflasyon oranının yaygın olduğunu, ancak “oradaki ücret artışlarının tüketimi zayıflatmayacak kadar yeterli olduğunu” AFP’ye söylediğini aktardı.

Economist, bu durumun özünde Japonya’dan kaynaklanan temel bir fark içerdiğini vurguladı; Japonya temelde “onlarca yıllık enflasyonist dönemin ardından toparlanmaya çalışan bir hastaneyi andırıyor”.

“Japonya’da şirketlerin fiyat belirleme gücü hâlâ büyük ölçüde tüketiciler tarafından belirleniyor”, dedi.

Japon tüketicilerin, keskin ücret artışlarının doğal sonucu olarak kronik enflasyonu kabul edecekleri bir zihniyet değişimine geçmesinin, “başka üç ila dört yıl süreceğini” düşünüyor.

“30 yıllık enflasyonist dönemin ardından, farklı bir düzene geçiş kaçınılmaz olarak bir miktar zaman alıyor”, dedi.