•Education at a Glance adlı rapor her yıl OECD üyesi ülkelerin eğitim sistemlerini karşılaştırıyor ve Yeni Zelanda genellikle ortalamayı yakalayan tarafta yer alıyor. 2026 sürümü da bu alışkanlığın dışında değil.
Rapor, ülkenin 25-64 yaş nüfusunun yaklaşık %44’inin yükseköğretim derecesi, diploma ya da lisansüstü yeterliliğine sahip olduğunu gösteriyor. Bu oran OECD ortalaması olan %43’e neredeyse denk. Ülke genç mezunlarının işsizlik oranı ise düşük: %3’ken, OECD genelinde bu oran %5.
Ancak tabloda görünenin ötesinde bir durum var ve bu da Yeni Zelanda’da büyüyen gençlerin becerileriyle ilgili endişe verici bir boyut taşıyor.
OECD içinde ikinci en yüksek göçmen oranına sahip olan ülke, nüfusuyla orantılı olarak dünyanın en büyük göçmen popülasyonlarından birine ev sahipliği yapıyor. İş gücü yaşındaki yetişkinlerin üçte birden fazlası yurtdışında doğmuş durumda ve çoğu nitelikli göçmen programlarıyla geldiği için genellikle iyi eğitimli oluyorlar.
Eğitim Bakanlığı, OECD’nin 2024 raporu üzerinde yaptığı analizde, yurt dışınd dogan yetişkinlerin %51’inin yükseköğretim derecesine sahip olduğunu, buna karşılık ülkede doğanların yalnızca %36’sının böyle bir yeterliliğe sahip olduğunu tespit etti. Bu fark OECD’deki en büyük açıklardan biri.
Yani Yeni Zelanda’nın “ortalama” performansı, büyük ölçüde başka yerlerde kazanılan yeterliliklere dayanıyor. Kendi başlarına bakıldığında, ülkede doğan yetişkinler OECD ortalamasının altında kalırdı.
Nitelikli göçmenlik iyi bir şey; açıkları dolduruyor ve uzmanlık getiriyor. Ancak aynı zamanda evdeki bir sorunu da örüyor.
Beş puan düşüş gençlerde görünür oluyor
Bu sorun yeni raporda açıkça ortaya çıkıyor. 2015 ile 2025 arasında eğitimdeki 18-24 yaş grubunun oranı yaklaşık beş puan düşerek %37 seviyesine geriledi. OECD genelinde ise bu oran sabit kaldı ya da yükseldi.
Genç Yeni Zelandalılar işe direkt giriyor. Aynı dönemde çalışıp okumayan 18-24 yaş grubunun oranı yaklaşık %43’ten %48’e çıktı.
Geçtiğimiz on yılın büyük bir kısmında güçlü iş piyasası bunu anlaşılır kılıyordu. Ancak durum değişti. İşsizlik, 2014’ten bu yana en yüksek seviye olan Haziran çeyreğinde %5,6’ya ulaştı ve 20-24 yaş arasında bu oran %12’ye yükseldi.
Gençler ekonomi yavaşladığında genellikle en sert şekilde etkileniyor; bu da onları eğitime yönlendirmenin önemini artırıyor.
Bir yeterliliğin karşılığı hâlâ var mı? Çoğu zaman evet, ancak hangi yeterlilik olduğuna bağlı. Yeni Zelanda’da yükseköğretim mezunlarının %88’i çalışırken, lise eğitimini tamamlamayanların oranı %68.
Ancak maaş artışı birçok ülkeye göre daha küçük. Yükseköğretimli çalışanlar lisi mezunlarından yaklaşık %36 daha fazla kazanırken, OECD ortalaması %54.
Kendi araştırmalarımız yeterliliğin türünün de önemli olduğunu gösteriyor. Lisans derecesi lisani bitirenlere göre yaklaşık %24 daha yüksek gelirle ilişkilendirilirken, lisansüstü yeterlilik bu oranı yaklaşık %34 artırıyor. Daha düşük seviyedeki belgeler için artış neredeyse sıfıra yakın.
Yeterlilikler ayrıca ileride daha fazla öğrenme kapısını da açıyor. Yükseköğretimli yetişkinlerin ileri eğitimye katılma olasılığı yaklaşık iki katı. Bu, teknolojinin özellikle yapay zekanın işleri dönüştürdüğü bir dönemde giderek daha önemli hale gelecek.
Düşen devlet harcamaları
Bu arada, öğrenci desteği de dahil olmak üzere devlet yükseköğretim harcamaları 2015’te GSYİH’nin %1,7’sinden 2023’te %1,2’sine düştü. Bu, çeyrekten fazla bir düşüş ve OECD genelindeki ortalamadan yaklaşık üç kat daha fazla. Okul harcamaları ise sabit kaldı.
Açığın bir kısmı öğrenci ücretleriyle dolduruldu, buna yurt dışı öğrenciler de dahil. Ancak bu sarsıcı bir temel olarak görülebilir; pandemi uluslararası kayıtların çökmesiyle bunu ortaya koydu.
Peki ne olmalı? Muhtemelen ucuz ücretler tek başına sorunu çözmez ve Yeni Zelanda’nın zaten denediği bir yaklaşım bu.
Diğer araştırmalar, ilk yıl ücretsiz eğitim programının daha fazla insanı eğitime yönlendirdiğine ya da yoksul ve zengin okullar arasındaki farkı daralttığına dair az kanıt buldu. Program değiştirildi.
Çünkü ücretler gerçekten engel değildi. Öğrenci kredileri zaten insanların peşin ödeme yapmadan eğitim almasına olanak tanıyordu. Daha büyük engeller daha erken başlıyor: öğrencilerin okulda ne kadar iyi yaptığı, aile koşulları, mevcut seçenekleri bilme ve maaş makasının cazibesi.
Öğrenciler eğitimi tamamladıktan sonra gelen destek de aynı şekilde; örneğin öğrenci borcunu azaltmak gibi. Bunlar mezunların yaşam maliyetlerine yardımcı olabilir ancak ilk başta kimin kaydolduğunu değiştirme ihtimali düşük.
Artık paranın gerçekten kararların verildiği yere gitmesi gerektiği görülüyor. Bu, özellikle alt düzey okullarda ve Māori ile Pasifik öğrencilerinde okul başarısını yükseltmeyi içeriyor. Aynı zamanda eğitim ücretlerinin ödenmesinden sonra gelen desteğin hedeflenmesini de içermeli; ancak bu, kaliteli yeterliliklere odaklanırken olmalı.
Daha iyi veri, ülkede doğan gençlerin nasıl ilerlediğini gösterebilir; basitçe ulusal ortalamanın yerine geçebilir.
Göçmenlik her zaman Yeni Zelanda’nın ihtiyaç duyduğu becerileri elde etme biçiminin bir parçası olacak. Ancak burada büyüyen gençlere yatırım yapmanın yerini tutamaz.
