•Queens’den zayıf bir gencin, 15 yaşında radyoaktif bir örümceğin ısırmasıyla başını çektiği hikaye, Spider-Man ilk kez Ağustos 1962’de Marvel’s Amazing Fantasy #15 içinde yayımlandığında, ölmek üzere olan diziyi kurtarmanın son çaresi olarak ortaya çıktı. Peter Parker’ın zeki ve çevik kimliğinin hikayesi kısa sürede uluslararası bir başarıya dönüştü.
Zamanımızın kahramanının bu 1.000. sayısı, aynı zamanda şu soruyu da akla getiriyor: Neden neredeyse tüm kültürel varlıklar – düzenli kahramanlar dahil – sürekli olarak hayatta kalabiliyor?
Süper kahraman franchise’larının dünyasına devam eden araştırmalarım kısmi bir cevap sunabilir. Geçtiğimiz yıllarda birkaç bin çizgi roman okudum, yayımlanan süper kahraman filmlerinin çoğunu (hepsini değilse de) izledim ve dünya çapında düzine superfaniyle görüştüm. Spider-Man’ın (ve sayısız diğer süper kahramanın) ölürlüğünün sırrının, neredeyse bir yüzyıldır süper kahraman eğlencesinin iki en büyük ismi olan Marvel ve DC içinde onlarca yıldır geliştirilen dört niteliğin kesişiminde yatığını düşünüyorum.
1. Spider-Man güvenilir değil
Kahramanlar kahramandır çünkü onların nereden geldiklerini her zaman biliriz. Herkül’den Luke Skywalker’a kadar bir kahraman, genel olarak yüksek ilkeler ve bütünlüğe sahip bir kişidir. Kahramanlar tanımları gereği, rahatlatıcı biçimde güvenilirdir.
Buna karşılık süper kahramanlar, kendilerine bile olsa güvenilir olmadıkları için çarpıcıdır. Örneğin Spider-Man, The Amazing Spider-Man #50 içinde tamamen Spider-Man olmaktan vazgeçer ve halka açık biçimde Civil War çizgi roman dizisinde yüzünü açığa çıkarır (bu da karakterin uzun süredir yerleşmiş gizliliğini zedeler). Aslında The Amazing Spider-Man #698-700 içinde, bir süre daha sert ve şiddetli bir “üstün” Spider-Man haline gelen baş-düşman Doctor Octopus tarafından değiştirilir.
Bu hikayelerin tamamı boyunca Spider-Man, sadece sabit bir ahlaki kalıp değildir. Bunun yerine, anlamının tekrar tekrar sarsılabileceği bir karakterdir. Farklı dönemler ve biçimler arasında Spider-Man’ı karşılaştırmak fanları büyüler; çünkü isimden ve artık kutsallaştırılmış kök hikayesinden başka bir şey olarak Spider-Man’ın aslında ne olduğunu konusunda hiçbir zaman hemfıkalamazlar.
2. Spider-Man aslında Spider-People’dır
İlk başta Spider-Man sadece Peter Parker’dı. Ancak zamanla Spider-Man tek bir karakter olmaktan çıkıp, farklı karakterlerin birlikte ve paralel biçimde üstlenebileceği bir anlatı rolüne dönüştü.
Örneğin, The Amazing Spider-Man #149 içinde Peter’ın klonu olarak tanıtılan Ben Reilly, sonunda 1990’lı yıllardaki Clone Saga sırasında Spider-Man olur ve bu rolü üstlenir. Sonra parlak bir bilim insanı olan Miguel O’Hara, karakteri gelecek için Spider-Man 2099 içinde yeniden hayal eder. Birkaç biçimi daha var; bunlara radyoaktif bir örümceğin ısırmasıyla doğan bir domuz olan Peter Porker (aka Spider-Ham), Spider-Man kostümü giymiş bir örümcek olan Spider-Spider ve hatta ortaçağ İngiliz sürümü olan Peter Parquagh dahil.
Zamanla Spider-Man, artık tek bir biyografiden çok, tanınabilir güçlerin, gevşek bir ahlaki pusulanın ve görsel kodların taşınabilir bir birleşimini tanımlıyor. Fanlar için bu, markayı olağanüstü esnek kılıyor. Tek bir kesin Spider-Man konusunda hemfıkalamak zorunda olmadıkları için, zevklerine en iyi uyan biçime bağlanabiliyorlar.
3. Spider-Man: eve dönüş yolu yok
Neredeyse tanımları gereği kahramanlar kahramanın yolculuğu‘na tabi olmalıdır: bir maceraya çağırırlar, bir sınav tarafından dönüştürülürler ve sonunda değişmiş insanlar olarak eve dönerler. Bu, en az Odysseus’tan beri tutarlı bir kalıptır.
Buna karşılık Spider-Man gerçekten eve döneemez; çünkü varsayılan biçimlendirici deneyimleri, yalnızca daha fazla deneyimin başlangıcı olur. Örneğin The Amazing Spider-Man #121-122 içinde, Peter’ın arkadaşı ve ilk aşkı Gwen Stacy’nin ölümü,] hayatının duygusal risklerini kalıcı biçimde sallar – bu gerçek ise Spider-Man #1000 içinde yankılanır.
Onlarca yıl sonra Mary Jane Watson ile evlenir. Ancak The Amazing Spider-Man #544-545 bu evliliği çözerek yetişkin varlığının çoğunu yeniden sıfırlar. Yani, Brand New Day başlamadan önce, #546 içinde kişisel açıdan daha da karmaşık bir aşamaya başlar.
Bu anların hiçbiri nihai bir dönüşüm sunmaz. Spider-Man, acı çeken Hamlet’i süper kahramanların olarak, Spider-Man olmaktan mezun olamaz. Dolayısıyla yolculuğu, bir döngüden çok, görünür sonların sürekli biçimde yeni başlangıcalara katıldığı sonsuz bir hayat hikayesine dönüşür. Fanlar için bu süreklilik, tuhaf bir vaat yaratır: eski fanlar Spider-Man ile birlikte “yaşlanabilir”, yeni okuyucular ise her zaman taze bir başlangıçmış gibi karşılar.
4. Spider-Man her şeyi hatırlar
Geleneksel kahramanlar genellikle nispeten az anlatı yüküyle ortaya çıkar; tanımlayıcı sınavları ve dönüşümleri sınırlı ve özenle sahnelenen hikayeler içinde yer alır.
Her yeni Spider-Man hikayesi ise, zaten önceki hikaylerle dolu bir dünyaya girer. Spider-Man yalnızca hikayeleri biriktirmez. Bunun yerine, sonrahi hikayeler sürekli biçimde eskilerini canlandırır, yeniden yorumlar ve çapraz referans verir.
Bu birikmiş yük, bazıları için Spide-verse’ü gezinmeyi zorlaştırabilir. Ancak tanımayı ve zaman yatırımını ödüllendirir: ne kadar Spider-Man tüketirseniz, o kadar anlam, referans ve bağlantı görünür hale gelir; bu da emek gerektiren araştırmayı bir zevk ve uzmanlık kaynağına dönüştürür.
Spider-Man’ın ölürlüğü, son derece belirli bir anlatı mimarisinin ürünüdür. Spider-Man kendine çelişebilir, farklı insanlara çoğalabilir, görünür sonların ardından yeniden başlayabilir ve sürekli biçimde kendi geçmişini yeni hikayeler için kazabilir. Bu nitelikler Spidey’i tüketmesi olağanüstü zor yapar; çünkü her yeni fan nesli, hem tanıdıcı eski hem de tuhaf biçimde yeni bir Spider-Man miras alır.
Dolayısıyla #1.000 sayısı, daha çok bir doruktan çok bir kavram kanıtıdır. Neredeyse 60 yılı aşkın süre boyunca sürekli yeniden icat etmeye bakıldığında, Spider-Man’ın en büyük süper gücü, tüm olası zorluklara rağmen devam edebilme yeteneği olabilir.
