•17 Ekim 1346’da, İngiltere’nin kuzeydoğusunda Durham dışındaki Neville’s Cross muharebesinde İskoçya Kralı II. David’in yakalanmasıyla sonuçlanan kritik bir zafer kazanıldı.
Bu, İngiliz-İskoç tarihindeki belirleyici anlardan biri olsa da, savaşın çoğu kişi tarafından bilinmiyor. Stirling Bridge (1297), Falkirk (1298) ve Bannockburn (1314) gibi muharebeler William Wallace’ın destanları nedeniyle çok daha ünlü. Benzer şekilde Edward III, Kara Prens ve Crécy’de (1346), Poitiers’de (1356) ve Agincourt’ta (1415) zaferler kazananlar da tanınıyor.
Crecy Muharebesi’nden iki aydan az bir süre sonra, kuzey İngiltere’de belirleyici bir zafer kazanıldı. Neville’s Cross muharebesi, İngiliz tarihinin halk arasında en az bilinen ama en belirleyici savaşlarından biri olarak kalıyor.
III. Edward 1346’da Fransa’yı işgal etmek için 15.000 kişilik bir ordu toplarken, IV. Filip’in Fransa kralı İskoçya yardımını istedi. Haziran ve Temmuz aylarında Kral David’e yazdığı mektuplarda “Arkadaşlığımızı ve antlaşmalarımızı hatırlamanızı ve İngiltere’ye olabildiğince sert vurmanızı rica ediyorum” dedi.
III. Edward ve nobellerinin çoğu Fransa’dayken, Filip David’i İngiltere’nin “savunmasız bir boşluk” olduğu konusunda güvendirdi. Fırsat kaçırılmaya değerdi.
David, 7 Ekim’de yaklaşık 12.000 kişilik bir orduyla İngiltere’ye saldırdı. Peel of Liddell’i yağmaladı, Carlisle’den fidye aldı ve Hexham Manastırı’nı yıktıktan sonra 16 Ekim’de Durham dışındaki Bearpark’ta dinlendi.
İngilizler buna hazırlıklı değildi. Filip’in güvencelerinin aksine, III. Edward kuzey sınırını savunmasız bırakmamıştı. Kuzey lordları Henry Percy, Ralph Neville ve York Arşiepiskoposu tarafından 6.000 kişilik bir ordu kaldırıldı.
Scoçları yakalamaya çalışan İngilizler, 17 Ekim’de şafaktan önce Bearpark’a doğru yürüdü. Sabah sisi içinde İngiliz ordusu, William Douglas’ın önderliğindeki bir İskoç baskın grubuyla karşılaştı. Douglas, hızla İngiltere’nin ona karşı bir ordu seferber ettiğini Kral David’e bildirmek için kaçtı.
Anonim 14. yüzyıla ait St Mary’s Manastırı’nda yazılan Anonimalle Kaydı, David’in yatağından sinirli ve öfkeli kalkıp “İngiltere’de rahipler ve keşişler, domuz güdenler ve çobanlar, terziler ve dericiler dışında erkek kalmadığı için bu olamaz; tüm şövalyeler krallarının yanında yurtdışındadır” dediğini kaydetti.
Duruhan’ın önü ve Thomas Sampson’un iki çağdaş mektubu, İngiliz ordusunun saat 9’da Durham dışındaki muharebe alanına vardığını nasıl anlattığını açıkladı. İki ordu bir sonraki beş saat boyunca çorak arazide birbirine baktı. Ardından İngiliz uzun yaylıları saat 14’te İskoçlara ateş açtı ve savaş gerçek anlamda başladı. Saat 17’de İskoçlar bozguna uğradı ve alanı terk etti.
Savaşın gidişatını yeniden oluşturmak zor olsa da, tarihçiler zaferin “yayıcılıktan çok, vahşi bir yakın çatışmada el ele savaşarak kazanıldığı” öne sürüyor.
15. yüzyılın başında yazılan Meaux Manastırı Kaydı, “Yorgunlukları ve savaşın uzunluğu nedeniyle, mızrağı ve silahlarına dayanaklanarak bir süre savaştan dinlendiler” diye kaydetti. Anonimalle Kaydı benzer şekilde orduların birkaç kez “karşılıklı anlaşarak dinlenip tekrar savaştığını” not düştü.
Yerel efsaneye göre Kral David kaçmaya çalışırken Aldin Grange köprüsünün altına saklanmış. İngiltere’nin River Browney’nin sularındaki yansımını görerek yakalandığı söyleniyor. Ancak çoğu çağdaş kayıt, kralın cesurca savaştığını aktarıyor.
Kral David iki okla yaralandı. Buna rağmen 15. yüzyıla ait İskoç kaydı Scotichronicon, Kral David’in esir almadan önce esircilerinin ikisinin dişini çıkardığını kaydetti.
Kral David’in esiri nispeten mütevazı bir Northumberland eyaleti John de Coupland’dı. En üst düzey unvanlı soyluluk altındaki en yüksek pozisyon olan knight banneret rütbesine terfi etti. Yıllık 500 pound (2017 itibarıyla 290.000 pound’a eşit) çok büyük bir ikramiye de aldı.
Belirleyici ve yıkıcı bir sonuçtu. İskoç kuvvetleri en fazla 2.000 kişiyi kaybetti, Durum’un önü ise “söz konusu savasta az kişi öldürüldü” yazdı.
Kral David’in yanı sıra dört İskoç kontu ve bir düzineden fazla büyük baron esir alındı. Daha önce III. Edward’a sadakat yemini etmiş olan Menteith Kontu, hainlik nedeniyle asılıp dörde bölündü. Ölüler listesinde Moray ve Strathearn kontları yanı sıra İskoçların mareşali, hazinedarı, şansölyesi ve hazinecisi ile birçok baron ve şövalye vardı.
Sıradaki yıl İngiltere, Forth ve Clyde nehirlerinin güneyindeki İskoçya’nın neredeyse tamamını işgal edebildi. İskoçların kaybettikleri her şeyi geri almaları on yıllar aldı. Kral David kendisi 11 yıl İngiliz esir olarak kaldıktan sonra özgürlüğü için 100.000 mark (2017 itibarıyla 39 milyon pound’a eşit) büyük bir fidye ödemeyi kabul etti.
Neville’s Cross muharebesinin en önemli yanı, potansiyel birçok olası olayı durdurmasıydı. Bir İskoç zaferi III. Edward’ı Calais kuşatmasını kaldırıp İngiltere’ye dönmeye zorlardı. Bunun yerine, sarsıcı İngiliz zaferi, uzun saltanatının geri kalanında III. Edward’ın kuzey sınırını güvence altına aldı. Bu da ona Calais kuşatması için 30.000 kişi toplayabilmesini sağladı; bu Yüzlük Savaş (1337-1453) sırasında toplanan en büyük İngiliz kuvvetiydi.
O halde savaş neden daha ünlü değil? Agincourt’un aksine Shakespeare tarafından ölümsüzleştirilmedi. Bannockburn’un aksine, millî kimlikler etrafında birleşmedi. Büyük bir sinematik anlatımda yer almadı. İngiliz-İskoç savaşı tarihinin uzun ve kanlı tarihinde popüler bellekten silindi.
Günümüzde nispeten az kişi Neville’s Cross’tan haber olsa da, o Ekim öğleden sonrasındaki birkaç kısa saatte yaşanan olaylar uluslararası önem taşıyordu. Yıllar boyu İngiltere, İskoçya ve Fransa ilişkilerini şekillendirdiler.
