Çin’in kontrolündeki Tibet ile Nepal sınırında 26 Ağustos’ta bir buzul çökmesinin yol açtığı sel, iki ülke arasındaki Rasuwagadhi-Gyirong sınır geçidini yerlebir etti; köyler, köprüler ve yollar her iki tarafta da yıkıldı. Yüzlerce kişi öldü, çok daha fazlası kayboldu; turistler ve hacılar arasında ölenler var. En ağır hasar gören bölgelere ulaşımın zor olması nedeniyle can kaybının tam sayısının günler içinde belli olması bekleniyor.
Tibet’te bilgiye yönelik katı kontrol geleneği göz önüne alındığında, gerçekte kaç kişinin hayatını kaybeddiği ise hiç bilinmeyebilir. Zaten yoksulluk içindeki Nepal, yardım çalışmalarının sona ermesinin ardından yeniden inşayla karşı karşıya kalacak; bu aynı zamanda Mart ayında iktidara gelen hükümetin ilk gerçek sınavı niteliğinde.
Sınır geçidini saran sel ve kayıp sayıları
Birkaç dakika içinde, Nepal tarafında Rasuwagadhi, Çin tarafında ise Gyirong olarak adlandırılan sınır geçidi, çöken bir buzulun yol açtığı ani selle yıkıldı. Her iki sınır tarafındaki köyler,köprüler ve yollar sürüklendi. Yüzlerce kişinin öldüğü, çok daha fazlasının ise kaybolduğu belirtildi; aralarında turistlerin ve hacıların da bulunduğu kayıp sayısı netleşmeyecek.
En kötü etkilenen bölgelere ulaşımın zor olması nedeniyle can kaybının tam sayısının günler içinde ortaya çıkması bekleniyor. Tibet’te bilgiye yönelik katı kontrol geleneği nedeniyle ise gerçek kayıp sayısının asla öğrenilememesi muhtemel görünüyor.
Bir askerileştirilmiş sınır bölgesi
Beijing ile ılışık ilişkiler ve Nepal hükümetinin “Tek Çin” ilkesine bağlılığını savunması, bölgenin sıkı kontrolü önündeki engeli ortadan kaldırmıyor. Bölge askeriştirilmiş bir sınır olarak yönetiliyor; giriş izinlere ve onaylara tabi, silahlı polisin ve ordunun gözetimi altında ve dışarıdakiler — yabancı muhabirler, bağımsız araştırmacılar, zaman zaman diplomatlar bile — düzenli biçimde dışarıda tutuluyor. Tibet bir bilgi kara deliği haline gelmiş durumda.
Bu arada Çin’in kaygıları sınırı aşıyor: Nepal’de 10.000’i aşan Tibetalı mültecisi yaşıyor ve bölge uzun yıllar boyunca Tibet’ten kaçışın ana güzergahını oluşturuyor. Çin, Nepal’i Talib aktivizmini denetlemeye, geçişleri kapatmaya ve sınır yönetimini platoyu dış dünyadan izole etmeyi amaçlayan bir güvenlik ortaklığı içine katılmaya zorluyor.
Bilgi paylaşımı eksikliği
Tibet platosundan gelen glasyal ve hidrokolojik veriler, selleri öngörmede sıkça gerekli olan bilgilerdir; Çin bunları da stratejik açıdan hassas görüp sıkı biçimde elinde tutuyor. Nepal’in Çin tarafından gerçek zamanlı buzul gölü ve nehir verileri alma mekanizması yok ve yetkililer zaman zaman Beijing’i bu verileri tutmakla suçladı.
Bir felaket, kurtarıcıların hızlıca sınırı geçmesini ya da yukarıdaki bir gölden aşağıya doğru uyarının iletilmesini gerektirdiğinde, hızdan çok kontrole inşa edilmiş bir sistemle karşılaşılıyor. Son buzul çökmesinin sınırın Nepal tarafında, Langtang Lirung tepesi yakınlarında gerçekleştiğine dair artan kanıtlar var; selin nereden başladığı ne olursa olsun, yol üzerindeki insanlara hiçbir uyarı ulaşmadı.
Rasuwa ilçesindeki yetkililer, “Bunun geleceğine dair en ufak bir izlenimimiz bile yoktu” dedi. Bu durumun bir kısmı buzul-heyelan selinin hızına bağlanabilir; böyle bir seli haber verecek çok az şey bırakır. Nepal’in kendi yukarıdaki izleme istasyonları da uyarı gönderemeden yıkıldı.
Nepal Rasuwa İlçe Yetkilileri
Kırılgan vadiler ve bölgesel bir ders
Bölgede bilgi yalnızca güvenlik izindiği kadar hareket ediyor. Ancak en son felaket, Nepal için tehlikenin yalnızca dışsal olmadığını gösterebilir: ülkenin kendi gereksiz gelişimi — kırılgan vallilere itilen yollar, barajlar ve yerleşimler — bozulmuş bir resmiyet ile kendi erken uyarı kapasitesinin azlığıyla her selin kayıp sayısı artırılıyor.
Dünya genelinde, Hindistan’s Himalaya frontierleri de dahil olmak üzere sınır bölgeleri çoğu zaman önce güvenlik bölgeleri olarak yönetiliyor ve afet müdahalesi bundan dolayı zorlaşıyor. 2025 yılında, Kaşmir’deki bir terör saldırısının ardından Hindistan, Indus Su Anlaşmasını askıya aldı ve Pakistan’a hidrokolojik veri akışını kesti. Aylar sonra gelen muson sellerinde Islamabad’ın bu askının onları daha kötü yaptığını söylediği aktarıldı.
İklim değişikliği, Tibet platosunu Nepal’den Hindistan’a ve Bangladeş’e kadar aşağıdaki herkes için kademeli tehlike kaynağına dönüştürüyor. Buna çözüm üretmek, Himalayaları bir çatışma bölgesi değil, temas bölgesi olarak görmeyi gerektiriyor.
Sınır aşan veri paylaşımını ve erken uyarı sistemlerini güçlendirmek depremlerin, heyelanların ve sellerin öldürücülüğünü azaltacaktır. Nepal hükümeti için asıl sınav, stratejik otonominin gerçekten sınandığı yerdir — bu, Beijing ile Delhi arasında seçim yapmak değil, halkının güvenliğini başka bir devletin güvenlik kaygılarına endekslemeden korumaya ısrar etmek olacaktır.
Haber Metni
Seller, depremler ve diğer doğal afetler defalarca tekrarlanacak. Soru, bölgedeki devletlerin işbirliği yapmada ve insanları sınır güvenliğinden önce gelirmeye başarı kazanıp kazanamayacağı.
