•Kariyerini performans anlarında insan beyninde neler olduğunu inceleyerek geçiren spor ve performans psikoloğu Cindra Kamphoff, “hiç hazır hissetmeden” üstün başarının mümkün olduğunu savunuyor. Spor ve performans psikolojisinde doktora derecesine sahip olan Kamphoff, Minnesota Vikings ve USA Track & Field gibi kuruluşlarla çalışarak atletlerin gerçek baskı altında kendilerine şüphe duymayı nasıl yöneteceklerini öğüttü. Ona göre özgüven, beklenen bir duygu değil, inşa edilen bir beceri.
Kamphoff’a göre özgüven, yüksek riskli an gelmeden önce hissedilemeyi beklediğiniz bir durum değil. Aksine, ortada işler yolundan çıkarken bile kullanabileceğiniz bir beceri. Bu yaklaşımın arkasında yatan temel nokta, hiçbirinin doğal biçimde özgüvenli olmayı gerektirmemesi.
Öğren, yak, geri dön
Performans sırasında bir şeyler ters gittiğinde ilk içgüdü donmak veya düşünce çirkinleşmek oluyor. Bir top kaybı, zihnin boşalması ya da yanlış söylenen cümle: Kamphoff bu durumla başa çıkmanın üç aşamalı bir çerçevesi öneriyor.
İlk adım öğrenmek: Hataardan alabileceğiniz ders ne? Basit soru şu: “Bir sonraki sefer ben ___ yapacağım.” Tek cümle ve tamam. Amaç kapsamlı bir değerlendirm değil; beyninizin gideceği bir yer olması için hızlı bir yön değişimi.
Sonra yakmak: Beyninize artık ilerlediğinizi söyleyecek fiziksel hareket ya da ifade seçin. Parmak şıpırdatması, “bu çok hızlı” demek ya da unutulmaz biçimde tuvaleti yıkarmış gibi yapmak. Eski Minnesota Vikings wide receiver’ı Adam Thielen, 2020 playoff maçında bir top kaybından sonra tam olarak bu hamleyi kullanmış ve ardından Vikings’in galibiyetine katkıda bulunan 43 metrelik bir pas yakalamıştı. Her seferinde aynı hareketi yapmak beyninizin yeni bir tepki oluşturmasına yardımcı oluyor; bu da sarmalın büymeden önce kesilmesini sağlıyor.
Son olarak geri dönme: Kendinizi basit bir şeyle geri getirin. “Bunu yapabilirsin. Yapabileceğinin en iyisini yapıyorsun.” Bu, motive edici bir konuşma gibi durmuyor; daha çok sıfırlama işlevi görüyor.
İhtiyacın olmadan önce bir güç cümlesi yaz
Kamphoff 2012’de bir maraton koştu ve kendine mile 22’de şüphe geldiğinde okuyabileceği motivasyonel cümleleri kollarına yazdı: “Güçlüyüm, hızlıyım, formundayım, hazırım.” Basit görünüyor ama o şeyi uydurmuyordu. Antrenmanı yapmıştı. Koşmayı seviyordu. Oraya ulaşmak için yüzlerce mil koştu. Yarasanın ortasındaki hiçbir şüphe bunun hiçbirini değiştiremedi ve kollarındaki cümleler kendisiyle tartışmasını gerektirmedi. Son dört mile yarışın diğer hiçbir bölümünden daha hızlı koştu ve kategorisinde birinci oldu.
Bir güç cümlesi “Yapacağım,” “Yapabilirim” ya da “Ben …” ile başlar ve durumunuza kattığınız gerçek bir şeyle temellenmelidir. Bir tane oluştururken faydalı sorular: En iyi halinizde nasıl birisiniz? Bu gerçekten nasıl hissettiriyor? Cevaplarınız, genellikle performans öncesi kaygının size söylediği şeyden daha sağlamdır.
Bir yerine üç hedef belirleyin
Her şeyi tek bir sonuca bağlamak hem performansı zorlaştırır hem de işler yolundan çıkınca toparlanmayı zorlaştırır. Kamphoff bunun yerine altın, gümüş ve bronz hedefler koymayı öneriyor: Gerçekçi en iyi performansınızdan, gerçekten kabul edilebilir bulacağınız bir sonuca kadar bir yelpaze.
Bir koşucu altın hedef olarak kazanmayı, gümüş olarak kişisel rekoru ve bronz olarak sağlam bir bitirişi belirleyebilir. Bunların hepsi gerçek hedeflerdir. Hiçbiri mükemmelliği gerektirmez ve bu yelpazinin olması, altının gerçekleşmediği durumlarda bile koşulacak bir şey olduğu anlamına geliyor. Odak, tamamen kontrol edemediğiniz sonuca değil, aslında yapabileceğiniz şeye kayıyor.
Yüksek riskli bir olaydan önce olumsuz düşünme geldiğinde Kamphoff üç soru öneriyor: Bu doğru mu? Bana hizmet mi ediyor? Ve bunun yerine kendinize söyleyeceğiniz daha faydalı şey ne olurdu?
Eğer düşünce “Bu mülaketi kazanamazsam başka hiçbir işe giremem” ise, bu soruların hiçbiri uzun sürmez. Düşünce doğru değil, yardımcı değil ve daha sağlam bir versiyonu şöyle olabilir: “Bu sefer istediğim gibi gitmese de, yetenekli olduğumu biliyorum ve başka fırsatlar da olacak.” Bu, bilişsel davranışçı terapinin “düşünce meydan okuması” dediğinin, bir dakikadan kısa sürede işleterek geçirilebilecek sıkıştırılmış bir versiyonudur.
Kamphoff’un sürekli geri döndüğü daha büyük nokta, bunların hiçbirinin doğal biç özgüvenli tiên. Ona göre özgüven bir karardır: “Çoğu zaman özgüvenin eylemi duygudan önce gelir ve bu bir beceridir.” Hazır hissetmeyi beklemezsiniz; hareket edersiniz ve duygunun da yetişme eğilimi vardır.
