Başlık: Kriz, Şubat sonlarında ABD ile İran arasındaki savaşın başlamasıyla, fiilen Hürmüz Boğazı‘ndan yapılan sevkiyatın kesilmesiyle tetiklendi. Fotoğraf: AFP
Resmiyet yetkilileri, İran ile Amerika Birleşik Devletleri arasındaki savaş nedeniyle Şubat sonlarında tetiklenen yakıt krizinin ilk altı ayında Pasifik bölgesine neredeyse bir milyar dolar maliyet getirdiğini söylüyor.
Eylül ayında Palau’da düzenlenecek Pasifik Adaları Forumu (PIF) liderler zirvesi öncesinde Yeni Zelanda Dışişleri Bakanı Winston Peters’e verilen brifingler, Resmi Bilgi Yasası kapsamında yayımlanarak, krizin başlangıcından Temmuz sonuna kadar ek yakıt maliyetlerinin NZ$935 milyon’a ulaştığını belirtti.
“Tedarik kısa vadede normal düzeye döndüğü takdirde bile, krizin ekonomik ve sosyal maliyeti önemli olacak,” brifinglerde okunuyor.
“Yakıt krizinin açıkça tek bir bölgesel çözümü yok.”
Ayrıca, o ana kadar hükümetlerin verdiği tepkilerin çoğunun “çok geniş çaplı ve kötü hedeflenmiş” olduğu kaydedildi.
“Tüm üyelerin yararına olacak tek seçenek, yenilenebilir enerji üretiminin artırılması ve iyileştirilen enerji verimliliği önlemleriyle ithal yakıtlara olan talebin azaltılması.”
“Yeni Zelanda, başlangıçtaki kriz desteğini sağlamak için Avustralya, Dünya Bankası ve Asya Kalkınma Bankası (ADB) ile yakın işbirliği yaptı. Görüşmeler şimdi ithal yakıtlara olan bağımlılığı azaltmaya yönelik orta vadeli desteğe doğru ilerliyor.”
Güney Pasifik’teki yakıt fiyat tavanları, aylık değişimlere dayanarak keskin biçimde yükseldikten sonra sürdürülemez derecede yüksek bir oranda dengelenmiş durumda. Her ülkede ortalamaya alındığında, beş aylık en yüksek seviyede işliyor.
Viti Levu (Fiji’nin ana adası), Samoa ve Rarotonga (Cook Adaları) fiyatları Haziran’dan beri ulaşılmayan seviyelere yükseldi; Tongatapu (Tonga) fiyatları ise şimdiye kadar hiç olmadığı kadar yüksek.
Bir hükümet sübvansmanını kaldırmasıyla Papua Yeni Gine, Nisan’dan beri en yüksek dizel fiyatında. Solomon Adaları, yılın başındaki seviyelerden NZ$0.80 cent daha yüksek fiyatları korurken, Vanuatu Eylül ayında bir düşüş yaşadıktan sonra Ekim ayında tavanını artırdı.
Nauru ve Niue, küçük nüfus ve yüzölçümü avantajından yararlanarak Haziran fiyatlarını korudu. Tuvalu ve Kiribati için kamuya açık fiyat verileri bulunmuyor.
Kriz, PIF üye ülkelerini Mayıs ayında bölge çapındaki acil durumlar için ayrılmış olan Biketawa Bildirisi’ni devreye sokmaya sevk etti.
Güney Pasifik’te yakıt fiyat tavanları keskin biçimde yükseldikten sonra sürdürülemez düzeyde yüksek bir seviyede yataylaşmış durumda.
RNZ / Unsplash
ADB hâlâ nakit dağıtıyor
Geçen ay,ADB, daha önce hiç kullanmadığı bir acil durum hibesi fonundan sağladığı bütünsel destek kapsamında Tonga, Tuvalu ve Kiribati’ye doğrudan ödemeler yaptı.
ADB’nin bölgesel sorumlusu Emma Veve, RNZ Pacific’e bu fonların olağan onay kontrollerini atladığını söyledi.
“Kaynakların tahsis edilmesinin ardından, geçmişe dönük finansman imkânı tanımak için bu fonları kullanabiliyorlar,” dedi.
“Gelecekte gelecek faturaları ödemek için kullanılabiliyor. Bunlar için ödemeler yapabilir ya da artık ödenmiş ve uygunluğu kabul edilen faturaların değerini hükümetlere iade edebiliriz.”
Veve, bu ülkelerin uzaklığı ve sarsıntılara açık olmaları göz önüne alındığında en büyük ihtiyaca sahip olduklarının açık olduğunu belirtti.
“Tonga kesinlikle yüksek fiyatların etkilerini hissediyor. Bazı dış adaları da dahil olmak üzere geniş alanlarda dizel jeneratörleri çalıştırmaya çalışıyorlar ve havacılık yakıtı için artan yakıt fiyatlarını da değerlendiriyorlar.”
“Buradaki fark, sarsıntının uzun sürmesi; bu da özenli bir planlama gerektiriyor.”
ADB, Pasifik finansmanı konusundaki “yaklaşımını değiştireceğini” sözlü vererek bunun uzun vadeli sonuçlara yönelik olması gerektiğini söyledi.
“Bazen çalışma biçimimiz, ürünlerimiz ve desteği nasıl sağladığımıza dair kurallarımız, Pasifik ülkelerinin ihtiyaçlarını karşılayacak şekilde ayarlanmalıdır,” dedi Veve.
“Aynı zamanda, çok küçük nüfuslarla, çok küçük hükümetlerle uğraştığımız kapasite geliştirme gibi alanlarda daha büyük destek gerekiyor; bu hükümetler, çok daha büyük ülkelerdeki hükümetlerin yapması gereken tüm işleri, çok daha az insanla yapmaya devam ediyor.”
Fiji, Pasifik ekonomilerini desteklemede ‘merkezde’
Fiji, yakıtı Singapur, Güney Kore ve Malezya’dan temin ediyor ve bunları Tonga, Tuvalu, Cook Adaları ve Fransız Pasifi’nin bazı bölgelerine yeniden ihraç ediyor. Samoa ise yakıtı doğrudan Singapur’dan alıyor ve bunu Tokelau’ya yeniden ihraç ediyor.
Bu, Fiji’nin bir yakıt üssü olarak yerini pekiştirdiği ve bunun sonucunda çok taraflı fonların çoğuna eriştiği anlamına geliyor.
ADB’nin Fiji’ye yönelik kredileri, Avustralya ve Yeni Zelanda’dan gelen büyük tutarların üzerine yaklaşık 200 milyon doları buluyor. Yetkililer, erken Nisan ayında Fiji’nin yeniden ihraçları kısıtlama kararı alması durumunda bunun bir risk oluşturabileceğini, “Fiji’nin iç talebi karşılamada zorlanması halinde” belirtmişti.
“Fiji, kriz boyunca bu rolü oynamaya devam etti,” dedi Veve.
“Pacific bölgeselcilikinin bu kriz sırasında Fiji için iyi iş çıkardığını düşünüyorum; çünkü ülkeler farklı platformlarda düzenli olarak bir araya gelerek birbirlerini desteklemeye devam etti… Fiji de kesinlikle bunu yapıyor.”
Ülkenin aylık ticaret istatistikleri, yeniden ihraçlara bağımlı ülkeler üzerindeki etkiyi çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor. Haziran ayında Tonga’da toplam yeniden ihraçlar yılın aynı dönemine göre %105, Cook Adalarında ise %4007 artmıştı.
Önceki ayda Tuvalu için bu oran %529, Wallis ve Futuna için %400 olmuştu.
Fiji’nin bundan herhangi bir kâr elde edip etmediği sorulduğunda Veve, bunun olası olmadığını söyledi.
“Anladığım kadarıyla, tedarik zinciri zamanla farklı kaynaklardan yakıt temin edilebildiği şekilde hareket ediyor. Dolayısıyla zincirin Singapur’dan doğrudan değil, Fiji üzerinden daha sık geçiyor olması muhtemel.”
“Bunun için gerçekten ücret talep etme fırsatları nispeten sınırlı; yakıt Fiji üzerinden geçerken vergilendirilmiyor.”
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
