Kosova, iki yıllık siyasi çatışma sonucunda Brüksel’in zorunlu kıldığı reformların askıya alınmasıyla, yüz milyonlarca euroluk AB fonuna erişimi kaybediyor.
Neredeyse iki yıllık siyasi tıkanıklığın ardından Kosova, Haziran ayında EU Büyüme Planı’ndan 40 milyon euro kaybederken, 23 reformu uygulama için iki aydan biraz fazla bir süre kalarak 90 milyon euroluk başka bir kaybın da riski altında.
AB’nin 2024-2027 yılları için Batı Balkanlar için 6 milyar euroluk Büyüme Planı, bölgenin AB tek pazarına entegrasyonunu hızlandırmayı ve performans temelli finansman yoluyla reformları desteklemeyi hedefliyor.
Plan kapsamında Kosova, AB üyeliği hedeflerini desteklemek için toplam 882,6 milyon euro alacaktı.
AB, ülkeleri kabul edilen Reform Takvim’i altında seçili reformları yerine getirmeyi ve koşulları sağlamayı şart koşuyor.
Fakat iki yıl sonra Kosova’daki siyasi istikrarsızlık, uygulamanın başlaması için gereken anlaşmaların onaylanmasını erteledi. Bu nedenle Pristina, yalnızca 61,8 milyon euro ön finansman aldı. Bu, toplam tahmininin yalnızca %7’sine denk geliyordu.
Bu ayın başlarında, Kosova’nın çatışan partileri, iki yılda üç seçim ve başkan kimin olacağına dair ağır bir kavga sonrası meclisi yeniden doğru yola oturtmayı umulan bir anlaşmaya vardı.
Fakat yapılacak çok iş var ve siyasi çatışma, seçim kampanyaları ve seçim sonrası müzakerelerde çok zaman kaybedildi.
Kosova’nın AB ile Müzakerelerden Sorumlu Yetkilisi Jeton Zulfaj, tüm gerekli reformların Aralık sonuna kadar uygulanması gerektiğini, aksi takdirde Kosova’nın 90 milyon eurodan fazlasını kaybedeceğini belirtiyor.
“Toplam 131,4 milyon euroluk AB Büyüme Planı’ndan fon, bu reform paketine ayrılmalı,” dedi Zulfaj, BIRN’e.
Üç başarısız denemeden sonra, parlamento, Cuma günü para aklama yasasını, Kosova’nın Tek Avrupa Ödeme Alanı’na (SEPA) katılmasını sağlayacak reform paketinin ana yasalarından birini, ancak azınlıkla geçti. Kosova’nın SEPA üyesi olmaması, vatandaşlarına yılda yaklaşık 55 milyon euro maliyet çıkarıyordu.
Ancak, diğer 16 yasanın da Aralık ayına kadar kabul edilmesi gerekiyor.
“Oyları temin etmek, özellikle bu yasaların bazıları için, zorlu olmaya devam ediyor,” Zulfaj kabul etti.
Kosovo’da sürdürülebilir ekonomik kalkınma, yatırım teşviki ve kamu-özel sektör büyümesine odaklanan STK olan ECIKS’in direktörü Kujtim Dobruna, EU fonlarının yalnızca kriterleri karşılayamamak nedeniyle kaybedilmesinin sorumluca olmadığını söyledi.
“Kosovo gibi küçük bir ekonomi için 100 milyondan fazla euro önemli bir tutar, özellikle hala çoktan çözülmesi gereken temel altyapı sorunlarıyla karşı karşıya olduğumuzda,” BIRN’e söyledi. “Kosovo bunu karşılayamaz.”
Haziran son tarihinden sonra Kosovo, Temmuz ayında ilk resmi ödeme talebini sundu. Talebinde, yolsuzlukla mücadele, kadın ve genç işsizliği, yargısal hesap verebilirlik ve erken çocukluk eğitimine kayıt konularında ilerleme kaydettiğini iddia etti. Ancak bu kriterlerin ne kadarının tam olarak yerine getirildiğini açıklamadı.
Kosovo, 142.6 million euro talep etti; bunların 66.3 million euro’su Kosova Hazinesi’ne doğrudan ödeme, 76.3 million euro’su ise Batı Balkanlar Yatırım Çerçevesi, WBIF üzerinden. Toplam talep edilen tutarın 35.3 million euro’su kredilerden, 40.9 million euro’su ise geri ödenmeyen destekten oluşuyordu.
Avrupa Komisyonu, talebin değerlendirme aşamasında olduğunu ve tutarların Ekim sonuna kadar netleştirileceğini onayladı.
“Kosovo, yumuşatma süresinin sonunda bir reform kilometre taşını karşılamazsa ek fonlar kaybetme riski taşıyor. 64 kilometre taşıdan 23’ü, başlangıçta 2025 için öngörülüyordu ve bu süre 2026’nın sonunda sona erdi,” Avrupa Komisyonu BIRN’e söyledi.
Komisyon, Kosovo’nun her gereksinimi karşılayıp karşılamadığını değerlendiriyor. “Her kilometre taşı etkili bir şekilde kendi fiyat etiketine sahip ve ödemeler uygulamanın düzeyine göre yapılıyor,” not düştü.
Pratikte, Komisyon fonların nasıl kullanılacağı konusunda geniş bir takdir yetkisine sahip ve bunları diğer önceliklere yönlendirebilir.
Avrupa Komisyonu’nun belirttiğine göre, bölgede Büyüme Planı’nın uygulanması oldukça eşitsiz ilerledi. Bazı ülkeler reformları ilerleterek AB fonlarını güvence altına yerleştirirken, Kosova ve Sırbistan’ın da dahil olduğu diğer ülkeler daha yavaş ilerliyor.
Kosova ve Bosna-Herzegovina için zaten geri alınan 140 milyon euro, Batı Balkanlar için Avrupa Yenilik Konseyi Dairesi’ne aktarıldıktan sonra bölgede kalmaya devam etti.
Sonraki raporlama tarihi Ocak 2027’de geliyor; bu tarihte 2025 yılında yapılması planlanan adımlar için verilen ek süreler sona erecek.
Komisyon’a göre, reformların uygulanmasındaki yavaş ilerleme, Kosova, Sırbistan ve Bosna-Herzegovina’nın toplamda yüz milyonlarca euro kaybetme riskiyle karşı karşıya olduğunu gösteriyor. Üç ülke de reform takvimlerini benimseme ve ilk fonlara erişme konusunda önemli gecikmeler yaşadı; bu durum tahsislerinin kalıcı olarak kesilmesini risk altına alıyor.
Karmaşık reformlar için süre daralıyor
Kosova Başbakanı Albin Kurti (ve Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, Ekim 2024’te Priştine’deki toplantılarından önce el sıkışıyor. Fotoğraf: EPA/VISAR KRYEZIU.
Yaklaşık yüzde 4’lük güçlü yıllık ortalık ekonomik büyüme rağmen, Kosova hala Avrupa’nın en fakir ülkelerinden biri; yüksek işsizlik, zayıf eğitim sistemi ve süren göçle mücadele ediyor.
Buna rağmen Kosova yetkilileri, reformlarda ilerleme kaydedildiğini vurguluyor.
Bşbakanlık Ofisi, şimdiye kadar önemli Reform Takvimlerinin benimsendiğini söyledi. “Tamamlanan çok sayıda kilometre taşı mevcut ve uygulama hızlanıyor,” dedi BIRN’e.
Reformlarla sağlanan fonların yaklaşık yüzde 46,5’i, bütçeye destek olarak sağlanan ve koşulsuz olarak bütçe üzerinden harcanan kredilerden oluşuyor.
Kalan yüzde 53,5’i ise altyapı projelerini finanse etmek için Batı Balkanlar Yatırım Çerçevesi üzerinden tahsis edilen yüzde 28,70 oranında hibe ve yüzde 24,80 oranında kredilerden oluşuyor.
“Kosova, 2027 sonuna kadar açıklanacak çağrılar altında hibe ve kredi için başvuracak,” dedi AB Reformları Koordinatörü Ofisi BIRN’e.
Njomza Arifi, Pristina merkezli Hukuki ve Politik Çalışmalar Grubu’nun direktörü, geri kalan sürenin; yasalaştırma, yürütme kararları ve EU için doğrulanabilir sonuçlar gereştiren karmaşık reformları hayata geçirmek için çok kısa olduğunu uyardı.
“Kayıp finansal zararları sınırlamak için daha hızlı karar alma ve daha yoğun çalışma gerekli, ancak aciliyet reformların kalitesinden ödün vermemelidir,” dedi ve BIRN’e konuştu.
Kalan süreyi en iyi şekilde değerlendirmek için Arifi’ye göre hükümet somut bir eylem planına ihtiyaç duyuyor: “Reforları önceliklendirmek için özel bir iç mekanizma kurmalı.”
Kosovo; enerji, içme suyu tedariki, kanalizasyon ve atık su arıtımı, zarar görmüş nehir yatakları, çevre kirliliği, yetersiz yol altyapısı ve 19. yüzyılda sıkışıp kalmış bir demiryolu sistemiyle ilgili ciddi zorluklarla yüzleşmeye devam ediyor. Fonların bir kısmı bu alanlardan bazılarını karşılamayı hedefliyordu.
EU Büyüme Planı programının 2027 yılı ötesinde uzatılması beklenmiyor.
“Yatırımları, reformları ve zamanı kaybediyoruz. Hem Kosovo hem de EU, bu para ile ne başardık ve somut iyileşmeler sağladı sorularını sormalı,” dedi Dobruna.
- Ekonomik Politika
- EU Fonları
- Kosovo
23 Ocak 2024
BIRN Gerçeklik Kontrolü: EU-Fonlu Projeler, Kosovo’ya Karşı ‘Önlemler’den En Çok Zarar Görüyor
28 Kasım 2022
Gerçeklik Kontrolü: Kosovo’nun EU Adaylığı Başvurusu Başarısızlığa Mahkum mu?
23 Ağustos 2021
Bu gelişme hakkında düşüncelerinizi, donanım deneyimlerinizi veya sorularınızı Topluluk Forumumuzda paylaşın.
Foruma Katıl & Yanıtla ➔
